Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 14
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
पूर्णायामेकविंशं तु गौर्यामुत्पादितः सुतः / महामहांश्च जुहुयादिति तस्य फलं स्मृतम् / फलं वृषस्य वक्ष्यामि गदतो मे निबोधत
Transliteration
pūrṇāyāmekaviṃśaṃ tu gauryāmutpāditaḥ sutaḥ / mahāmahāṃśca juhuyāditi tasya phalaṃ smṛtam / phalaṃ vṛṣasya vakṣyāmi gadato me nibodhata
Translation
పూర్ణాలో పుట్టిన కుమారుడు ఇరవై ఒక తరాల వరకు, గౌరీలో పుట్టిన కుమారుడు ‘మహామహ’ మొదలైన పితృదేవతలకై హోమం చేయును—ఇదే దాని ఫలమని చెప్పబడింది. ఇప్పుడు వృషభదాన ఫలాన్ని చెబుతాను; నా మాటను శ్రద్ధగా వినండి.
Word by Word
पूर्णायाम्on the full-moon (day)
पूर्णायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; tithi-name (Pūrṇā/Pūrṇimā context)
एकविंशम्twenty-one
एकविंशम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएकविंश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; numeral ‘twenty-one’ (as count/measure)
तुbut/indeed
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; contrastive particle
गौर्याम्at Gaurī
गौर्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘in/at Gaurī’ (contextual locus)
उत्पादितःbegotten/produced
उत्पादितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्-√पद्/√पाद् (धातु; causative sense ‘to produce’)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; passive participle ‘produced/begotten’ qualifying सुतः
सुतःa son
सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महामहान्very great (offerings/ancestors)
महामहान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहामह (प्रातिपदिक; components: महा + महान् (intensive))
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन; ‘very great (ones)’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
जुहुयात्should offer (oblation)
जुहुयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√हु (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘should offer (into fire)’
इतिthus
इति:
Vakya-parisamapti (वाक्यपरिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of that/of him’
फलम्result
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is declared
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘is said/remembered’
फलम्the fruit
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
वृषस्यof the bull
वृषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
वक्ष्यामिI will tell
वक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट् (Future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
गदतःof me who is speaking
गदतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√गद् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘of (me) speaking’
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
निबोधतlisten/understand
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; ‘understand/listen (you all)’