Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिता: । तत: सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकस: ॥ १ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు అన్నాడు—విష్ణువునుండి జన్మించిన బ్రహ్మదేవుడు అంధకారానికి కారణాన్ని వివరించి చెప్పిన మాటలు విని, స్వర్గలోక దేవతలు భయశంకల నుండి విముక్తులయ్యారు. ఆపై వారు తమ తమ లోకాలకు తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 2

दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी । पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥ २ ॥

సాధ్వి దితి, భర్త ఆదేశం మరియు ముందస్తు సూచన వల్ల, తన గర్భంలోని సంతానాల వల్ల దేవతలకు అపాయం కలుగుతుందేమో అని చాలా ఆందోళన చెందింది. పూర్తి వంద సంవత్సరాల గర్భధారణ అనంతరం ఆమె జంట కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 3

उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयो: । दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहा: ॥ ३ ॥

ఆ ఇద్దరు దానవులు జన్మించినప్పుడు స్వర్గలోకంలో, భూలోకంలో, అంతరిక్షంలో అనేక ప్రకృతి విపత్తులు సంభవించాయి; అవి భయంకరమూ ఆశ్చర్యకరమూ అయ్యాయి.

Verse 4

सहाचला भुवश्चेलुर्दिश: सर्वा: प्रजज्वलु: । सोल्काश्चाशनय: पेतु: केतवश्चार्तिहेतव: ॥ ४ ॥

పర్వతాలతో కూడిన భూమి కంపించింది; అన్ని దిక్కులూ అగ్నిలా మండుతున్నట్లు కనిపించాయి. ఉల్కలు, మెరుపులతో కూడిన వజ్రపాతాలు పడ్డాయి; శని వంటి అపశకున గ్రహాలు, ధూమకేతువులు కూడా దర్శనమిచ్చాయి—అవి మహా ఆర్తికి కారణసూచకాలు.

Verse 5

ववौ वायु: सुदु:स्पर्श: फूत्कारानीरयन्मुहु: । उन्मूलयन्नगपतीन्वात्यानीको रजोध्वज: ॥ ५ ॥

అత్యంత దుర్స్పర్శమైన గాలి మళ్లీ మళ్లీ ఫూత్కారమాడుతూ వీచి, మహావృక్షాలను వేరుతో సహా పెకిలించింది; తుఫాన్లు దాని సైన్యమై, ధూళిమేఘాలు దాని ధ్వజాలయ్యాయి.

Verse 6

उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे । व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्याद‍ृश्यते पदम् ॥ ६ ॥

నవ్వినట్లుగా మెరుస్తున్న మెరుపులతో కూడిన ఘన మేఘసమూహాలు ఆకాశంలోని జ్యోతిష్కులను కప్పివేశాయి; చీకటి వ్యోమమంతా వ్యాపించి, ఏదీ కనబడలేదు.

Verse 7

चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मि: क्षुभितोदर: । सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभु: शुष्कपङ्कजा: ॥ ७ ॥

ఎత్తైన అలలతో సముద్రం దుఃఖంతో విలపించినట్లుగా గర్జించింది; సముద్రజీవులు కలవరపడ్డారు. నదులు, చెరువులు, బావులు కూడా క్షుభితమై, కమలాలు వాడిపోయాయి.

Verse 8

मुहु: परिधयोऽभूवन् सराह्वो: शशिसूर्ययो: । निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्य: प्रजज्ञिरे ॥ ८ ॥

సూర్యచంద్రుల చుట్టూ మళ్లీ మళ్లీ మసక వలయాలు కనిపించాయి, గ్రహణకాలంలా; మేఘాలు లేకుండానే గర్జనలు వినిపించాయి, పర్వత గుహల నుంచి రథాల గడగడలాట వంటి ధ్వనులు పుట్టాయి.

Verse 9

अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् । सृगालोलूकटङ्कारै: प्रणेदुरशिवं शिवा: ॥ ९ ॥

గ్రామాల లోపల ఆడ నక్కలు అపశకునంగా అరుస్తూ తమ నోటి నుంచి భయంకరమైన అగ్ని ఉమ్ముతూ కేకలు వేశాయి; వాటితో పాటు నక్కలు, గుడ్లగూబలు కూడా కర్కశ ధ్వనులతో అమంగళాన్ని ప్రకటించాయి.

