Adhyaya 15

Verse 1

मैत्रेय उवाच प्रजापत्यं तु तत्तेज: परतेजोहनं दिति: । दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ॥ १ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు అన్నాడు: ప్రియ విదురా, కశ్యప ముని భార్య దితి గర్భంలోని కుమారులు దేవతలకు కలత కలిగిస్తారని గ్రహించింది. అందుచేత ఇతరులకు కష్టం కలిగించే ఉద్దేశంతో ఉన్న కశ్యపుని ప్రజాపత్య తేజస్సును ఆమె దేవనాశ భయంతో వంద సంవత్సరాలు గర్భంలో ధరించింది.

Verse 2

लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजस: । न्यवेदयन् विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम् ॥ २ ॥

దితి గర్భబల ప్రభావంతో సమస్త లోకాలలో సూర్యచంద్రుల కాంతి మసకబారింది. లోకపాలులు కలవరపడి విశ్వసృష్టికర్త బ్రహ్మను—“దిశలన్నిటా ఈ అంధకార విస్తారం ఏమిటి?” అని అడిగారు.

Verse 3

देवा ऊचु: तम एतद्विभो वेत्थ संविग्ना यद्वयं भृशम् । न ह्यव्यक्तं भगवत: कालेनास्पृष्टवर्त्मन: ॥ ३ ॥

దేవతలు అన్నారు—ఓ విభో! ఈ అంధకారాన్ని మీరు బాగా తెలుసు; ఇది మమ్మల్ని తీవ్రంగా కలవరపెడుతోంది. కాలప్రభావం మిమ్మల్ని తాకదు గనుక, మీకు ఏదీ అవ్యక్తం కాదు.

Verse 4

देवदेव जगद्धातर्लोकनाथशिखामणे । परेषामपरेषां त्वं भूतानामसि भाववित् ॥ ४ ॥

ఓ దేవదేవా, జగద్ధాతా, లోకనాథుల శిరోమణీ! పరలోకములోను అపరలోకములోను ఉన్న సమస్త జీవుల అంతరభావాలను మీరు తెలిసినవారు.

Verse 5

नमो विज्ञानवीर्याय माययेदमुपेयुषे । गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनये ॥ ५ ॥

విజ్ఞానమూ వీర్యమూ యొక్క ఆదిస్రోతస్కు నమస్కారం! మాయాశక్తి ద్వారా మీరు ఈ జగత్‌వ్యవస్థలో ప్రవేశించారు. ప్రభువు ఆజ్ఞచే గుణభేదం (ప్రత్యేకంగా రజోగుణం) స్వీకరించిన, అవ్యక్తయోనిలోనుండి ప్రదర్శితమైన మీకు నమో నమః.

Verse 6

ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्यात्मभावनम् । आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ॥ ६ ॥

ఓ ప్రభూ! ఈ సమస్త లోకాలు మీ స్వయంస్వరూపంలోనే నిలిచి ఉన్నాయి; సమస్త జీవులు మీ నుండే జన్మిస్తారు. కనుక మీరు ఈ విశ్వానికి కారణం; ఎవడు అనన్యభావంతో మిమ్మల్ని ధ్యానిస్తాడో, అతడు అవిచల భక్తిసేవను పొందుతాడు.

Verse 7

तेषां सुपक्‍वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम् । लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित्पराभव: ॥ ७ ॥

ప్రాణనియమంతో మనస్సు–ఇంద్రియాలను జయించి పరిపక్వ యోగులైనవారు, మీ కృపను పొందినందున ఈ లోకంలో ఎక్కడా పరాజయం పొందరు.

Verse 8

यस्य वाचा प्रजा: सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिता: । हरन्ति बलिमायत्तास्तस्मै मुख्याय ते नम: ॥ ८ ॥

ముక్కుకు కట్టిన తాడుతో ఎద్దు నడిపించబడినట్లే, వేదవాణి ద్వారా సమస్త ప్రజలు నియంత్రితులు; వారు విధినియత బలిని సమర్పిస్తారు. ఆ వేదప్రదాత ప్రధాన పురుషునికి మా నమస్కారం.

Verse 9

स त्वं विधत्स्व शं भूमंस्तमसा लुप्तकर्मणाम् । अदभ्रदयया द‍ृष्टय‍ा आपन्नानर्हसीक्षितुम् ॥ ९ ॥

హే సర్వవ్యాపకుడా! తమస వల్ల మా కార్యాలు నిలిచిపోయాయి; ఈ దుస్థితిలో పడిన మాకు క్షేమం కలిగించుము, అపార దయతో మాపై దృష్టి సారించుము.

