Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 18
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
शृङ्गैः खुरैर्वा भूमिं यामुल्लिखत्यनिशं वृषः / मधुकुल्याः पितॄंस्तस्य ह्यक्षयाश्च भवन्ति वै
Transliteration
śṛṅgaiḥ khurairvā bhūmiṃ yāmullikhatyaniśaṃ vṛṣaḥ / madhukulyāḥ pitṝṃstasya hyakṣayāśca bhavanti vai
Translation
వృషభం కొమ్ములతో గానీ ఖురాలతో గానీ నిరంతరం ఏ భూమిని త్రవ్వుతుందో, అతని పితృదేవతలకు ‘మధుకుల్యా’ అనే అక్షయ తృప్తి కలుగుతుంది.
Word by Word
शृङ्गैःwith (its) horns
शृङ्गैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
खुरैःwith (its) hooves
खुरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootखुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
भूमिम्the ground/earth
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
याम्which (earth)
याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सम्बन्धे (relative)
उल्लिखतिscrapes/digs up
उल्लिखति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-लिख् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अनिशम्constantly
अनिशम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनिशम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: continually)
वृषःthe bull
वृषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मधु-कुल्याःstreams of honey
मधु-कुल्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक) + कुल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मधोः कुल्याः = streams of honey)
पितॄन्ancestors
पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
तस्यof him/of that (donor)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/causal)
अक्षयाःinexhaustible/imperishable
अक्षयाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (पितॄन् प्रति)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
भवन्तिbecome/are
भवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
वैindeed/truly
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)