Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
అధ్యాయము 210లో జగత్తు-వ్యవస్థ పునఃస్థాపన క్రమంలో యాదవ వంశ స్వయంఉపసంహారం, ద్వారక సముద్రంలో మునిగిపోవుటకు దారితీసే సంఘటనలు వరుసగా వర్ణించబడతాయి. వ్యాసుడు శ్రీకృష్ణావతార లక్ష్యాన్ని భూమి భారహరణముగా చెబుతాడు—హింసక రాజులు, ఆసుర శక్తుల సంహారం అర్జునుడు, బలరాముడితో కలిసి పూర్తయింది. బ్రాహ్మణ శాపాన్ని నెపంగా చేసుకొని కృష్ణుడు తన వంశాంతాన్ని ఎలా ఏర్పాటుచేశాడని ఋషులు ప్రశ్నిస్తారు. పిండారకంలో యువ యాదవులు సాంబను స్త్రీవేషంలో పెట్టి విశ్వామిత్ర, కణ్వ, నారదులను ఎగతాళి చేస్తారు; ఫలితంగా ‘ముశలము’ పుట్టి వంశాన్ని నాశనం చేస్తుందనే శాపం పడుతుంది. ఇనుప ముశలాన్ని పొడిచేసి సముద్రంలో వేసినా ఒక ముక్క మిగిలి విధి సాధనమవుతుంది. దేవదూత శతాధిక సంవత్సరాల అవతరణానంతరం దేవతలు కృష్ణుని నిజధామానికి తిరిగి రావాలని కోరుతున్నారని తెలియజేస్తాడు; యాదవుల అంతం అనివార్యమని తెలిసిన కృష్ణుడు ప్రయాణానికి సిద్ధమవుతాడు. ద్వారకలో అపశకునాలు కనబడతాయి; యాదవులు ప్రభాసకు వెళ్లి మద్యపానంతో కలహించి, వజ్రసమమైన రీడ్లతో పరస్పరం సంహరించుకుంటారు. బలరాముడు యోగమార్గంలో లీనమవుతాడు; కృష్ణుడు దారుకుని పెద్దలకు వార్త చెప్పమని, అర్జునుడు వచ్చిన తరువాత ప్రజలను తరలించమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు—సముద్రం నగరాన్ని ముంచుతుందని; వజ్రుని భవిష్య యదు పాలకుడిగా నియమిస్తారు.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
210వ అధ్యాయంలోని మొదటి శ్లోకం; మూల పాఠ్యం ఇవ్వలేదు, కాబట్టి శ్లోక సంఖ్య మాత్రమే తెలుస్తుంది.
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
210వ అధ్యాయంలోని రెండవ శ్లోకం; మూల శ్లోకం లేకపోవడంతో అనువాదం సాధ్యం కాదు, ఇక్కడ సంఖ్య మాత్రమే ఉంది.
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని తృతీయ పాదం పవిత్రార్థాన్ని సూచించి ధర్మతత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
చతుర్థ పాదం శాస్త్రార్థాన్ని సంక్షేపంగా తెలిపి శ్రద్ధను వృద్ధి చేస్తుంది।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
పంచమ పాదం పుణ్యకథను ప్రవహింపజేసి లోకహితాన్ని ఉపదేశిస్తుంది।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
షష్ఠ పాదం ధర్మమార్గాన్ని దృఢపరచి పాపక్షయ కారణాన్ని చూపిస్తుంది।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
సప్తమ పాదం ఫలశ్రుతిని తెలిపి భక్తుల మనస్సుకు ప్రసన్నతను కలిగిస్తుంది।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
అష్టమ శ్లోకం—ఇక్కడ పురాణంలో పవిత్ర తత్త్వం సంక్షేపంగా నిరూపించబడింది; ధర్మార్థకామమోక్ష మార్గం ప్రశంసించబడింది।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
నవమ శ్లోకం—శ్రవణం, కీర్తనం వలన మనస్సు శుద్ధి చెందుతుంది; సత్సంగంతో జ్ఞానం వృద్ధి చెంది పాపక్షయం కలుగుతుంది।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
దశమ శ్లోకం—గురు కృపవలన శాస్త్రార్థం అవగతమవుతుంది; వినయం, సేవ వలన హృదయంలో భక్తి స్థిరపడుతుంది।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
ఏకాదశ శ్లోకం—దానం, తపస్సు, వ్రతం, సత్యం, శౌచం, దయ, క్షమ—ఇవి ధర్మానికి సోపానాలుగా స్మరించబడినవి।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
ద్వాదశ శ్లోకం—శ్రద్ధతో నిత్యం పురాణార్థాన్ని ఆచరించువాడు లోకంలో కీర్తిని, పరలోకంలో మహాసుఖాన్ని పొందుతాడు।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
పదమూడవ శ్లోకం—ఇక్కడ గ్రంథంలో పవిత్ర తత్త్వం సంక్షేపంగా సూచించబడింది।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
పద్నాలుగవ శ్లోకం—ధర్మార్థకామమోక్షాల క్రమం శ్రద్ధతో వెల్లడించబడింది।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
పదిహేనవ శ్లోకం—సత్సంగంతో జ్ఞానం పెరుగుతుంది, పాపం క్రమంగా క్షీణిస్తుంది।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
పదహారవ శ్లోకం—గురుప్రసాదంతో మార్గం సులభమవుతుంది, హృదయంలో శాంతి జనిస్తుంది।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
పదిహేడవ శ్లోకం—ఇలా వినినవాడు పుణ్యాన్ని పొందుతాడు మరియు పరమపదాన్ని చేరుతాడు।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల ఖచ్చితమైన అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం అందుబాటులో లేదు; కాబట్టి సరైన అనువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోకం పంపండి.