Verse 10

सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् । व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्तत: ॥ १० ॥

మెడలను పైకెత్తి కుక్కలు ఇక్కడక్కడా వివిధ స్వరాలతో అరచాయి—కొన్నిసార్లు పాటలా, కొన్నిసార్లు విలాపంలా।

Verse 11

खराश्च कर्कशै: क्षत्त: खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् । खार्काररभसा मत्ता: पर्यधावन् वरूथश: ॥ ११ ॥

ఓ క్షత్తా (విదురా), గాడిదలు కఠిన ఖురాలతో నేలను మోదుతూ, మత్తుగా గుంపులుగా ఇక్కడక్కడా పరుగెత్తి కర్కశంగా రేకెత్తాయి।

Verse 12

रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन् खगा: । घोषेऽरण्ये च पशव: शकृन्मूत्रमकुर्वत ॥ १२ ॥

గాడిదల రేకెత్తే శబ్దానికి భయపడి పక్షులు కేకలు వేస్తూ గూళ్ల నుంచి ఎగిరిపోయాయి; గోశాలల్లోనూ అడవిలోనూ ఉన్న పశువులు మలం మూత్రం విడిచాయి।

Verse 13

गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदा: पूयवर्षिण: । व्यरुदन्देवलिङ्गानि द्रुमा: पेतुर्विनानिलम् ॥ १३ ॥

ఆవులు భయంతో వణికిపోయి పాలకు బదులు రక్తం ఇచ్చాయి; మేఘాలు పుయ్యాన్ని వర్షించాయి; దేవాలయాల్లో దేవప్రతిమలు కన్నీరు కార్చాయి; గాలి లేకుండానే చెట్లు కూలిపోయాయి।

Verse 14

ग्रहान् पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिता: । अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम् ॥ १४ ॥

మంగళం, శని వంటి అపశకున గ్రహాలు మరింత ప్రకాశించి బుధ, బృహస్పతి, శుక్రులు మరియు అనేక నక్షత్రాలను మించిపోయాయి; వక్రగతిలో సాగుతూ గ్రహాలు పరస్పరం ఘర్షణపడ్డాయి।

Verse 15

दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविद: प्रजा: । ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्‍वसम्प्लवम् ॥ १५ ॥

ఈ మరియు ఇతర మహోత్పాతాలను చూచి, బ్రహ్ముని నాలుగు కుమారులను తప్ప తత్త్వం తెలియని ప్రజలు భయపడ్డారు. ఈ సూచనల రహస్యం గ్రహించక విశ్వప్రళయం సమీపమని భావించారు.

Verse 16

तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ । ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ॥ १६ ॥

ఆ ఇద్దరు ఆదిదైత్యులు సహసా తమ అసాధారణ పౌరుషాన్ని ప్రదర్శించసాగారు. వారి దేహం ఉక్కులా దృఢమై పెరుగుతూ, రెండు మహాపర్వతాల వలె విస్తరించింది.

Verse 17

दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभि- र्निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणै: पदे पदे कट्या सुकाञ्‍च्यार्कमतीत्य तस्थतु: ॥ १७ ॥

వారి బంగారు కిరీట శిఖరాలు ఆకాశాన్ని ముద్దాడినట్లుండి దిశలను మూసివేశాయి. అడుగడుగునా భూమి కంపించింది; ప్రకాశించే కంకణాలతో అలంకరించిన భుజాలు, సుందర కాంచీతో బంధించిన నడుము సూర్యునికే అడ్డుగా నిలిచినట్లుగా వారు నిలిచారు.

Verse 18

प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद् य: प्राक् स्वदेहाद्यमयोरजायत । तं वै हिरण्यकशिपुं विदु: प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रत: ॥ १८ ॥

ప్రజాపతి కశ్యపుడు ఆ జంట కుమారులకు పేర్లు పెట్టాడు. ముందుగా జన్మించినవాడిని హిరణ్యాక్షుడని, దితి గర్భంలో ముందుగా గర్భితుడైనవాడిని హిరణ్యకశిపుడని నామకరణం చేశాడు.

Verse 19

चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च । वशे सपालाँल्लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धत: ॥ १९ ॥

బ్రహ్ముని వరం పొందిన హిరణ్యకశిపుడు అహంకారంతో ఉద్ధతుడయ్యాడు. తన భుజబలంతో మూడు లోకాలను వారి పాలకులతో సహా వశపరచుకున్నాడు; అందువల్ల త్రిలోకాల్లో ఎవరివల్లా మరణభయం అతనికి లేదు.

Verse 20

हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रिय: प्रीतिकृदन्वहम् । गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन् रणम् ॥ २० ॥

అతని తమ్ముడు హిరణ్యాక్షుడు ఎల్లప్పుడూ అన్న హిరణ్యకశిపుని సంతృప్తిపరచే కార్యాలలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు. భుజంపై గద మోసుకొని, యుద్ధాసక్తితో సమస్త లోకములలో రణాన్ని వెదుకుతూ సంచరించెను।

Verse 21

तं वीक्ष्य दु:सहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ॥ २१ ॥

అతనిని చూచినచో అతని ఉగ్రవేగము అదుపుచేయుట దుర్లభమని తెలిసేది. పాదముల వద్ద మ్రోగు స్వర్ణ నూపురములు, మహా వైజయంతీ మాల, మరియు ఒక భుజంపై ఆనించిన మహాగదతో అతడు విరాజిల్లెను।

Verse 22

मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् । भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहय: ॥ २२ ॥

