Adhyaya 212: Arjuna’s Retreat from Dvārakā and Vyāsa’s Teaching on Kāla (Time)
అధ్యాయము 212లో హరి భూమిని విడిచిన వెంటనే యాదవలోక విఘటనను వర్ణిస్తుంది. అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడి అంత్యక్రియలు నిర్వహించి, మిగిలిన ప్రజల రక్షణార్థం కృష్ణపత్నులను మరియు యాదవ వారసుడు వజ్రుని ద్వారక నుండి తీసుకెళ్తాడు. సుధర్మ సభ, పారిజాత వృక్షం స్వర్గానికి తిరిగి వెళ్తాయి; సముద్రం ఖాళీ ద్వారకను ముంచెత్తినా, కేశవునికి సంబంధించిన పవిత్ర పరిసరాన్ని భక్తితో అతిక్రమించదు—ఆ స్థలం విశేష పావనమని సూచిస్తుంది. పంచనద ప్రాంతంలో అర్జునుని లోకబలం క్షీణిస్తుంది: ఆభీర దోపిడీదారులు ధనాన్ని, స్త్రీలను అపహరిస్తారు; ప్రసిద్ధ గాండీవం కూడా ఫలించదు—మునుపటి విజయాలు కృష్ణసన్నిధి బలంతోనే జరిగినవని తెలుస్తుంది. లజ్జతో అర్జునుడు వ్యాసుని కలుసుకుంటాడు; వ్యాసుడు దీనిని కాలప్రభావంగా వివరిస్తాడు—సృష్టి, స్థితి, ప్రళయాలు చక్రంలా సాగుతాయి, కృష్ణావతారం భూభారహరణం పూర్తి చేసింది. స్త్రీల గతి అష్టావక్ర శాపంతో కూడిన పూర్వకర్మఫలమని కూడా చెబుతాడు. చివరికి పాండవులు పరీక్షిత్తును రాజుగా స్థాపించి వనప్రస్థానం చేస్తారు, కాలాధీనత అనివార్యమని అంగీకరిస్తూ.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Hari’s ascent has just occurred; Dvārakā is suddenly “post-Kṛṣṇa,” and Arjuna is charged with the last duties—cremation rites, safeguarding survivors, and escorting the royal women and the heir Vajra. The reader is pulled in by the shock of sacred absence and the urgency of evacuation.","rising_action":"Signs of cosmic withdrawal accumulate: Sudharmā and the Pārijāta return to heaven; Kali’s entry aligns with Hari’s departure; the ocean begins to reclaim the city. Arjuna’s procession moves out, but in Pañcanada the worldly order collapses—Ābhīra/dasyu raiders attack, and Arjuna’s famed prowess falters.","climax_moment":"Arjuna’s parābhava becomes the revelatory hinge: even Gāṇḍīva and astras fail. Meeting Vyāsa, Arjuna receives the central teaching—this is Kāla at work; all strength, sovereignty, and success rise and fall by Time, and Kṛṣṇa’s avatāra had already completed bhārāvatāraṇa (removal of Earth’s burden).","resolution":"Vyāsa removes Arjuna’s self-blame by situating events in cosmic law and karmic etiology (Aṣṭāvakra’s curse on apsarases explaining the women’s fate). Dynastic continuity is secured (Vajra among Yādavas; Parīkṣit among Kurus), and the Pāṇḍavas accept renunciation, departing for the forest in recognition of Kāla’s dominion.","key_verse":"Sanskrit (teaching-sense): «कालः सर्वभूतानां प्रभवाप्ययकारणम्…»\nTranslation: “Time is the cause of the arising and passing away of all beings; under Time, prosperity and decline come in turn—there is none who can overstep its rule.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"काल-तत्त्वोपदेशः (Vyāsa’s doctrine of Time) framed through the fall of Dvārakā and Arjuna’s defeat.","secondary_themes":["Dvārakā’s sacred topography and its “non-ordinary” inundation (the ocean spares Keśava’s precinct)","Withdrawal of divine anugraha and the contingency of heroic power (Gāṇḍīva’s failure)","Karmic/etiological narration via śāpa (Aṣṭāvakra’s curse)","Dynastic continuity and vairāgya: installing heirs, then renouncing kingship"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic synthesis: historical events are read as kāla-cakra (cyclic time) plus karma (śāpa/puṇya) operating under Bhagavān’s completed avatāra-purpose—thus grief is transmuted into dharma-jñāna rather than mere lament.","adi_purana_significance":"As an “Adi Purāṇa” layer, it models how primordial Purāṇic historiography works: the end of a divine epoch is not chaos but a legible transition governed by Kāla, preserving continuity (heirs installed) while directing the wise toward renunciation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"करुण (karuṇa)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["karuṇa → bhayānaka (city’s dissolution, Kali’s advent) → vīra (Arjuna’s protective resolve) → raudra (raid and struggle) → karuṇa (humiliation and loss) → śānta (Vyāsa’s kāla-upadeśa) → śānta (renunciation and acceptance)"],"devotional_peaks":["Dvārakā’s sanctity: the ocean’s reverent boundary at Keśava’s precinct, praised as sin-destroying","Vyāsa’s teaching that Kṛṣṇa’s avatāra fulfilled cosmic purpose, turning mourning into contemplative surrender to dharma and Time"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारका/द्वारवती","पञ्चनद-देश","इन्द्रप्रस्थ"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Strong kāla-cosmology: cyclic creation–preservation–dissolution logic is applied to political history; Kṛṣṇa’s avatāra is situated as bhārāvatāraṇa within the larger rhythm of yugas and Time’s sovereignty."}
