Shloka 3
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara
Devotional Hymn and Boon to the Bhargava
Devanagari script
राम उवाच प्रकृतिविकृतिजातं विश्वमेतद्विधातुं मम कियदनुभातं वैभवं तत्प्रमातुम् / अविदिततनुनामाभीष्टवस्त्वेकधामाभवदथ भव भामा पातु मां पूर्णकामा
Transliteration
rāma uvāca prakṛtivikṛtijātaṃ viśvametadvidhātuṃ mama kiyadanubhātaṃ vaibhavaṃ tatpramātum / aviditatanunāmābhīṣṭavastvekadhāmābhavadatha bhava bhāmā pātu māṃ pūrṇakāmā
Translation
రాముడు పలికెను—ప్రకృతి వికృతులనుండి జనించిన ఈ విశ్వాన్ని విధించుటలో నా వైభవం ఎంతటిదో ఎవరు కొలువగలరు? రూపనామములు అజ్ఞాతమైన, ఇష్టవస్తువులకు ఏకధామమైన ఆ పూర్ణకామా భామా (దేవి) నన్ను రక్షించుగాక.
Word by Word
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
प्रकृति-विकृति-जातम्born of nature and modification
प्रकृति-विकृति-जातम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक) + विकृति (प्रातिपदिक) + जात (कृदन्त, √जन्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त (past participle) ‘जात’ = ‘born/produced’; समासः षष्ठी/तत्पुरुष (determinative)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun) used adjectivally
विधातुम्to create/ordain
विधातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to arrange/ordain/create’
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
कियत्how much
कियत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकियत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
अनुभातम्manifested/appearing
अनुभातम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootअनु-भा (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त (past participle) ‘shone forth/manifested’
वैभवम्majesty, power
वैभवम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवैभव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम used adjectivally
प्रमातुम्to comprehend/measure
प्रमातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootप्र-मा (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to measure/know fully’
अविदित-तनु-नाम(having) unknown bodily name/form
अविदित-तनु-नाम:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअविदित (कृदन्त, √विद्) + तनु (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः (determinative) ‘whose body-name is unknown’ (as qualifier of following feminine noun in sense; here used as prior member)
अभीष्ट-वस्तुthe desired object
अभीष्ट-वस्तु:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअभीष्ट (कृदन्त, √इष्) + वस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘desired thing/object’
एक-धामाsingle-abode, sole refuge
एक-धामा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + धामन्/धाम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘single abode/one-seat’; used as predicate/qualifier
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थक (then/and then)
भवO Bhava (Shiva)
भव:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; शिव-नाम
भामाO radiant one
भामा:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभामा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा (Vocative/Nominative), एकवचन; संबोधनार्थे (addressing as ‘O radiant one’)
पातुmay (he/she) protect
पातु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
माम्me
माम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम
पूर्ण-कामाfully content/with fulfilled desires
पूर्ण-कामा:
Karta (कर्ता/Agent as implied protector)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (कृदन्त, √पॄ) + काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘fulfilled in desires/fully satisfied’ (qualifier of protector)