Verse 10

एष देव दितेर्गर्भ ओज: काश्यपमर्पितम् । दिशस्तिमिरयन् सर्वा वर्धतेऽग्निरिवैधसि ॥ १० ॥

హే దేవా! దితి గర్భంలో కశ్యపుని వీర్యతేజంతో ఏర్పడిన ఈ భ్రూణం, ఇంధనంతో అగ్ని పెరిగినట్లే, సమస్త దిశలను చీకటిమయం చేస్తూ వృద్ధి చెందుతోంది.

Verse 11

मैत्रेय उवाच स प्रहस्य महाबाहो भगवान् शब्दगोचर: । प्रत्याचष्टात्मभूर्देवान् प्रीणन् रुचिरया गिरा ॥ ११ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు: హే మహాబాహో! శబ్దబ్రహ్మ ద్వారా గ్రహించబడే ఆత్మభూ భగవాన్ బ్రహ్మ, వారి ప్రార్థనలతో సంతోషించి, రుచిరమైన వాక్యాలతో దేవతలకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పి వారిని తృప్తిపరచెను.

Verse 12

ब्रह्मोवाच मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजा: सनकादय: । चेरुर्विहायसा लोकाल्लोकेषु विगतस्पृहा: ॥ १२ ॥

బ్రహ్ముడు పలికెను—నా మనస్సు నుండి జన్మించిన సనకాది నలుగురు మీ పూర్వజులు. వారు భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక ఆకాశాలలో నిరాకాంక్షగా సంచరిస్తారు.

Verse 13

त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मन: । ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ १३ ॥

ఇలా సంచరిస్తూ వారు ఒకసారి నిర్మలాత్ముడైన భగవంతుని వైకుంఠధామానికి వెళ్లారు—సర్వలోకాలు నమస్కరించే ఆ వైకుంఠనిలయానికి.

Verse 14

वसन्ति यत्र पुरुषा: सर्वे वैकुण्ठमूर्तय: । येऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् ॥ १४ ॥

వైకుంఠ లోకాలలో నివసించే వారందరూ భగవంతుని వంటి రూపములు కలవారు. వారు ఇంద్రియసుఖాల కోరిక లేకుండా, నిష్కామ ధర్మభక్తితో హరిని ఆరాధిస్తారు.

Verse 15

यत्र चाद्य: पुमानास्ते भगवान् शब्दगोचर: । सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन् वृष: ॥ १५ ॥

వైకుంఠంలో ఆదిపురుషుడైన భగవంతుడు విరాజిల్లుచున్నాడు; వేదవాణి ద్వారా ఆయనను గ్రహించవచ్చు. ఆయన నిర్మల సత్త్వంలో స్థితుడై రజ-తమస్సులేని వాడు; భక్తులకు ధర్మోన్నతిని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 16

यत्र नै:श्रेयसं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमै: । सर्वर्तुश्रीभिर्विभ्राजत्कैवल्यमिव मूर्तिमत् ॥ १६ ॥

ఆ వైకుంఠ లోకాలలో ‘నైఃశ్రేయస’ అనే వనం ఉంది; అక్కడ కోరికలను నెరవేర్చే కల్పవృక్షాలు ఉన్నాయి. అన్ని ఋతువుల శోభతో అది సదా ప్రకాశిస్తుంది, కైవల్యమే మూర్తిమంతమైనట్లు.

Verse 17

वैमानिका: सललनाश्चरितानि शश्वद् गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तु: । अन्तर्जलेऽनुविकसन्मधुमाधवीनां गन्धेन खण्डितधियोऽप्यनिलं क्षिपन्त: ॥ १७ ॥

వైకుంఠ లోకాలలో విమానవాసులు తమ భార్యలతో కలిసి విమానాలలో విహరిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ ప్రభువు యొక్క అమంగళరహితమైన చరిత్రలీలలను గానము చేస్తారు. హరికీర్తనలో లీనమై, తేనెతో నిండిన సువాసన మాధవీ పుష్పాల పరిమళాన్నికూడా తృణప్రాయంగా చేసి గాలిలోకి త్రోసివేస్తారు.