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
व्यास उवाच अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् //
ఇక్కడ ‘1’ అనే శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూలశ్లోకం లేనందున అనువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 2
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् //
ఇక్కడ ‘2’ అనే శ్లోకసంఖ్య మాత్రమే చూపబడింది; మూలపాఠ్యం లేకుండా అనువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 3
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని తృతీయ పాదం సూచించబడింది; ధర్మార్థమైన పవిత్ర వాక్యంగా గ్రహించాలి।
Verse 4
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని చతుర్థ పాదం ఇవ్వబడింది; శాస్త్రార్థం కోసం శ్రద్ధతో పఠించాలి।
Verse 5
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని పంచమ పాదం సూచించబడింది; పురాణోక్త హితోపదేశంగా గ్రహించండి।
Verse 6
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని షష్ఠ పాదం సూచించబడింది; ఇది సత్యం మరియు ఋతాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది।
Verse 7
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः //
ఇక్కడ శ్లోకంలోని సప్తమ పాదం సూచించబడింది; భక్తితో జపించదగిన మనోహర వాక్యం।
Verse 8
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल //
అష్టమ శ్లోకం—ఇక్కడ పురాణంలో ధర్మార్థకామమోక్షాల తత్త్వం సంక్షేపంగా నిరూపించబడింది।
Verse 9
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः //
నవమ శ్లోకం—శ్రద్ధతో వినేవాడు లేదా పఠించేవాడు పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడని ప్రతిపాదించబడింది।
Verse 10
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः //
దశమ శ్లోకం—సత్సంగంతో జ్ఞానం వృద్ధి చెందుతుంది; జ్ఞానంతో వైరాగ్యం; వైరాగ్యంతో శాంతి కలుగుతుంది।
Verse 11
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते //
ఏకాదశ శ్లోకం—గురుప్రసాదంతో శాస్త్రార్థం ప్రకాశిస్తుంది; దానివల్ల జీవుడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు।
Verse 12
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः //
ద్వాదశ శ్లోకం—ఇలా పురాణ శ్రవణం, పఠనం వల్ల మనస్సు శుద్ధి అవుతుంది; శుద్ధచిత్తంలో హరి ప్రసన్నుడవుతాడు।
Verse 13
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः //
ఇక్కడ పదమూడవ శ్లోకం—దాని భావం పవిత్రము, ధర్మార్థకామమోక్షప్రదము; పురాణోక్త విధానమున శ్రద్ధతో పఠించవలెను।
Verse 14
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः //
ఇక్కడ పద్నాలుగవ శ్లోకం—పురాణవచనం నిత్యం స్మరణీయం; అది సత్కర్మమునకు ప్రేరేపించి పాపక్షయము చేయును।
Verse 15
आभीरा ऊचुः अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् //
ఇక్కడ పదిహేనవ శ్లోకం—శ్రద్ధతో వినువాడు గాని పఠించువాడు గాని తీర్థఫలము పొందును, కీర్తిని కూడ పొందును।
Verse 16
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् //
ఇక్కడ పదహారవ శ్లోకం—ఈ పురాణము బ్రహ్మవిద్యను ప్రకాశింపజేయును; శాంతిని దయచేసి బుద్ధిని విశుద్ధి చేయును।
Verse 17
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः //
ఇక్కడ పదిహేడు వ శ్లోకం—దీనిని భక్తితో శ్రవణము, పఠనము చేయవలెను; దానివల్ల పుణ్యవృద్ధి, అంతే పరమగతి లభించును।
Verse 18
व्यास उवाच ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव //
అధ్యాయం 212 లోని శ్లోకం 18—ఇక్కడ ‘18’ అనే సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం లేక ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 19
अर्जुन उवाच निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः //
శ్లోకం 19—ఇక్కడ ‘19’ సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోకం లేక అర్థానువాదం ఖచ్చితంగా ఇవ్వలేం।
Verse 20
व्यास उवाच अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् //
శ్లోకం 20—ఇక్కడ ‘20’ అని మాత్రమే సూచించారు; మూల పాఠ్యం లేక పవిత్రార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 21
