Shloka 8
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
Transliteration
saṃrajyamāne gagane bandhūkakusumāruṇaiḥ / tārājāladyutiharaiḥ samantādaruṇāṃśubhiḥ
Translation
ఆకాశం అంతటా బంధూక పుష్పవర్ణమైన అరుణ కిరణాలతో రంజితమవుతూ, నక్షత్రజాలపు కాంతిని హరించేలా ఎర్రని ప్రభలు వ్యాపించాయి।
Word by Word
संरज्यमानेwhile (it was) being reddened
संरज्यमाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम् + रञ्ज् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त; शानच्-प्रत्यय (present middle participle); सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (गगने इत्यधिकरणे सति)
गगनेin the sky
गगने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
बन्धूक-कुसुम-अरुणैःwith (rays) red like bandhūka flowers
बन्धूक-कुसुम-अरुणैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootबन्धूक + कुसुम + अरुण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; तत्पुरुष (बन्धूकस्य कुसुमं तद्वत् अरुणः)
तारा-जाल-द्युति-हरैःstealing the lustre of the net of stars
तारा-जाल-द्युति-हरैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootतारा + जाल + द्युति + हर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; तत्पुरुष (ताराजालस्य द्युतिं हरन्ति ये)
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
अरुण-अंशुभिःwith reddish rays
अरुण-अंशुभिः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअरुण + अंशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; कर्मधारय (अरुणा अंशवः)