Srimad Bhagavatam — Tritiya Skandha, Shloka 22

Kāla-vibhāga: The Divisions of Time from Atom to Brahmā, and the Lord Beyond Time

Devanagari script

त्रिलोक्या युगसाहस्रं बहिराब्रह्मणो दिनम् । तावत्येव निशा तात यन्निमीलति विश्वसृक् ॥ २२ ॥

Transliteration

tri-lokyā yuga-sāhasraṁ bahir ābrahmaṇo dinam tāvaty eva niśā tāta yan nimīlati viśva-sṛk

Translation

త్రిలోకాలు (స్వర్గ, మర్త్య, పాతాళ)కు వెలుపల బ్రహ్మలోకంలో నాలుగు యుగాల వెయ్యిరెట్లు బ్రహ్మదేవుని ఒక దినము. అంతే కాలము బ్రహ్మరాత్రి; ఆ వేళ విశ్వసృష్టికర్త నిద్రలో నిమీలిస్తాడు.

Synonyms

• त्रिलोक्याः: of the three worlds
• त्रिलोक्याः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रिलोक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन; समासः—त्रयः लोकाः इति द्विगु

• युगसाहस्रम्: a thousand yugas
• युगसाहस्रम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: युग + साहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; समासः—युगानां साहस्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• बहिः: outside; beyond
• बहिः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• आब्रह्मणः: of Brahmā (up to Brahmā)
• आब्रह्मणः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: आब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन; समासः—आ + ब्रह्म (अव्ययीभाव, ‘up to Brahmā’)

• दिनम्: a day
• दिनम्: विशेष्य-सम्बन्ध (Predicate/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate nominative)

• तावती: of that same length
• तावती: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: तावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; परिमाणवाचक विशेषण

• एव: indeed; just
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारण (particle of emphasis)

• निशा: night
• निशा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन

• तात: O dear (son)
• तात: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• यत्: which
• यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• निमीलति: closes (his eyes)
• निमीलति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: मील् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः—नि

• विश्वसृक्: the creator of the universe (Brahmā)
• विश्वसृक्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्व + सृज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; समासः—विश्वं सृजति इति (उपपद-तत्पुरुष)

Purport

When Brahmā goes to sleep in his nighttime, the three planetary systems below Brahmaloka are all submerged in the water of devastation. In his sleeping condition, Brahmā dreams about the Garbhodakaśāyī Viṣṇu and takes instruction from the Lord for the rehabilitation of the devastated area of space.

Characters & Entities

• Brahma

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Brahma’s day and night?

This verse states that one day of Brahmā equals one thousand cycles of the four yugas (catur-yuga), and his night is of the same duration, occurring when Brahmā sleeps.

Why does Shukadeva Gosvami explain Brahma’s time to Maharaja Parikshit?

In this section (Canto 3, Chapter 11), Shukadeva describes cosmic time to help Parikshit understand the vast scale of creation and dissolution under the Supreme Lord’s arrangement.

Practical application of this teaching about time in modern life?

Reflecting on the immense scale of cosmic time helps cultivate humility, detachment from temporary pursuits, and urgency to engage in bhakti—devotional service—while human life lasts.