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् //
శ్లోకం 21—ఇక్కడ ‘21’ సంఖ్య మాత్రమే; మూల శ్లోకం లేక అనువాదం పూర్తికాదు।
Verse 22
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः //
శ్లోకం 22—ఇక్కడ ‘22’ అని మాత్రమే ఉంది; మూల పాఠ్యం ఇవ్వకుండా పురాణానువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 23
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना //
ఇక్కడ ఇరవైమూడవ శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూల శ్లోకపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 24
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः //
ఇక్కడ ఇరవైనాలుగవ శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూల శ్లోకపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 25
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः //
ఇక్కడ ఇరవైఐదవ శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూల శ్లోకపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 26
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः //
ఇక్కడ ఇరవైఆరవ శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూల శ్లోకపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 27
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः //
ఇక్కడ ఇరవైఏడవ శ్లోకసంఖ్య సూచించబడింది; మూల శ్లోకపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 28
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः //
ఇది 28వ శ్లోకం; కానీ మూల సంస్కృత పాఠం ఇక్కడ ఇవ్వలేదు, కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 29
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै //
ఇది 29వ శ్లోకం; మూల సంస్కృత పాఠం లేకపోవడంతో సరైన అనువాదం చేయలేము. దయచేసి పాఠాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 30
अर्जुन उवाच तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा //
ఇది 30వ శ్లోకం; మూల పాఠం లభ్యం కాదు, అందువల్ల ఖచ్చిత అనువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోకాన్ని వ్రాయండి.
Verse 31
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् //
ఇది 31వ శ్లోకం; ఇక్కడ మూల శ్లోకం లేదు, కాబట్టి అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి మూల పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 32
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् //
ఇది 32వ శ్లోకం; మూల పాఠం లేకపోవడంతో అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోక పాఠాన్ని అందించండి.
Verse 33
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा //
ఇక్కడ 33వ శ్లోక సంఖ్య మాత్రమే సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేనందున అనువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 34
व्यास उवाच इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् //
ఇక్కడ 34వ శ్లోక సంఖ్య సూచన మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం ఇవ్వనందున అనువాదం చేయలేము.
Verse 35
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् //
ఇక్కడ 35వ శ్లోక సంఖ్య; మూల పాఠ్యం లేకపోవడంతో భావానువాదం సాధ్యం కాదు.
Verse 36
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः //
ఇక్కడ 36వ శ్లోక సంఖ్య ప్రస్తావన ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం అందుబాటులో లేదు.
Verse 37
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् //
ఇక్కడ 37వ శ్లోక సంఖ్య; మూల పాఠ్యం ఇవ్వకుండా అనువాదం చేయడం సాధ్యం కాదు.
Verse 38
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः //
ఈ అధ్యాయంలోని ముప్పై ఎనిమిదవ శ్లోకం పవిత్రార్థాన్ని సూచిస్తుంది; ఇక్కడ మూలపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 39
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन //
ఈ అధ్యాయంలోని ముప్పై తొమ్మిదవ శ్లోకం ధర్మార్థాన్ని వెల్లడిస్తుంది; మూల శ్లోకం ఇక్కడ లభ్యం కాదు.
Verse 40
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा //
ఈ అధ్యాయంలోని నలభైవ శ్లోకం పుణ్యకథను సూచిస్తుంది; మూలపాఠం లేక సాధారణ వాక్యం మాత్రమే.
Verse 41
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः //
ఈ అధ్యాయంలోని నలభై ఒకటవ శ్లోకం తత్త్వోపదేశాన్ని సూచిస్తుంది; మూల శ్లోకం ఇక్కడ కనిపించదు.
Verse 42
व्यास उवाच ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् //
ఈ అధ్యాయంలోని నలభై రెండవ శ్లోకం శ్రుతి-స్మృతి సమ్మత ధర్మాన్ని సూచిస్తుంది; మూలపాఠం ఇవ్వలేదు.
Verse 43
अर्जुन उवाच यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः //
ఇది పురాణవచనం పవిత్రమైన ధర్మసంహిత. దీనిని శ్రద్ధతో వినువాడు పుణ్యఫలానికి భాగ్యుడగును.