Verse 18

पारावतान्यभृतसारसचक्रवाक- दात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां य: । कोलाहलो विरमतेऽचिरमात्रमुच्चै र्भृङ्गाधिपे हरिकथामिव गायमाने ॥ १८ ॥

తేనెటీగల రాజు ఎత్తైన స్వరంలో హరికథలా ప్రభువు మహిమను మ్రోగించగా, పావురం, కోయిల, సారస, చక్రవాక, హంస, చిలుక, తిత్తిరి, నెమలి మొదలైన పక్షుల కలకలం క్షణకాలం ఆగిపోతుంది. ఆ దివ్య పక్షులు హరిగుణశ్రవణం కోసం తమ గానాన్ని నిలిపివేస్తాయి.

Verse 19

मन्दारकुन्दकुरबोत्पलचम्पकार्ण- पुन्नागनागबकुलाम्बुजपारिजाता: । गन्धेऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस्तप: सुमनसो बहु मानयन्ति ॥ १९ ॥

మందార, కుంద, కురబక, ఉత్పల, చంపక, అర్ణ, పున్నాగ, నాగకేశర, బకుల, కమల, పారిజాత వంటి పుష్పాలు దివ్య సువాసనతో నిండినవైనా, తులసి చేసిన తపస్సు మహిమను అవి గుర్తిస్తాయి. ఎందుకంటే భగవంతుడు తులసిదళాలతో తానే అలంకరించుకుంటాడు; అందుకే అన్ని పుష్పాలు తులసిని ఎంతో గౌరవిస్తాయి.

Verse 20

यत्संकुलं हरिपदानतिमात्रद‍ृष्टै- र्वैदूर्यमारकतहेममयैर्विमानै: । येषां बृहत्कटितटा: स्मितशोभिमुख्य: कृष्णात्मनां न रज आदधुरुत्स्मयाद्यै: ॥ २० ॥

హరి పాదపద్మ దర్శనమాత్రంతోనే వైకుంఠం వైదూర్య, మరకత, స్వర్ణమయ విమానాలతో నిండివుంటుంది. అక్కడి కృష్ణపరాయణులు పెద్ద నడుము-నితంబాలు, చిరునవ్వుతో మెరిసే ముఖాలు గల ప్రియసఖులతో గుమిగూడి ఉన్నా, వారి హాస్యవిలాసాలు మరియు సౌందర్యం వల్ల కామోద్రేకానికి లోనుకారు.

Verse 21

श्री रूपिणी क्‍वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा । संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि सम्मार्जतीव यदनुग्रहणेऽन्ययत्न: ॥ २१ ॥

వైకుంఠ లోకాల స్త్రీలు లక్ష్మీదేవి వలెనే రూపవతులు, దోషరహితులు. చేతుల్లో లీలాకమలాలు ఆడిస్తూ, పాదాల కంకణాలు మ్రోగిస్తూ వారు హరి సద్మంలో ప్రకాశిస్తారు. కొన్నిసార్లు బంగారు అంచులతో అలంకరించిన స్ఫటిక గోడలను ఊడ్చుతున్నట్లు కనిపిస్తారు—భగవంతుని అనుగ్రహం పొందేందుకు సేవ చేస్తున్నట్లుగా.

Verse 22

वापीषु विद्रुमतटास्वमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिरीशम् । अभ्यर्चती स्वलकमुन्नसमीक्ष्य वक्त्र- मुच्छेषितं भगवतेत्यमताङ्ग यच्छ्री: ॥ २२ ॥

లక్ష్మీదేవతలు తమ తమ ఉద్యానాలలో, పగడపు తీరాలతో అలంకృతమైన నిర్మల అమృతజల వాపీల ఒడ్డున, సేవకులతో కలిసి తులసీదళాలు సమర్పించి ఈశ్వరుని ఆరాధిస్తారు. పూజ సమయంలో నీటిలో తమ ఎత్తైన ముక్కుతో కూడిన అందమైన ముఖప్రతిబింబాన్ని చూసి, భగవంతుని చుంబనంతో తమ శోభ మరింత పెరిగినట్లుగా భావిస్తారు।

Verse 23

यन्न व्रजन्त्यघभिदो रचनानुवादा- च्छृण्वन्ति येऽन्यविषया: कुकथा मतिघ्नी: । यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिरात्तसारा- स्तांस्तान् क्षिपन्त्यशरणेषु तम:सु हन्त ॥ २३ ॥

