Shloka 39

Diti’s Puṁsavana Vow, Indra’s Intervention, and the Birth of the Maruts

Devanagari script

अहो अर्थेन्द्रियारामो योषिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता: कृपण: पतिष्ये नरके ध्रुवम् ॥ ३९ ॥

Transliteration

aho arthendriyārāmo yoṣin-mayyeha māyayā gṛhīta-cetāḥ kṛpaṇaḥ patiṣye narake dhruvam

Translation

కశ్యప ముని మనసులో ఇలా అనుకున్నాడు—“అయ్యో! నేను ధనం, ఇంద్రియసుఖాలలో మునిగిపోయాను. ఈ అవకాశాన్ని తీసుకొని భగవంతుని మాయ స్త్రీరూపంలో (నా భార్య రూపంలో) నా చిత్తాన్ని ఆకర్షించింది. కాబట్టి నేను దుర్దశుడను; నిశ్చయంగా నరకమునకు జారిపోతాను।”

Synonyms

• अहो: alas!
• अहो: भावप्रकाशक (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय, विस्मय/खेदसूचक निपात

• अर्थ-इन्द्रिय-आरामः: delighting in wealth and senses
• अर्थ-इन्द्रिय-आरामः: विशेषण (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + आराम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (अर्थेषु इन्द्रियेषु च आरामः/रमणम्)

• योषित्-मयि: in (absorption with) women
• योषित्-मयि: अधिकरण (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: योषित् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मयट्-प्रत्ययार्थ: ‘consisting of/absorbed in women’)

• इह: here
• इह: देशाधिकरण (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place)

• मायया: by illusion
• मायया: करण (करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• गृहीत-चेताः: whose mind is seized
• गृहीत-चेताः: विशेषण (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गृह् (धातु) + चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त-पूर्वपद (गृहीत = क्त-प्रत्ययान्त PPP) + तत्पुरुष (कर्मधारयवत्: गृहीतं चेतः यस्य)

• कृपणः: wretched/miserly
• कृपणः: विशेषण (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पतिष्ये: I will fall
• पतिष्ये: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• नरके: in hell
• नरके: अधिकरण (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: क्रियाविशेषण (निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन रूपेण क्रियाविशेषण (adverb) ‘certainly’

Characters & Entities

• Indra
• Diti

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about attachment to wealth and sense pleasure?

This verse warns that absorption in artha (wealth) and indriya-sukha (sense enjoyment), fueled by māyā, captures the mind and leads to spiritual ruin and suffering.

Why did Indra say he would fall into hell in Canto 6 Chapter 18?

In remorse over his conduct and the power of illusion, Indra condemns his own materialistic, lust-driven mentality as spiritually miserly and therefore deserving of severe karmic consequence.

How can I apply this Bhagavatam verse in modern life?

Use it as a check on priorities: reduce compulsive sense indulgence, practice self-restraint, and redirect the mind toward dharma and devotion rather than wealth-and-pleasure obsession.