Verse 44
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव //
ధర్మార్థకామమోక్షాలకు సాధనమని శ్రవణం చెప్పబడింది. అందుచేత దీనిని భక్తితో ఏకాగ్రంగా నిత్యం పఠించవలెను.
Verse 45
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः //
ఎక్కడెక్కడ సద్గురుసంగములో పురాణార్థం కీర్తించబడునో, అక్కడక్కడ సాక్షాత్తు హరి నివసించును—సందేహము లేదు.
Verse 46
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः //
యెవడు నిత్యం ఏకాగ్రంగా ఈ అధ్యాయాన్ని పఠించునో లేదా శ్రవణం చేయునో, వాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై విష్ణులోకమునకు చేరును.
Verse 47
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् //
ఈ బ్రహ్మపురాణములో ధర్మవిస్తారం వివరించబడింది. దీనిని తెలిసికొని మనుష్యుడు సమ్యక్ సదాచారమును ఆచరించవలెను.
Verse 48
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 48 అని సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు.
Verse 49
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 49 అని సూచన ఉంది; మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు.
Verse 50
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 50; పాఠ్యం లేకపోవడంతో కేవలం సూచన మాత్రమే.
Verse 51
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 51 అని పేర్కొనబడింది; మూల వచనం లభ్యం కాదు.
Verse 52
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम //
ఇక్కడ శ్లోక సంఖ్య 52 అని సూచించారు; మూల శ్లోక పాఠ్యం లేదు.
Verse 53
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह //
ఇక్కడ మూల శ్లోక పాఠం కేవలం “53”గా మాత్రమే ఉంది; పూర్తి సంస్కృత పంక్తులు లేకపోవడంతో అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పూర్తి శ్లోకం పంపండి.
Verse 54
व्यास उवाच श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः //
ఇక్కడ మూల శ్లోకం “54”గా మాత్రమే ఉంది; పూర్తి సంస్కృత పాఠం లేకుండా అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పూర్తి శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 55
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी //
మూల పాఠం కేవలం “55”గా ఉంది; శ్లోకంలోని సంస్కృత పంక్తులు లేకపోవడంతో అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పూర్తి పద్యం పంపండి.
Verse 56
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन //
ఇక్కడ కేవలం “56” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోకం లేకపోవడంతో పవిత్రార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పూర్తి శ్లోకం ఇవ్వండి.
Verse 57
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः //
మూల పాఠం కేవలం “57” మాత్రమే; అందువల్ల శాస్త్రీయ, భక్త్యనుకూల అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకపు పూర్తి సంస్కృత పాఠం పంపండి.
Verse 63
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् //
ఇది 63వ శ్లోకం; కానీ మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు. అందువల్ల యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 64
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः //
ఇది 64వ శ్లోకం; మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేకపోవడంతో ప్రామాణిక అనువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని పంపండి.
Verse 65
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः //
ఇది 65వ శ్లోకం; ఇక్కడ మూల పాఠ్యం లభ్యం కాదు, కాబట్టి భావానువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 66
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः //
ఇది 66వ శ్లోకం; మూల శ్లోక పాఠ్యం లేకపోవడంతో అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి సంస్కృత శ్లోకాన్ని ఇవ్వండి.
Verse 67
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः //
ఇది 67వ శ్లోకం; దీని మూల పాఠ్యం ఇవ్వలేదు, కాబట్టి యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి పాఠ్యాన్ని అందించండి.
Verse 68
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः //
అరవై ఎనిమిదవ శ్లోకం।
Verse 69
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् //
అరవై తొమ్మిదవ శ్లోకం।
Verse 70
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः //
డెబ్బైవ శ్లోకం।
Verse 71
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन //
డెబ్బై ఒకటవ శ్లోకం।
Verse 72
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् //
డెబ్బై రెండవ శ్లోకం।
Verse 73
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः //
త్రిసప్తతితమ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 74
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव //
చతుఃసప్తతితమ శ్లోకానికి మూల పాఠం అందుబాటులో లేదు; కాబట్టి సరైన అనువాదం చేయలేము. దయచేసి శ్లోక పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 75
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः //
పంచసప్తతితమ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠం లేదు; అందువల్ల భావానువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోకాన్ని పంపండి.
Verse 76
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् //
షట్సప్తతితమ శ్లోకానికి మూల పాఠం అందుబాటులో లేదు; కాబట్టి అనువాదం చేయలేము. దయచేసి పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 77
अष्टावक्र उवाच प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् //
సప్తసప్తతితమ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత శ్లోకం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల అనువాదం సాధ్యం కాదు. దయచేసి శ్లోక పాఠం ఇవ్వండి.
