Shloka 24
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
Transliteration
nādayanrathaghoṣeṇa kakubhaḥ sarvato nṛpaḥ / svabalaughapadakṣepaprakṣuṇṇāvanireṇubhiḥ
Translation
నృపుడు రథఘోషతో అన్ని దిక్కులను నాదింపజేసెను; తన సేనాపదక్షేపములచే లేచిన ధూళితో భూమి ముసిరెను।
Word by Word
नादयन्making resound
नादयन्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootनद् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
Formणिजन्त (causative) वर्तमानकाले शतृ, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘causing to resound’
रथ-घोषेणwith the roar/sound of chariots
रथ-घोषेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) + घोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रथानां घोषः’
ककुभःthe quarters/directions
ककुभः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootककुभ् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; (ककुभ्/ककुभा ‘direction/quarter’) Accusative plural
सर्वतःeverywhere/on all sides
सर्वतः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण; adverb ‘on all sides’
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
स्व-बल-ओघ-पद-क्षेप-प्रक्षुण्ण-अवनि-रेणुभिःby the earth-dust churned up by the footfalls of his army-host
स्व-बल-ओघ-पद-क्षेप-प्रक्षुण्ण-अवनि-रेणुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + ओघ (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + क्षेप (प्रातिपदिक) + प्र-क्षुण्ण (क्षुद्/क्षुण्ण from क्षुद् धातु, क्त कृदन्त) + अवनि (प्रातिपदिक) + रेणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘स्वबलौघस्य पदक्षेपेण प्रक्षुण्णाः अवनिरेणवः’ = ‘dust of the earth crushed/raised by the stamping of the mass of his army’; Instrumental plural