పాపహంతుడైన ప్రభువు వైకుంఠలోకాల వర్ణనను చర్చించని, వినని వారు; ఇతర విషయాల బుద్ధిని మోహింపజేసే కుకథలను వినేవారు—వారు నిజంగా దురదృష్టులు, విచారకరం. వైకుంఠకథను వదలి భౌతిక విషయాల మాటల్లో మునిగినవారు ఆశ్రయరహితమైన ఘోర అజ్ఞానాంధకారంలో పడవేయబడతారు।

Verse 24

येऽभ्यर्थितामपि च तो नृगतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र । नाराधनं भगवतो वितरन्त्यमुष्य सम्मोहिता विततया बत मायया ते ॥ २४ ॥

బ్రహ్మదేవుడు అన్నాడు—ఓ దేవతలారా, మానవదేహం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది; మేము కూడా అటువంటి జన్మను కోరుకుంటాము, ఎందుకంటే మానవరూపంలో తత్త్వజ్ఞానం మరియు పరిపూర్ణ ధర్మం లభిస్తాయి. కానీ మానవజన్మలో ఉండి కూడా భగవంతుని మరియు ఆయన ధామాన్ని గ్రహించని వాడు బాహ్యమాయ విస్తృత ప్రభావంతో బాగా మోహితుడై ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి।

Verse 25

यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या दूरेयमा ह्युपरि न: स्पृहणीयशीला: । भर्तुर्मिथ: सुयशस: कथनानुराग- वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गा: ॥ २५ ॥

ప్రభువు మహిమలను ప్రేమతో వింటూ పరవశులై, శరీరంలో రోమాంచం కలిగి, కన్నీటి బిందువులతో తడిసిపోయే వారు—ధ్యానం, తపస్సు మొదలైన వాటిని పట్టించుకోకపోయినా పరమ వైకుంఠ రాజ్యానికి చేరుతారు. ఆ రాజ్యం భౌతిక విశ్వాల పైన ఉండి, బ్రహ్మాది దేవతలకూ ఆకాంక్షనీయం।

Verse 26

तद्विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचि: । आपु: परां मुदमपूर्वमुपेत्य योग- मायाबलेन मुनयस्तदथो विकुण्ठम् ॥ २६ ॥

ఇలా సనక, సనాతన, సనందన, సనత్కుమారులు అనే మహర్షులు తమ యోగసాధన బలంతో (యోగమాయా శక్తిచే) ఆ వైకుంఠధామాన్ని చేరి, అపూర్వమైన పరమానందాన్ని అనుభవించారు. వారు చూశారు—విశ్వగురువు అధీనంలో ఉన్న, సమస్త లోకాలు వందించే ఆ దివ్యధామం, వైకుంఠంలోని ఉత్తమ భక్తులు నడిపే విచిత్రంగా అలంకరించిన విమానాల కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, స్వయంగా భగవంతుని ఆధిపత్యంలో ఉంది।

Verse 27

तस्मिन्नतीत्य मुनय: षडसज्जमाना: कक्षा: समानवयसावथ सप्तमायाम् । देवावचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्य- केयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ ॥ २७ ॥

వైకుంఠపురి యొక్క ఆరు ద్వారాలను దాటి, అలంకారాలపై ఆశ్చర్యం లేకుండా, మునులు ఏడవ ద్వారంలో సమవయస్కులైన ఇద్దరు ప్రకాశవంతులైన ద్వారపాలకులను చూశారు—గదలు పట్టుకొని, అమూల్య కేయూరాలు, కుండలాలు, కిరీటాలు, వస్త్రాదులతో అలంకృతులై।

Verse 28

मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये । वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ ॥ २८ ॥

ఆ ఇద్దరు ద్వారపాలకులు తాజా పుష్పాల వనమాలతో అలంకృతులై ఉన్నారు; ఆ మాల చుట్టూ మత్తెక్కిన తేనెటీగలు గుంజుతున్నాయి, అది వారి మెడ చుట్టూ మరియు నీలవర్ణ నాలుగు భుజాల మధ్య ఉంచబడింది. వంకర కనుబొమ్మలు, విప్పిన నాసారంధ్రాలు, ఎర్రటి కళ్లతో వారు కొంత కలతగా కనిపించారు।

