Shloka 37
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
Transliteration
śrameṇa mahatā yuktā babhūvurnṛpasainikāḥ / madhye dinakare prāpte sasainyaḥ sa tadā nṛpaḥ
Translation
రాజుగారి సైనికులు மிகுந்த అలసటకు గురయ్యారు. సూర్యుడు నడి నెత్తికి (మధ్యాహ్నం) చేరుకున్నప్పుడు, సైన్యంతో కూడిన ఆ రాజు...
Word by Word
श्रमेणby/with fatigue
श्रमेण:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
महताgreat
महता:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (श्रमेण)
युक्ताःendowed/afflicted (with)
युक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुक्त (प्रातिपदिक; युज् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
बभूवुःthey became/were
बभूवुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्सभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
नृपसैनिकाःthe king's soldiers
नृपसैनिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + सैनिक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: नृपस्य सैनिकाः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; स्थानवाचक
दिनकरेwhen the sun (was)
दिनकरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिनकर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्राप्तेhaving arrived (at)
प्राप्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (प्रातिपदिक; प्र + आप् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुल्लिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
ससैन्यःwith his army
ससैन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास (यस्यानि सैन्यानि सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (नृपः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन