Shloka 68
Rāma’s Stuti of Śiva (Śarva) and the Theophany of the Three‑Eyed Lord
Devanagari script
गन्तुकामो ऽपहायाहं पन्थानं तु हिमाचले / प्रविशन्गहनं रम्यं प्रदेशालोकनाकुलम्
Transliteration
gantukāmo 'pahāyāhaṃ panthānaṃ tu himācale / praviśangahanaṃ ramyaṃ pradeśālokanākulam
Translation
హిమాచలానికి వెళ్లాలనే కోరికతో నేను మార్గాన్ని విడిచి, దట్టమైన రమ్యమైన ప్రాంతంలో ప్రవేశించాను; చుట్టూ దృశ్యాలు చూసి మనస్సు కలవరపడింది।
Word by Word
गन्तु-कामःdesirous to go
गन्तु-कामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गन्तु (तुमुन्-प्रत्ययान्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उपपद: ‘to go’ + ‘desirous’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृविशेषण
अपहायhaving abandoned
अपहाय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअप+हा (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having abandoned’
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
पन्थानम्path
पन्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक—‘but/indeed’
हिमाचलेon/in Himālaya (the snowy mountain)
हिमाचले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘snowy mountain’); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
प्रविशन्entering
प्रविशन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+विश् (धातु) → प्रविशन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान कृदन्त (Present participle, शतृ); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृवाचक
गहनम्a dense thicket/forest
गहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
रम्यम्beautiful
रम्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘गहनम्’ इति विशेषण
प्रदेश-आलोकन-आकुलम्filled with (many) sights of places / bewildering to look at
प्रदेश-आलोकन-आकुलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रदेश (प्रातिपदिक) + आलोकन (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (सम्बन्ध: ‘by looking at regions’ → ‘confused/filled’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘गहनम्’ इति विशेषण