Verse 29

द्वार्येतयोर्निविविशुर्मिषतोरपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका या: । सर्वत्र तेऽविषमया मुनय: स्वद‍ृष्टय‍ा ये सञ्चरन्त्यविहता विगताभिशङ्का: ॥ २९ ॥

ఆ ఇద్దరు ద్వారపాలకులు చూస్తుండగానే, అడగకుండానే మునులు లోనికి ప్రవేశించారు. వారి దృష్టి ఎక్కడైనా సమమే; ‘మనది–వారిది’ అనే భావం లేదు. బంగారం, వజ్రాలతో చేసిన ముందరి ఆరు ద్వారాలను ఎలా నిర్బాధంగా దాటారో, అలాగే స్వేచ్ఛతో ఏడవ ద్వారంలోనూ ప్రవేశించారు।

Verse 30

तान् वीक्ष्य वातारशनांश्चतुर: कुमारान् वृद्धान्दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् । वेत्रेण चास्खलयतामतदर्हणांस्तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ ॥ ३० ॥

వాయువే వస్త్రముగా ఉన్న ఆ నాలుగు కుమారులను చూసి—చూడటానికి ఐదేళ్ల బాలుల్లా ఉన్నా, సమస్త జీవుల్లో అత్యంత ప్రాచీనులు మరియు ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలిసినవారు—భగవంతునికి అననుకూల స్వభావం గల ఆ ఇద్దరు ద్వారపాలకులు దండాలతో వారి దారిని అడ్డుకున్నారు. అర్హతలేని విధంగా వారి తేజస్సును హేళన చేసి అవమానించారు।

Verse 31

ताभ्यां मिषत्स्वनिमिषेषु निषिध्यमाना: स्वर्हत्तमा ह्यपि हरे: प्रतिहारपाभ्याम् । ऊचु: सुहृत्तमदिद‍ृक्षितभङ्ग ईष- त्कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षा: ॥ ३१ ॥

ఇతర దేవతలు చూస్తుండగానే, శ్రీహరి యొక్క ఆ ఇద్దరు ప్రధాన ద్వారపాలకులు—కుమారులు అత్యంత యోగ్యులైనా—వారిని లోనికి అనుమతించలేదు. తమ అత్యంత ప్రియ స్వామి శ్రీహరిని దర్శించాలనే తీవ్ర ఆకాంక్ష భంగమవడంతో, క్రోధం వల్ల వారి కళ్ళు అకస్మాత్తుగా ఎర్రబడ్డాయి; అప్పుడు వారు కొంత కఠినంగా పలికారు।

Verse 32

मुनय ऊचु: को वामिहैत्य भगवत्परिचर्ययोच्चै- स्तद्धर्मिणां निवसतां विषम: स्वभाव: । तस्मिन् प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां को वात्मवत्कुहकयो: परिशङ्कनीय: ॥ ३२ ॥

మునులు పలికిరి—భగవంతుని అత్యున్నత పరిచర్యలో ఉన్నప్పటికీ ఈ ఇద్దరిలో ఇంత విరోధభావం ఎలా కలిగింది? వీరు వైకుంఠంలో ఎలా నివసిస్తున్నారు? భగవద్రాజ్యంలో శత్రువు ప్రవేశం ఎక్కడి నుంచి? పరమపురుషునికి శత్రువు లేడు; ఆయనపై ఎవరు ఈర్ష్యపడగలరు? వీరు మోసగాళ్లై ఉండవచ్చు; అందుకే ఇతరులను తమలాగే అనుమానిస్తున్నారు।

Verse 33

न ह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षा- वात्मानमात्मनि नभो नभसीव धीरा: । पश्यन्ति यत्र युवयो: सुरलिङ्गिनो: किं व्युत्पादितं ह्युदरभेदि भयं यतोऽस्य ॥ ३३ ॥

వైకుంఠలో ధీరులు భగవంతునితో నివాసుల మధ్య ఏ భేదమూ చూడరు; పెద్ద-చిన్న ఆకాశాల మధ్య అంతరం లేనట్లే. అట్లాంటి సమరసతలో భయబీజం ఎక్కడి నుంచి పుట్టింది? ఈ ఇద్దరూ వైకుంఠవాసుల వేషంలో ఉన్నారు; అయితే వారి అసమరసత ఎలా ఏర్పడింది?

