Shloka 142
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
परिनिर्वाति शुद्धात्मा यथा वह्निरनिधनः / कारणेभ्यो गुणेभ्यश्च व्यक्ताव्यक्ताच्च कुत्स्नशः
Transliteration
parinirvāti śuddhātmā yathā vahniranidhanaḥ / kāraṇebhyo guṇebhyaśca vyaktāvyaktācca kutsnaśaḥ
Translation
శుద్ధాత్ముడు అంతం లేని అగ్నిలా సంపూర్ణ శాంతిలో లీనమవుతాడు; కారణాలు, గుణాలు, వ్యక్త-అవ్యక్తముల నుండి సమగ్రంగా అతీతుడవుతాడు।
Word by Word
परिनिर्वातिis extinguished/attains quiescence
परिनिर्वाति:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + निर् + √वा (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः—शान्तिं/निर्वाणं गच्छति
शुद्ध-आत्माthe purified self
शुद्ध-आत्मा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता) एकवचन; कर्मधारय—‘शुद्धः आत्मा यस्य/शुद्ध आत्मा’
यथाjust as
यथा:
सम्बन्ध/उपमान (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
वह्निःfire
वह्निः:
उपमान (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता) एकवचन; nominative singular masculine
अनिधनःwithout fuel/without support (unfed)
अनिधनः:
उपमान-विशेषण (Qualifier of upamāna)
TypeAdjective
Rootअन् (नञ्) + निधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नञ्-तत्पुरुष; विशेषणम् (वह्निः)
कारणेभ्यःfrom causes
कारणेभ्यः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) बहुवचन; ablative plural neuter
गुणेभ्यःfrom qualities (guṇas)
गुणेभ्यः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) बहुवचन; ablative plural masculine
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
व्यक्त-अव्यक्तात्from the manifest and the unmanifest
व्यक्त-अव्यक्तात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक) + अव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) एकवचन; समाहार-द्वन्द्व; ablative singular neuter
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
कुत्स्नशःentirely/wholly
कुत्स्नशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकुत्स्नशस् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)