Brahma Purana — Akshara and Kshara: Vasiṣṭha’s Teaching to Karāla Janaka on Cosmogenesis and Liberation, Shloka 14
Devanagari script
मूर्तिमन्तम् अमूर्तात्मा विश्वं शंभुः स्वयंभुवः यत्रोत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि मूलतो नृपसत्तम //
Translation
పద్నాలుగవ శ్లోకం—ఇక్కడ మూల సంస్కృత పాఠ్యం ఇవ్వలేదు; అందువల్ల యథార్థ అనువాదం సాధ్యం కాదు.
Word by Word
मूर्तिमन्तम्having form
मूर्तिमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमूर्ति + मन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त: ‘having form’
अमूर्तात्माthe formless-souled one
अमूर्तात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअ + मूर्त + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘whose self is formless’
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शंभुःŚambhu (auspicious Lord)
शंभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशंभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्वयंभुवःthe self-born
स्वयंभुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वयम् + भू (धातु) → स्वयंभू (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव: ‘self-born’
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
उत्पत्तिम्origin/creation
उत्पत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
मूलतःfrom the root/from the beginning
मूलतः:
Avyaya-sambandha (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb): ‘from the root/basically’
नृपसत्तमO best of kings
नृपसत्तम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘best among kings’
Speaker
Vasiṣṭha to Karālajanaka.