Shloka 48
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्
Transliteration
tapasvijanabhūyiṣṭhamākāpuruṣasevitam / tapovṛddhikaraṃ puṇyaṃ sarvasattvasukhāspadam
Translation
ఆ ఆశ్రమం తపస్వులతో నిండినది, దేవపురుషులు సేవించినది; తపస్సును వృద్ధి చేసే పుణ్యస్థలం, సమస్త సత్త్వాలకు సుఖాశ్రయం.
Word by Word
तपस्वि-जन-भूयिष्ठम्abounding in ascetic people
तपस्वि-जन-भूयिष्ठम्:
विशेषण (कर्म/वस्तु-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + भूयिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तपस्विजनानां भूयिष्ठम् = ‘अधिकांशतः तपस्विजनयुक्तम्’)
आक(intensifier/particle; textual)
आक:
विशेषण-सम्बन्ध (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय) + क (अव्यय-प्रत्ययात्मक/निपात)
Formअव्यय; निपात/उपसर्गसमूहः; अर्थे ‘पर्यन्त/समन्तात्’ इत्यादि (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
पुरुष-सेवितम्served/visited by men
पुरुष-सेवितम्:
विशेषण (कर्म/वस्तु-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त; √सेव् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); समासः—तत्पुरुषः (पुरुषैः सेवितम्)
तपः-वृद्धि-करम्causing increase of austerity
तपः-वृद्धि-करम्:
विशेषण (कर्म/वस्तु-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तपसः वृद्धिं करोति)
पुण्यम्holy, meritorious
पुण्यम्:
विशेषण (कर्म/वस्तु-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
सर्व-सत्त्व-सुख-आस्पदम्a resort of happiness for all beings
सर्व-सत्त्व-सुख-आस्पदम्:
विशेषण (कर्म/वस्तु-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक) + आस्पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वेषां सत्त्वानां सुखस्य आस्पदम्)