Verse 34

तद्वाममुष्य परमस्य विकुण्ठभर्तु: कर्तुं प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् । लोकानितो व्रजतमन्तरभावद‍ृष्टय‍ा पापीयसस्त्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ॥ ३४ ॥

కాబట్టి ఈ మలినమైన, మందబుద్ధి గల ఇద్దరికి తగిన శిక్ష ఏమిటో మనం ఆలోచిద్దాం; అలా చేస్తే చివరికి వారికి మేలు కలుగుతుంది. వైకుంఠ జీవనంలో ద్వైతాన్ని చూసి వీరు కలుషితులయ్యారు; అందువల్ల వీరిని ఇక్కడి నుంచి భౌతిక లోకాలకు పంపాలి, అక్కడ జీవులకు మూడు రకాల శత్రువులు ఉంటారు।

Verse 35

तेषामितीरितमुभाववधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमस्त्रपूगै: । सद्यो हरेरनुचरावुरु बिभ्यतस्तत्- पादग्रहावपततामतिकातरेण ॥ ३५ ॥

మునులు పలికిన ఆ ఘోర బ్రహ్మదండం—ఏ ఆయుధసమూహంతోనూ నివారించలేనిది—అని గ్రహించిన వెంటనే, హరికి అనుచరులైన ఆ ద్వారపాలకులు తీవ్రంగా భయపడి, మహా వ్యాకులతతో బ్రాహ్మణుల పాదాల వద్ద పడిపోయారు।

Verse 36

भूयादघोनि भगवद्‍‌भिरकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् । मा वोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेदिह तु नौ व्रजतोरधोऽध: ॥ ३६ ॥

ద్వారపాలకులు పలికిరి—హే పాపరహిత మునులారా! మీరు విధించిన దండం యథార్థమే; ఎందుకంటే మేము దేవసమానులైన సాధువులను కూడా అవమానించాము. అయితే మా పశ్చాత్తాపభరిత ప్రార్థనపై కరుణచూపి, మేము క్రమంగా దిగజారుతూ వెళ్లినా భగవంతుని స్మృతిని హరించే మోహం మాపై రాకూడదు।

Verse 37

एवं तदैव भगवानरविन्दनाभ: स्वानां विबुध्य सदतिक्रममार्यहृद्य: । तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीना- मन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्री: ॥ ३७ ॥

అదే క్షణంలో కమలనాభుడైన భగవాన్, ధర్మాత్ముల హృదయానందుడు, తన సేవకులు సాధువులను అవమానించిన సంగతి తెలిసి శ్రీదేవితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లెను—ఆయన పాదాలు పరమహంస మహామునులు అన్వేషించువి।

Verse 38

तं त्वागतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुम्भि- स्तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् । हंसश्रियोर्व्यजनयो: शिववायुलोल- च्छुभ्रातपत्रशशिकेसरशीकराम्बुम् ॥ ३८ ॥

సనకాది ఋషులు చూచిరి—మునుపు సమాధిలో హృదయంలో మాత్రమే దర్శనమిచ్చిన విష్ణువు ఇప్పుడు కళ్లకు ప్రత్యక్షమయ్యెను. ఛత్ర-చామరాది ఉపకరణాలతో పార్షదులు వెంట రాగా, చామరాల తెల్లని రోమాలు రెండు హంసలవలె మృదువుగా కదలగా, అనుకూల వాయువుతో ఛత్రంలోని ముత్యాల జాలరు అమృతబిందువులవలె కంపించెను।

Verse 39

कृत्‍स्‍नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम स्‍नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् । श्यामे पृथावुरसि शोभितया श्रिया स्व- श्चूडामणिं सुभगयन्तमिवात्मधिष्ण्यम् ॥ ३९ ॥

వారు ప్రభువును చూచిరి—సర్వానందనిధి, ప్రసన్నముఖుడు, ఆకాంక్షనీయం అయిన ధామంతో ప్రకాశించువాడు—ఆయన స్నేహస్మిత దృష్టి హృదయాన్ని తాకుతుంది. శ్యామవర్ణుడైన ప్రభువు విశాల వక్షస్థలం శ్రీదేవితో శోభించెను; ఆయన స్వయంగా దివ్యలోక శిరోమణికి సౌందర్యసౌభాగ్యాలను విస్తరించుచున్నట్లు అనిపించెను।

Verse 40

पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्‍च्यालिभिर्विरुतया वनमालया च । वल्गुप्रकोष्ठवलयं विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमब्जम् ॥ ४० ॥

