Shloka 41
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
आक्रान्तचकितानेकवनपङ्क्तिशताकुलम् / तत्र तत्रातिरम्यैश्च शिलाकुहरनिर्गतैः
Transliteration
ākrāntacakitānekavanapaṅktiśatākulam / tatra tatrātiramyaiśca śilākuharanirgataiḥ
Translation
అనేక వనపంక్తుల శతసమూహాలతో అది నిండియుండెను; అక్కడక్కడ సంచరించే జీవులు ఆక్రమింపబడి చకితమగుచుండిరి; అలాగే స్థలస్థలమున శిలాకుహరముల నుండి వెలువడే అతి రమ్యమైన జలధారలు ఉండెను।
Word by Word
आक्रान्तoverrun/occupied
आक्रान्त:
Karma (कर्म; described object)
TypeAdjective
Rootआ-√क्रम् (धातु; आक्रमणे) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
चकितstartled
चकित:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√चक्/चकित (प्रातिपदिक; 'startled')
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
अनेकmany
अनेक:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; part of compound qualifier)
वनपङ्क्तिशतhundreds of forest-rows
वनपङ्क्तिशत:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक) + पङ्क्ति (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (vana-paṅkti-śata = 'hundreds of rows of forests/woodland-lines'); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; in compound qualifier)
आकुलम्crowded/filled
आकुलम्:
Karma (कर्म; described object)
TypeAdjective
Rootआकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg; predicate/qualifier of implied neuter place)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
तत्रhere and there
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (repetition for distributive sense)
अतिरम्यैःwith very charming
अतिरम्यैः:
Karana (करण; by/with)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + रम्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (very-lovely); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (masculine; instrumental plural; qualifying निर्गतैः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
शिलाकुहरनिर्गतैःby those emerging from rock-caves
शिलाकुहरनिर्गतैः:
Karana (करण; by/with)
TypeAdjective
Rootशिला (प्रातिपदिक) + कुहर (प्रातिपदिक) + नि-√गम्/√गम् (धातु; निर्गमने) + क्त (कृदन्त)
Formबहुपद-तत्पुरुष (śilā-kuhara-nirgata = 'emerged from rock-caves'); क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (masculine; instrumental plural)