Shloka 53
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
प्रोक्तः सनत्कुमारेण महातो ब्रह्मणः पदम् / देवानां परमं गुह्यमृषीणां च परायणम्
Transliteration
proktaḥ sanatkumāreṇa mahāto brahmaṇaḥ padam / devānāṃ paramaṃ guhyamṛṣīṇāṃ ca parāyaṇam
Translation
సనత్కుమారుడు మహా బ్రహ్ముని ఆ పదాన్ని ఉపదేశించాడు—అది దేవతల పరమ రహస్యం, ఋషుల పరమాశ్రయం।
Word by Word
proktaḥdeclared
proktaḥ:
Karmaṇi-bhāva / Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprokta (कृदन्त; pra-√vac वच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle); ‘spoken/declared’ (agreeing with padam)
sanat-kumāreṇaby Sanatkumāra
sanat-kumāreṇa:
Kartṛ (कर्ता)
TypeNoun
Rootsanat (अव्यय/प्रातिपदिक) + kumāra (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (sanat = eternal + kumāra); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृकरण (agent)
mahataḥof the great
mahataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण of brahmaṇaḥ (of the great)
brahmaṇaḥof Brahman
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
padamstate/abode/position
padam:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here विषय/कर्म (the state/abode)
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध
paramamsupreme
paramam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण of guhyam/parāyaṇam
guhyamsecret (mystery)
guhyam:
Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootguhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/विषय (a secret)
ṛṣīṇāmof the sages
ṛṣīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
parāyaṇamultimate refuge/goal
parāyaṇam:
Viṣaya (विषय)
TypeNoun
Rootparāyaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/विषय (ultimate refuge/goal)