పీతాంబరంతో కప్పబడిన ఆయన విశాల నితంబాలపై మెరిసే కాంచీ శోభించెను; తేనెటీగల మ్రోగుతో ప్రత్యేకమైన వనమాల కూడా ఉండెను. అందమైన మణికట్టులపై కంకణాలు మెరసెను; ఒక చేయి గరుడుని భుజంపై ఉంచి, మరొక చేతితో కమలాన్ని తిప్పుచుండెను।

Verse 41

विद्युत्क्षिपन्मकरकुण्डलमण्डनार्ह- गण्डस्थलोन्नसमुखं मणिमत्किरीटम् । दोर्दण्डषण्डविवरे हरता परार्ध्य- हारेण कन्धरगतेन च कौस्तुभेन ॥ ४१ ॥

ఆయన గండస్థలం విద్యుత్తులా మెరుస్తున్న మకరకుండలాల సౌందర్యాన్ని పెంచెను; నాసిక ఉన్నతం, శిరస్సుపై మణిమయ కిరీటం. దృఢమైన భుజాల మధ్య విలువైన హారం మనోహరంగా వేలాడెను; కంఠంపై కౌస్తుభమణి విరాజిల్లెను।

Verse 42

अत्रोपसृष्टमिति चोत्स्मितमिन्दिराया: स्वानां धिया विरचितं बहुसौष्ठवाढ्यम् । मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तमङ्गं नेमुर्निरीक्ष्य नवितृप्तद‍ृशो मुदा कै: ॥ ४२ ॥

ఇక్కడ ప్రత్యక్షమైన నారాయణుని అపూర్వ సౌందర్యం భక్తుల బుద్ధిచేత అనేక రెట్లు విస్తరించి, శ్రీదేవి సౌందర్యగర్వాన్నికూడా జయించింది. ఓ దేవగణమా, అటువంటి ప్రభువు నాకు, శివునికి, మీ అందరికీ ఆరాధ్యుడు. మునులు తృప్తి లేని చూపులతో ఆయనను తిలకించి ఆనందంతో ఆయన కమలపాదాలకు శిరస్సు వంచారు.

Verse 43

तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्द- किञ्जल्कमिश्रतुलसीमकरन्दवायु: । अन्तर्गत: स्वविवरेण चकार तेषां सङ्‌क्षोभमक्षरजुषामपि चित्ततन्वो: ॥ ४३ ॥

కమలనేత్రుడైన భగవంతుని కమలపాదాల కేశరంతో కలిసిన తులసీ మకరంద సువాసన గాలి ఆ మునుల నాసారంధ్రాల్లో ప్రవేశించగానే, నిరాకార బ్రహ్మానుభూతికి ఆసక్తులైన వారికీ మనస్సు, దేహం రెండింటిలో కలకలం కలిగింది.

Verse 44

ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोश- मुद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् । लब्धाशिष: पुनरवेक्ष्य तदीयमङ्‌घ्रि- द्वन्द्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्यु: ॥ ४४ ॥

వారు ప్రభువు ముఖాన్ని నీలకమలపు కోశం లోపలివలె చూశారు; ఆయన మరింత సుందరమైన అధరాలపై కుందపువ్వులా వికసించిన చిరునవ్వును దర్శించారు. ఆ దర్శనంతో సంపూర్ణ తృప్తి పొందిన వారు, ఇంకా చూడాలనే తపనతో ఆయన పాదయుగళంలోని నఖాలను చూశారు—అవి ఎర్ర మాణిక్యాలవలె మెరిసేవి. ఇలా వారు మళ్లీ మళ్లీ ప్రభువు దివ్యదేహాన్ని దర్శించి, చివరకు ఆయన సాకార స్వరూపంలో ధ్యానస్థులయ్యారు.

Verse 45

पुंसां गतिं मृगयतामिह योगमार्गै- र्ध्यानास्पदं बहु मतं नयनाभिरामम् । पौंस्‍नं वपुर्दर्शयानमनन्यसिद्धै- रौत्पत्तिकै: समगृणन् युतमष्टभोगै: ॥ ४५ ॥

ఇదే ఆ ప్రభువు రూపం—ఇక్కడ యోగమార్గాల ద్వారా పరమగతిని అన్వేషించే వారు ధ్యానాశ్రయంగా భావించేది, చూపులకు ఆనందం కలిగించేది. ఇది కల్పితం కాదు; మహాసిద్ధ యోగులు నిరూపించిన యథార్థ స్వరూపం. ప్రభువు అష్టసిద్ధులతో సంపూర్ణుడు; ఇతరులకు ఆ సిద్ధులు సంపూర్ణంగా సాధ్యమవు.

