Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons

तं दृष्ट्वा गजाननो भृगुवरं क्रोधात्क्षिपन्तं त्वरा स्वात्मार्थं परशुं तदा निजकरेणोद्धृत्य वेगेन तु / भूर्लोकं भुवः स्वरपि तस्योर्ध्वं महर्वैजनं लोकं चापि तपो ऽथ सत्यमपरं वैकुण्ठमप्यानयत्

taṃ dṛṣṭvā gajānano bhṛguvaraṃ krodhātkṣipantaṃ tvarā svātmārthaṃ paraśuṃ tadā nijakareṇoddhṛtya vegena tu / bhūrlokaṃ bhuvaḥ svarapi tasyordhvaṃ maharvaijanaṃ lokaṃ cāpi tapo 'tha satyamaparaṃ vaikuṇṭhamapyānayat

అతనిని చూచి గజాననుడు క్రోధంతో పరశువును విసిరిన భృగువరుని గమనించి, స్వరక్షణార్థం తన చేతితో పరశువును ఎత్తుకొని వేగంగా భూలోకం, భువః, స్వః, ఆపై మహర్‌లోకం, వైజనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం మరియు పరమ వైకుంఠలోకమునకు కూడా తీసికొనిపోయెను।

tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having seen’
gajānanaḥGajānana (Gaṇeśa)
gajānanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaja+ānana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘gaja-ānana’ (elephant-faced)
bhṛguvaramthe best of Bhṛgus (Paraśurāma)
bhṛguvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhṛgu+vara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारय ‘excellent Bhṛgu (Bhārgava)’
krodhātout of anger
krodhāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkrodha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; ‘from/through anger’
kṣipantam(who was) throwing
kṣipantam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Accusative, Singular; ‘throwing’
tvarāquickly / with haste
tvarā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottvarā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; ‘with haste’
svātma-arthamfor his own purpose
svātma-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeAdjective
Rootsva+ātman+artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘for one’s own self/purpose’ (used adverbially)
paraśumaxe
paraśum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparaśu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक-अव्यय)
nija-kareṇawith his own hand
nija-kareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnija+kara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; कर्मधारय ‘with (his) own hand’
uddhṛtyahaving lifted
uddhṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootud-√hṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), ‘having lifted/raised’
vegenawith force/speed
vegena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; ‘with speed’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
bhūḥ-lokamBhūloka
bhūḥ-lokam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūḥ+loka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘Bhū-loka (earth-world)’
bhuvaḥBhuvarloka
bhuvaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhuvar (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (Vedic/irregular stem bhuvar-); ‘Bhuvar-loka’ (as object in list)
svaḥSvarloka (heaven)
svaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsvar (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (Vedic form svaḥ); ‘Svar-loka’
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), inclusion ‘also/even’
tasyaof that / above that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
ūrdhvamabove
ūrdhvam:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
FormAdverb (दिशावाचक-अव्यय) ‘upwards/above’
mahar-vaijanamMaharloka (Vaijana world)
mahar-vaijanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahar+vaijana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुष, name of a higher world (Maharloka/‘Vaijana’ world)
lokamworld
lokam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
tapaḥTapoloka
tapaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; here as ‘Tapoloka’ (abbrev.)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle/connector (अनन्तरबोधक-अव्यय) ‘then/next’
satyamSatyaloka
satyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; here as ‘Satyaloka’
aparamfurther/higher
aparam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; qualifying satyam ‘higher/further’
vaikuṇṭhamVaikuṇṭha
vaikuṇṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaikuṇṭha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
ānayatbrought/led (him)
ānayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√nī (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada, 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; ‘brought/led’