Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 40
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः
Transliteration
anvāsta rājasamitau vividhairvinodairhṛṣṭaḥ suredra iva devagaṇairupetaḥ / tataściraṃ vividhavādyavinodanṛttaprekṣāpravṛttahasanādikathāprasaṃgaḥ
Translation
రాజసభలో అతడు ఆనందంతో నానావిధ వినోదాలలో నిమగ్నుడయ్యెను, దేవగణాలతో కూడిన దేవేంద్రునివలె. ఆపై చాలా సేపు వివిధ వాద్యాలు, నృత్యదర్శనాలు, నవ్వులు మరియు అనేక కథాప్రసంగాలు సాగాయి।
Word by Word
anvāstahe sat (there)/took his seat
anvāsta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-√ās (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
rāja-samitauin the royal assembly
rāja-samitau:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + samiti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular); समासः तत्पुरुषः — ‘राज्ञः समितिः’
vividhaiḥvarious
vividhaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); ‘vinodaiḥ’ विशेषणम्
vinodaiḥwith amusements/diversions
vinodaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvinoda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural)
hṛṣṭaḥdelighted
hṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roothṛṣṭa (कृदन्त; √hṛṣ धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
surendraḥthe lord of gods (Indra)
surendraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootsurendra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), उपमावाचक-निपात (comparative particle)
deva-gaṇaiḥby groups of gods
deva-gaṇaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुषः — ‘देवानां गणाः’
upetaḥaccompanied/attended
upetaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootupa-√i (धातु)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
tataḥthen
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), क्रमवाचक (then/thereafter)
ciramfor a long time
ciram:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootciram (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vividha-vādya-vinoda-nṛtta-prekṣā-pravṛtta-hasana-ādi-kathā-prasaṃgaḥa long sequence of talk with laughter etc., arising from various music, amusements, dances, and spectacles
vividha-vādya-vinoda-nṛtta-prekṣā-pravṛtta-hasana-ādi-kathā-prasaṃgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + vādya (प्रातिपदिक) + vinoda (प्रातिपदिक) + nṛtta (प्रातिपदिक) + prekṣā (प्रातिपदिक) + pravṛtta (कृदन्त; √vṛt धातु) + hasana (प्रातिपदिक/कृदन्त; √has धातु) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + kathā (प्रातिपदिक) + prasaṃga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); दीर्घ-तत्पुरुषसमासः — ‘विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षादिषु प्रवृत्तं हसनादिकथाप्रसङ्गः’