Shloka 33
Rāma’s Inquiry into the Hidden Identity of the Radiant Stranger
Dialogue Frame
Devanagari script
भगवानुवाच प्रीतो ऽस्मि भवते तात तपसानेन सांप्रतम् / भक्त्या चैवानपायिन्या ह्यपि भार्गवसत्तम
Transliteration
bhagavānuvāca prīto 'smi bhavate tāta tapasānena sāṃpratam / bhaktyā caivānapāyinyā hyapi bhārgavasattama
Translation
భగవంతుడు పలికెను—ఓ తాతా! ఈ సమయంలో నీ ఈ తపస్సుతో నేను సంతోషించితిని; అలాగే, ఓ భార్గవశ్రేష్ఠా, నీ అచంచల భక్తితో కూడాను.
Word by Word
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष, एकवचन
प्रीतःpleased
प्रीतः:
कर्ता-विशेषण (Subject complement)
TypeAdjective
Rootप्रीत (कृदन्त; √प्री (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्गः; प्रथमा, एकवचन; भाववाचक विशेषण
अस्मिI am
अस्मि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपदम्; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
भवतेto you
भवते:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन (honorific 'to you')
तातdear one; son
तात:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; सम्बोधन, एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः; तृतीया, एकवचन
अनेनby this
अनेन:
करण (Instrument; 'by this')
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः; तृतीया, एकवचन
साम्प्रतम्now; at present
साम्प्रतम्:
काल (Kāla/Time)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (now/at present)
भक्त्याby devotion
भक्त्या:
करण (Instrument; means)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; तृतीया, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis: indeed/only)
अनपायिन्याsteadfast; unfailing
अनपायिन्या:
करण-विशेषण (Qualifier of instrument)
TypeAdjective
Rootअनपायिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; तृतीया, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण (non-departing/steadfast)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात; हेतौ/निश्चयार्थे (for/indeed)
अपिalso; even
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात; अप्यर्थ (also/even)
भार्गव-सत्तमO best of the Bhārgavas
भार्गव-सत्तम:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; सम्बोधन, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (भार्गवः सत्तमः)