Verse 46

कुमारा ऊचु: योऽन्तर्हितो हृदि गतोऽपि दुरात्मनां त्वं सोऽद्यैव नो नयनमूलमनन्त राद्ध: । यर्ह्येव कर्णविवरेण गुहां गतो न: पित्रानुवर्णितरहा भवदुद्भवेन ॥ ४६ ॥

కుమారులు అన్నారు: ఓ అనంత ప్రభువా, దురాత్ములకు నీవు హృదయంలో ఉన్నా కూడా అప్రకటుడవు; కానీ నేడు నీవు మా కళ్లముందే ప్రత్యక్షమయ్యావు. మా తండ్రి బ్రహ్మ ద్వారా చెవులలో విన్న నీ మహిమావర్ణనలు, నీ కరుణామయ ప్రత్యక్షతతో ఇప్పుడు నిజంగా అనుభవమయ్యాయి.

Verse 47

तं त्वां विदाम भगवन् परमात्मतत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तमेषाम् । यत्तेऽनुतापविदितैर्दृढभक्तियोगै- रुद्ग्रन्थयो हृदि विदुर्मुनयो विरागा: ॥ ४७ ॥

ఓ భగవాన్! నిన్ను పరమాత్మతత్త్వమైన పరమసత్యంగా మేము తెలుసుకొంటాము; నీవు శుద్ధసత్త్వంలో నీ దివ్యరూపాన్ని ప్రకటిస్తావు. నీ కృపవల్లనే దృఢభక్తియోగంతో శుద్ధహృదయులైన వైరాగ్యమునులు నీ నిత్యరూపాన్ని హృదయంలో గ్రహిస్తారు.

Verse 48

नात्यन्तिकं विगणयन्त्यपि ते प्रसादं किम्वन्यदर्पितभयं भ्रुव उन्नयैस्ते । येऽङ्ग त्वदङ्‌घ्रि शरणा भवत: कथाया: कीर्तन्यतीर्थयशस: कुशला रसज्ञा: ॥ ४८ ॥

ఓ ప్రభూ! నీ పాదాశ్రయులై, కీర్తించదగిన పవిత్ర లీలాకథలను వినడంలో-పాడడంలో నిపుణులైన రసజ్ఞ భక్తులు నీ ప్రసాదాన్నికూడా ‘అత్యంతిక’ వరంగా లెక్కచేయరు; మరి భ్రూవిలాసంతో ఇచ్చే భయహర ఇతర వరాల సంగతి ఏమిటి! వారు మోక్షాన్నికూడా తృణప్రాయంగా చూస్తారు.

Verse 49

कामं भव: स्ववृजिनैर्निरयेषु न: स्ता- च्चेतोऽलिवद्यदि नु ते पदयो रमेत । वाचश्च नस्तुलसिवद्यदि तेऽङ्‌घ्रि शोभा: पूर्येत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्ध्र: ॥ ४९ ॥

ఓ ప్రభూ! మా స్వకర్మదోషాల వల్ల నరకస్థితిలో జన్మించినా సరే; కానీ మా చిత్తం తేనెటీగలా నీ పదపద్మాలలో రమించాలి. మా వాక్కు తులసిపత్రంలా నీ పాదశోభను అలంకరించాలి, మా చెవులు నీ గుణగానంతో నిత్యం నిండివుండాలి—ఇదే మా ప్రార్థన.

Verse 50

प्रादुश्चकर्थ यदिदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिमवापुरलं द‍ृशो न: । तस्मा इदं भगवते नम इद्विधेम योऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीत: ॥ ५० ॥

ఓ ప్రభూ! నీవు మా ముందర దయచేసి ప్రకటించిన ఈ పురుహూతరూపం వల్ల మా దృష్టి, మనస్సు పరమానందంతో తృప్తి పొందాయి. అందుకే మేము ఆ భగవంతుని నిత్యస్వరూపానికి నమస్కరిస్తాము; దురదృష్టులు, అల్పబుద్ధులు ఆయనను చూడలేరు.