Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 13

Brahmā’s Creation: The Kumāras, Rudra, the Prajāpatis, and the Manifestation of Vedic Sound

Devanagari script

धीर्धृतिरसलोमा च नियुत्सर्पिरिलाम्बिका । इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रिय: ॥ १३ ॥

Transliteration

dhīr dhṛti-rasalomā ca niyut sarpir ilāmbikā irāvatī svadhā dīkṣā rudrāṇyo rudra te striyaḥ

Translation

ఓ రుద్రా! నీకు కూడా పదకొండు భార్యలు ఉన్నారు; వారు రుద్రాణీలు అని ప్రసిద్ధులు: ధీ, ధృతి, రసా, ఉమా, నియుత్, సర్పి, ఇలా, అంబికా, ఇరావతీ, స్వధా, దీక్షా.

Synonyms

• धीः: Dhī (intelligence)
• धीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• धृति-रसलोमा: Dhṛti and Rasalomā
• धृति-रसलोमा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृति (प्रातिपदिक) + रसलोमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचनार्थे एकवचन-समाहार/नाम-समुच्चय (as a list item); द्वन्द्वः (धृतिश्च रसलोमा च)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नियुत्: Niyut
• नियुत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नियुत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• सर्पिः: Sarpis (ghee)
• सर्पिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• इला-अम्बिका: Ilā and Ambikā
• इला-अम्बिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इला (प्रातिपदिक) + अम्बिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचनार्थे एकवचन-समाहार/नाम-समुच्चय; द्वन्द्वः (इला च अम्बिका च)

• इरावती: Irāvatī
• इरावती: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इरावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• स्वधा: Svadhā
• स्वधा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• दीक्षा: Dīkṣā (initiation)
• दीक्षा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• रुद्राण्यः: Rudrāṇīs
• रुद्राण्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्राणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘wives/consorts of Rudra’

• रुद्र: O Rudra
• रुद्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), पुल्लिङ्ग, एकवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘your’

• स्त्रियः: women/wives
• स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Characters & Entities

• Brahmā
• Rudra (Śiva)
• Dhī
• Dhṛti
• Asalomā
• Niyutsarpiḥ
• Ilāmbikā
• Irāvatī
• Svadhā
• Dīkṣā

FAQs

Who are Rudra’s wives mentioned in Srimad Bhagavatam 3.12.13?

This verse lists Rudra’s consorts as Dhī, Dhṛti, Asalomā, Niyutsarpiḥ, Ilāmbikā, Irāvatī, Svadhā, and Dīkṣā.

Why does Brahmā describe Rudra’s consorts in Canto 3 Chapter 12?

In the creation narrative, Brahmā enumerates lineages and expansions so the unfolding of cosmic population and divine genealogies is clearly understood.

What is the practical lesson of studying such genealogies in the Bhagavata Purana?

They remind a reader that the universe operates under divine order (dharma) and that even powerful cosmic functions proceed through regulated relationships and responsibilities.