Shloka 11
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः
Transliteration
vasiṣṭha uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā saṃbhrāntaṃ samudīritam / harṣeṇa mahatā yuktau sāśrunetrau babhūvatuḥ
Translation
వసిష్ఠుడు పలికెను—అతని ఆతుర వాక్యాన్ని విని, ఆ ఇద్దరూ మహా హర్షంతో నిండిపోయి, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండాయి.
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्ष-भूत/perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative particle)
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (वचस्-शब्द)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) + क्त्वा (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
संभ्रान्तम्agitated/confused
संभ्रान्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-भ्रम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘समुदीरितम्’ इत्यस्य
समुदीरितम्uttered/spoken
समुदीरितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसम्-उद्-ईर् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘उक्तम्/उच्चारितम्’
हर्षेणwith joy
हर्षेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
महतāgreat
महतā:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘हर्षेण’ इत्यस्य
युक्तौthe two were endowed
युक्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषणम् (द्वयोः)
स-अश्रु-नेत्रौwith tearful eyes
स-अश्रु-नेत्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय) + अश्रु (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; बहुव्रीहि—‘अश्रूणि नेत्रयोः यस्य’ (tearful-eyed)
बभूवतुःthey two became
बभूवतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन, परस्मैपद