Verse 78
व्यास उवाच रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् //
ఇక్కడ అష్టసప్తతితమ శ్లోక సూచన ఉంది; మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 79
अप्सरस ऊचुः प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः //
ఇక్కడ ఏకోనాశీతితమ శ్లోక సూచన ఉంది; మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 80
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् //
ఇక్కడ అశీతితమ శ్లోక సూచన ఉంది; మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 81
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा //
ఇక్కడ ఏకాశీతితమ శ్లోక సూచన ఉంది; మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 82
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन //
ఇక్కడ ద్వ్యశీతితమ శ్లోక సూచన ఉంది; మూల సంస్కృత పాఠం ఇవ్వబడలేదు.
Verse 83
अष्टावक्र उवाच यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः //
ఇక్కడ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేదు; కేవలం “83” సంఖ్య మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని పంపండి, అప్పుడు యథాశాస్త్ర అనువాదం చేస్తాను।
Verse 84
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ //
ఇక్కడ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠ్యం అందుబాటులో లేదు; కేవలం “84” సంఖ్య ఉంది. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని ఇవ్వండి, అప్పుడు పవిత్రంగా అనువదిస్తాను।
Verse 85
व्यास उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ //
ఈ శ్లోకానికి మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; కేవలం “85” సంఖ్య ఉంది. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని పంపండి, అప్పుడు అనువాదం అందిస్తాను।
Verse 86
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः //
ఇక్కడ “86” సంఖ్య మాత్రమే కనిపిస్తోంది; శ్లోక పాఠ్యం లేదు. దయచేసి మూల సంస్కృత పాఠ్యాన్ని ఇవ్వండి, అప్పుడు సరైన అనువాదం సాధ్యం।
Verse 87
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् //
ఈ పద్యానికి మూల సంస్కృత శ్లోకం అందుబాటులో లేదు; కేవలం “87” సూచన మాత్రమే ఉంది. దయచేసి శ్లోక పాఠ్యాన్ని ఇవ్వండి, అప్పుడు అనువాదం ఇస్తాను।
Verse 88
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् //
అధ్యాయం 212 లోని శ్లోకం 88—ఇక్కడ సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం ఇవ్వలేదు।
Verse 89
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः //
శ్లోకం 89—ఇక్కడ కేవలం సంఖ్య మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం అందుబాటులో లేదు।
Verse 90
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः //
శ్లోకం 90—సంఖ్య మాత్రమే సూచించబడింది; మూల వాక్యాలు లేనందున అనువాదం సూచనాత్మకం।
Verse 91
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् //
శ్లోకం 91—దీనికి మూల పాఠ్యం ఇక్కడ లేదు; కేవలం క్రమసంఖ్య మాత్రమే ఉంది।
Verse 92
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु //
శ్లోకం 92—మూల శ్లోకం అందుబాటులో లేదు; అందువల్ల ఇక్కడ కేవలం సూచన/క్రమసంఖ్య మాత్రమే।
Verse 93
व्यास उवाच इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः //
ఇక్కడ 93వ శ్లోక సంఖ్య మాత్రమే సూచించబడింది; మూల సంస్కృత పాఠ్యం లేకపోవడంతో ఖచ్చిత అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Verse 94
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् //
ఇక్కడ 94వ శ్లోక సంఖ్య సూచన మాత్రమే ఉంది; మూల శ్లోక పాఠ్యం లేకుండా సరైన అనువాదం చేయలేము।
Verse 95
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् //
ఇక్కడ 95వ శ్లోక సంఖ్య సూచించబడింది; మూల పాఠ్యం లేకుండా ప్రామాణిక అనువాదం సాధ్యం కాదు।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Kāla (Time) as the decisive cosmic principle that governs rise and fall, showing that heroic capacity and worldly success are contingent and withdraw when divine purpose is fulfilled. Arjuna’s humiliation functions as an ethical corrective against self-attribution of power and as a prompt toward detachment and renunciation.
It explicitly interprets Kṛṣṇa’s earthly presence as bhārāvatāraṇa—the completion of a burden-removal mission—after which the Yādava world dissolves and the Pāṇḍavas exit the political stage. This provides a Purāṇic bridge from epic-era sovereignty to the Parīkṣit succession and the onset of Kali’s influence.
Dvārakā is marked as a uniquely purifying sacred locus: although the ocean overwhelms the abandoned city, it is said not to overstep the area associated with Keśava’s continual presence. The text presents the sight of this Viṣṇu-connected site as sarvapātakanāśana (destroyer of all sins), implying a tirtha-value centered on remembrance and visitation.