మనోబలము, దేహబలము మరియు వరప్రభావము అతనిని గర్వోన్మత్తుడిని చేసెను. ఎవరి చేతిలోనూ మరణభయం అతనికి లేదు; అతనిని ఆపగలవారు ఎవరూ లేరు. అందుచేత దేవతలు అతనిని చూచిన వెంటనే భయంతో దాగిపోయిరి—గరుడభయంతో పాములు దాగినట్లు।

Verse 23

स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । सेन्द्रान्देवगणान् क्षीबानपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥ २३ ॥

దైత్యరాజు తన మహిమచేత ఇంద్రునితో కూడిన దేవగణములు అంతర్ధానమైనట్లు చూచెను. బలమదముతో మత్తులై ఉన్న వారిని కనుగొనలేక అతడు ఘోరంగా గర్జించెను।

Verse 24

ततो निवृत्त: क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् । विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विप: ॥ २४ ॥

ఆపై స్వర్గలోకమునుండి తిరిగి వచ్చిన ఆ మహాబల దైత్యుడు క్రీడార్థముగా, గంభీరముగా భయంకరంగా మ్రోగుచున్న సముద్రములో ఉన్మత్త గజమువలె దూకి ప్రవేశించెను।

Verse 25

तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणा: सन्नधिय: ससाध्वसा: । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवु: ॥ २५ ॥

అతడు సముద్రంలో ప్రవేశించగానే వరుణుని సైన్యమైన జలచరగణాలు భయంతో వణికిపోయి, అతని తేజస్సుతో గాయపడకపోయినా దూరదూరంగా పారిపోయాయి. ఇలా హిరణ్యాక్షుడు దెబ్బకొట్టకుండానే తన వైభవాన్ని చూపించాడు.

Verse 26

स वर्षपूगानुदधौ महाबल- श्चरन्महोर्मीञ्‍छ्वसनेरितान्मुहु: । मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरी- मासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतस: ॥ २६ ॥

అనేక సంవత్సరాలపాటు సముద్రంలో సంచరిస్తూ మహాబలుడైన హిరణ్యాక్షుడు గాలిచేత ఎగసిన మహా తరంగాలను తన ఇనుప గదతో మళ్లీ మళ్లీ కొట్టి, చివరకు వరుణుని రాజధాని విభావరీకి చేరాడు.

Verse 27

तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचव- ज्जगाद मे देह्यधिराज संयुगम ॥ २७ ॥

అక్కడ జలచరగణాల ప్రభువు, అధోలోక రక్షకుడు వరుణుడు (ప్రచేతసుడు)ను చూసి, హిరణ్యాక్షుడు ఎగతాళి చేయాలనే ఉద్దేశంతో చిరునవ్వుతో నీచుడిలా అతని పాదాల వద్ద పడి—“ఓ అధిరాజా, నాకు యుద్ధం ప్రసాదించు!” అని అన్నాడు.

Verse 28

त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान् यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो ॥ २८ ॥

నీవు ఒక లోకమండలానికి లోకపాలుడవు, విస్తారమైన కీర్తిగల అధిపతివి; దుర్మదంతో గర్వించే వీరుల బలాన్ని హరించేవాడివి. లోకంలోని సమస్త దైత్య-దానవులను జయించి, ఒకప్పుడు ప్రభువునకు రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించావు.

Verse 29

स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा द‍ृढं प्रलब्धो भगवानपां पति: । रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम् ॥ २९ ॥

ఇలా అహంకారంతో మదించిన శత్రువు గట్టిగా ఎగతాళి చేయగా, పూజ్యుడైన జలపతి వరుణుడు కోపంతో ఉప్పొంగాడు; కానీ తన వివేకంతో ఆ కోపాన్ని శమింపజేసి ఇలా అన్నాడు—“ప్రియుడా, మేము ఇప్పుడు యుద్ధాన్ని విరమించాము; సమరానికి మేము వృద్ధులమయ్యాము.”

Verse 30

पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनाद् य: संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवाद‍ृशा: ॥ ३० ॥

యుద్ధంలో నిన్ను తృప్తిపరచగలవాడు ఆ ఆదిపురుషుడు శ్రీ విష్ణువు తప్ప మరెవ్వరూ నాకు కనిపించరు. కాబట్టి, ఓ అసురశ్రేష్ఠా, నీ వంటి వీరులు కూడా స్తుతించే ఆయననే ఆశ్రయించు.

Verse 31

तं वीरमारादभिपद्य विस्मय: शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृत: । यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ॥ ३१ ॥

ఆ వీర ప్రభువును చేరగానే నీ అహంకారం క్షణంలో కూలిపోతుంది; కుక్కలు చుట్టుముట్టిన యుద్ధభూమిలో నీవు వీరశయ్యపై శాశ్వత నిద్రలో పడిపోతావు. దుష్టుల శాంతికై, సజ్జనుల అనుగ్రహార్థం ఆయన వరాహాది అవతారాలు ధరిస్తాడు.