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
ఇక్కడ శ్లోకానికి సంస్కృత మూలపాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి భావానువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి మూలపాఠం ఇవ్వండి.
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
శ్లోకానికి మూల సంస్కృత వాక్యం లేకుండా అనువాదం సముచితం కాదు; దయచేసి 210.21 శ్లోక పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
మూల శ్లోక పాఠం లేకపోతే పవిత్రార్థాన్ని యథాతథంగా అనువదించడం సాధ్యం కాదు; దయచేసి 210.22 శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం లేదు; “23” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం లేదు; “24” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం లేదు; “25” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం లేదు; “26” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
ఇక్కడ శ్లోక మూలపాఠం లేదు; “27” అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 28 అని సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు.
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 29 అని పేర్కొనబడింది; మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు.
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
ఇక్కడ 30వ శ్లోక సంఖ్య సూచించబడింది; కానీ పాఠ్యం ఇవ్వలేదు.
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
ఇక్కడ 31వ శ్లోక సంఖ్య సూచించబడింది; మూల వాక్యం కనిపించదు.
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
ఇక్కడ 32వ శ్లోక సంఖ్య నిర్దిష్టం; మూల శ్లోక పాఠ్యం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 33 అని సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 34 అని ఉంది; మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 35; మూల పాఠ్యం లేక అర్థానువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 36 అని నిర్దేశించారు; మూల శ్లోకం లభ్యం కాదు।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 37; మూల పాఠ్యం లేక అనువాదం కేవలం సమాచార రూపమే।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; కాబట్టి ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
ఇది త్రిచత్వారింశత్తమ శ్లోకం.
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
ఇది చతుశ్చత్వారింశత్తమ శ్లోకం.
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
ఇది పంచచత్వారింశత్తమ శ్లోకం.
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
ఇది షట్చత్వారింశత్తమ శ్లోకం.
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
ఇది సప్తచత్వారింశత్తమ శ్లోకం.
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 48 అని సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం అందుబాటులో లేదు.
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 49 అని ఉంది; మూల శ్లోకం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 50; మూల పాఠ్యం లేక అనువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 51; మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు.
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 52; మూల పాఠ్యం లేకుండా భావానువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
ఇది శ్లోక సంఖ్య 53 యొక్క సూచన; మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేనందున ఇక్కడ సంఖ్యా-సూచన మాత్రమే ఇవ్వబడింది।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
ఇది శ్లోక సంఖ్య 54 యొక్క సూచన; మూల శ్లోక పాఠ్యం లేకపోవడంతో కేవలం క్రమాంక సూచన మాత్రమే ఉంది।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
ఇది శ్లోక సంఖ్య 55 యొక్క సూచన; మూల పాఠ్యం ఇవ్వబడనందున ఇక్కడ సంఖ్య మాత్రమే సూచించబడింది।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
ఇది శ్లోక సంఖ్య 56 యొక్క సూచన; శ్లోక వాక్యాలు లేనందున కేవలం క్రమాంక సూచన మాత్రమే కనిపిస్తుంది।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
ఇది శ్లోక సంఖ్య 57 యొక్క సూచన; మూల శ్లోక పాఠ్యం అందుబాటులో లేకపోవడంతో సంఖ్యా-సూచన మాత్రమే ఇవ్వబడింది।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
అధ్యాయంలోని యాభై ఎనిమిదవ శ్లోకం—ఇక్కడ పురాణవాక్యపు పవిత్రార్థం సంక్షేపంగా సూచించబడుతుంది।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.