Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 19
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र
Transliteration
sarvarttukapravarasaurabhavāyumandamandapracāribhartsitadharmakālam / ittha surāsuramanoramabhogasaṃpadvispaṣṭamānavibhavaṃ nagaraṃ naredra
Translation
ఆ నగరంలో అన్ని ఋతువుల శ్రేష్ఠ సౌరభమయ వాయువు మెల్లగా మెల్లగా వీచేది; అక్కడ ధర్మకాలమూ నిందింపబడినట్లే అనిపించేది. ఓ నరేంద్రా, దేవాసురులకు కూడా మనోహరమైన భోగసంపదతో ఆ నగర వైభవం స్పష్టంగా ప్రకాశించేది.
Word by Word
सर्वर्तुक-प्रवर-सौरभ-वायु-मन्द-मन्द-प्रचारी-भर्त्सित-धर्म-कालम्(city) whose dharma-times are reproached by the gentle, fragrant breezes moving softly in all seasons
सर्वर्तुक-प्रवर-सौरभ-वायु-मन्द-मन्द-प्रचारी-भर्त्सित-धर्म-कालम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व-ऋतु + प्रवर + सौरभ + वायु + मन्द + मन्द + प्रचारी + भर्त्सित (√भर्त्स्, क्त-प्रत्यय) + धर्म + काल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; विशेषणम् (नगरम् इति विशेष्यस्य)
इत्थthus
इत्थ:
Sambandha/Prakaraṇa (प्रकार/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइत्थ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'thus/in this manner')
सुर-असुर-मनोरम-भोग-संपत्-विस्पष्ट-मान-विभवम्(city) whose manifest splendor is clearly evident in the delightful enjoyments and prosperity of gods and asuras
सुर-असुर-मनोरम-भोग-संपत्-विस्पष्ट-मान-विभवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसुर + असुर + मनोरम + भोग + संपत् + विस्पष्ट + मान + विभव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः; विशेषणम् (नगरम्)
नगरम्city
नगरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनगर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नर-इन्द्रO king (lord of men)
नर-इन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (8th/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुषः (नराणाम् इन्द्रः)