Shloka 1
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः // ९// बृहस्पतिरुवाच सप्तैते जयतां श्रेष्ठाः स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः / चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः
Transliteration
eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde pitṛkalpo nāma navamo 'dhyāyaḥ // 9// bṛhaspatiruvāca saptaite jayatāṃ śreṣṭhāḥ svarge pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ / catvāro murttimantaśca trayasteṣāmamūrttayaḥ
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగం తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘పితృకల్ప’ అనే తొమ్మిదవ అధ్యాయం. బృహస్పతి పలికెను—స్వర్గంలో ఈ ఏడు పితృగణాలు విజేతలలో శ్రేష్ఠులని స్మరించబడినవి; వీరిలో నలుగురు మూర్తిమంతులు, ముగ్గురు అమూర్తులు।
Word by Word
एतिthus (ends/so)
एति:
वाक्यसमाप्ति (Colophon marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formपाठ-रूपान्तर (eti = iti), उद्धरण/समाप्ति-सूचक
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Ppp—क्त) समासपद, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (agreeing with पादे)
उपोद्धात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पितृ-कल्पः(the chapter) ‘Pitṛkalpa’
पितृ-कल्पः:
कर्ता/विधेय (Title as predicate nominative)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used to denote naming)
नवमःninth
नवमः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनवम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
एतेthese
एते:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जयताम्may (they) be victorious
जयताम्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद; आशीर्लिङ्गार्थे (benedictive sense: may they be victorious)
श्रेष्ठाःexcellent; best
श्रेष्ठाः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्वर्गेin heaven
स्वर्गे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
पितृ-गणाःgroups of Pitṛs
पितृ-गणाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्मृताःare remembered; are known as
स्मृताः:
विधेय (Predicate/State)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Ppp—क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मूर्तिमन्तःembodied; having form
मूर्तिमन्तः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक) + मन्त (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
त्रयःthree
त्रयः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अमूर्त्तयःformless
अमूर्त्तयः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअमूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन