Shloka 110
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता / बहुदेवयुगांस्तप्त्वा तपस्तीव्रं सुदश्चरम्
Transliteration
muṇḍapṛṣṭe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā / bahudevayugāṃstaptvā tapastīvraṃ sudaścaram
Translation
ముండపృష్టంపై ధీమంతుడైన మహాదేవుడు పాదం నిలిపెను; అనేక దేవయుగాలపాటు అతడు తీవ్రమైన, అత్యంత దుష్కర తపస్సు చేసెను।
Word by Word
मुण्डपृष्टेon the bald head/back (surface)
मुण्डपृष्टे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमुण्डपृष्ठ (प्रातिपदिक; मुण्ड+पृष्ठ)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण
पदम्a step/footprint/place
पदम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
न्यस्तम्placed
न्यस्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootनि+अस्/न्यस् (धातु)
Formक्त (past passive participle/कृदन्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि—‘placed’ (agreeing with पदम्)
महादेवेनby Mahādeva (Śiva)
महादेवेन:
Kartr (कर्तृ/Agent)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक; महा+देव)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कर्तृ-करणभावे (agent/instrument)
धीमताby the wise
धीमता:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (qualifying महादेवेन)
बहुदेवयुगान्many divine ages (yugas)
बहुदेवयुगान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootबहुदेवयुग (प्रातिपदिक; बहु+देव+युग)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कालपरिमाण (duration as object of तप्त्वा)
तप्त्वाhaving practiced (austerity)
तप्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/ल्यप्), पूर्वकालिक क्रिया (having performed austerity)
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
तीव्रम्intense
तीव्रम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying तपः)
सुदश्चरम्very difficult to perform
सुदश्चरम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुदश्चर (प्रातिपदिक; सु+दश्चर)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying तपः)