Shloka 13
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
पिपासितो महाभाग जलपानसमुत्सुकः / रामस्य पश्यतस्तत्र सरसस्तटमागतः
Transliteration
pipāsito mahābhāga jalapānasamutsukaḥ / rāmasya paśyatastatra sarasastaṭamāgataḥ
Translation
ఆ మహాభాగ మృగము దాహంతో, జలపానానికి ఉత్సుకమై, రాముడు చూస్తుండగానే అక్కడ సరస్సు తీరానికి చేరింది.
Word by Word
pipāsitaḥthirsty
pipāsitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpipāsita (प्रातिपदिक; √pā? तृष्णार्थे क्तान्त)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘thirsty’
mahābhāgaḥfortunate, noble
mahābhāgaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: महांश्चासौ भागः/भाग्यवान्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संबोधनार्थे ‘mahābhāga’ पाठभेदः सम्भवः
jala-pāna-samutsukaḥeager to drink water
jala-pāna-samutsukaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjala (प्रातिपदिक) + pāna (प्रातिपदिक) + samutsuka (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (multi-member): जलपाने समुत्सुकः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
rāmasyaof Rama
rāmasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
paśyataḥwhile (Rama) was watching
paśyataḥ:
Kāla/Avadhāraṇa (काल/सापेक्ष-सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√paś (धातु) + śatṛ (कृत्)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘while (he) was seeing’
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
sarasaḥof the lake
sarasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarasa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी, एकवचन; ‘of the lake’
taṭamthe bank, shore
taṭam:
Karma (कर्म/Goal as object)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
āgataḥcame, arrived
āgataḥ:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootā-√gam (धातु) + kta (कृत्)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि ‘having come’