Adhyaya 4
Brahmā’s Boons, Hiraṇyakaśipu’s Cosmic Tyranny, and Prahlāda’s Transcendental Qualities
నారదుడు యుధిష్ఠిరునికి చెప్పుచుండగా, ఈ అధ్యాయంలో ఘోర తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన బ్రహ్మ హిరణ్యకశిపునికి అరుదైన వరాలు ప్రసాదిస్తాడు. వరబలంతో అతని దేహం తేజోమయమవుతుంది; కానీ హిరణ్యాక్ష వధను స్మరించి విష్ణుపై అసూయ మరింత పెంచుకుంటాడు. వరాల శక్తితో మూడు లోకాలను, వారి పాలకులను వశపరచి, స్వర్గంలో ఇంద్రుని వైభవభవనాన్ని ఆక్రమించి దేవతలను అవమానిస్తాడు. భూమి దున్నకుండానే ఫలిస్తుంది, సముద్రాలు రత్నాలు ఇస్తాయి, లోకపాలకుల విభాగకార్యాలు కూడా అతని చేతిలోకి వచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది; అయినా అదుపులేని ఇంద్రియాల దాసుడైనందున అతని అంతర అసంతృప్తి తీరదు. అహంకారం, శాస్త్రలంఘనం వల్ల పాపఫలాలు పెరుగుతాయి. బాధిత దేవతలు కఠిన ధ్యానంతో విష్ణువును శరణు కోరగా, అదృశ్య దివ్యవాణి వారికి ధైర్యమిచ్చి శ్రవణ-కీర్తన-ప్రార్థన రూప భక్తిని ఉపదేశించి, ప్రహ్లాదుని హింసించినప్పుడు హిరణ్యకశిపుని అంతం సమీపమని తెలియజేస్తుంది. అనంతరం ప్రహ్లాదుని అసాధారణ సద్గుణాలు, కృష్ణనిమగ్న పరమానందం వర్ణింపబడుతుంది; తండ్రి చేసిన క్రూరపీడపై యుధిష్ఠిరుని ప్రశ్నతో తదుపరి అధ్యాయానికి పీఠిక పడుతుంది।
Shlokas
Verse 1
श्रीनारद उवाच एवं वृत: शतधृतिर्हिरण्यकशिपोरथ । प्रादात्तत्तपसा प्रीतो वरांस्तस्य सुदुर्लभान् ॥ १ ॥
శ్రీ నారదుడు పలికెను: ఈ విధంగా ప్రార్థించబడినప్పుడు, హిరణ్యకశిపుని కఠిన తపస్సుతో సంతుష్టుడైన బ్రహ్మదేవుడు అతనికి దుర్లభమైన వరాలను ప్రసాదించాడు।
Verse 2
श्रीब्रह्मोवाच तातेमे दुर्लभा: पुंसां यान् वृणीषे वरान् मम । तथापि वितराम्यङ्ग वरान् यद्यपि दुर्लभान् ॥ २ ॥
శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను—వత్స హిరణ్యకశిపూ, నీవు కోరిన వరాలు సాధారణ మనుష్యులకు దుర్లభమైనవి; అయినా, కుమారా, అవి సాధారణంగా లభించకపోయినా నేను నీకు ప్రసాదిస్తున్నాను।
Verse 3
ततो जगाम भगवानमोघानुग्रहो विभु: । पूजितोऽसुरवर्येण स्तूयमान: प्रजेश्वरै: ॥ ३ ॥
అనంతరం అమోఘ వరప్రదాత సర్వవిభువు అయిన భగవాన్ బ్రహ్ముడు, అసురశ్రేష్ఠుడు హిరణ్యకశిపు చేత పూజింపబడి, ప్రజేశ్వరులు మహర్షులు స్తుతించుచుండగా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయెను।
Verse 4
एवं लब्धवरो दैत्यो बिभ्रद्धेममयं वपु: । भगवत्यकरोद् द्वेषं भ्रातुर्वधमनुस्मरन् ॥ ४ ॥
ఇలా వరం పొందిన దైత్యుడు హిరణ్యకశిపు స్వర్ణకాంతి గల దేహాన్ని ధరించి, తన అన్న వధను స్మరించుచు భగవాన్ విష్ణుపై ద్వేషాన్ని పెంచుకొనెను।
Verse 5
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
ఆ మహాసురుడు హిరణ్యకశిపు అన్ని దిశలను జయించి త్రిలోకములన్నిటినీ అధీనపరచుకున్నాడు. దేవులు, అసురులు, మనుష్యలోకాధిపతులు, గంధర్వులు, గరుడులు, మహానాగులు, సిద్ధులు, చారణులు, విద్యాధరులు, ఋషులు, పితృపతి యముడు, మనువులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచాధిపతులు, ప్రేత-భూతాధిపతులనూ జయించాడు. సమస్త జీవుల పాలకులను వశపరచి, లోకపాలుల స్థానాలను వారి తేజస్సుతో సహా అపహరించాడు।
Verse 6
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
ఆ మహాసురుడు హిరణ్యకశిపు అన్ని దిశలను జయించి త్రిలోకములన్నిటినీ అధీనపరచుకున్నాడు. దేవులు, అసురులు, మనుష్యలోకాధిపతులు, గంధర్వులు, గరుడులు, మహానాగులు, సిద్ధులు, చారణులు, విద్యాధరులు, ఋషులు, పితృపతి యముడు, మనువులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచాధిపతులు, ప్రేత-భూతాధిపతులనూ జయించాడు. సమస్త జీవుల పాలకులను వశపరచి, లోకపాలుల స్థానాలను వారి తేజస్సుతో సహా అపహరించాడు।
Verse 7
स विजित्य दिश: सर्वा लोकांश्च त्रीन् महासुर: । देवासुरमनुष्येन्द्रगन्धर्वगरुडोरगान् ॥ ५ ॥ सिद्धचारणविद्याध्रानृषीन् पितृपतीन्मनून् । यक्षरक्ष:पिशाचेशान् प्रेतभूतपतीनपि ॥ ६ ॥ सर्वसत्त्वपतीञ्जित्वा वशमानीय विश्वजित् । जहार लोकपालानां स्थानानि सह तेजसा ॥ ७ ॥
మహాసురుడైన హిరణ్యకశిపుడు సమస్త దిశలను జయించి త్రిలోకాలలోని అన్ని లోకాలను—దేవులు, అసురులు, మనుష్యేంద్రులు, గంధర్వులు, గరుడులు, మహానాగులు, సిద్ధ-చారణ-విద్యాధరులు, ఋషులు, పితృపతులు, మనువులు, యక్ష-రాక్షస-పిశాచాధిపతులు, ప్రేత-భూతపతులు—అందరినీ ఓడించాడు. సమస్త జీవుల అధిపతులను వశపరచి, లోకపాలుల స్థానాలను వారి తేజస్సుతో సహా అపహరించాడు.
Verse 8
देवोद्यानश्रिया जुष्टमध्यास्ते स्म त्रिपिष्टपम् । महेन्द्रभवनं साक्षान्निर्मितं विश्वकर्मणा । त्रैलोक्यलक्ष्म्यायतनमध्युवासाखिलर्द्धिमत् ॥ ८ ॥
సర్వ ఐశ్వర్యసంపన్నుడైన హిరణ్యకశిపుడు దేవోద్యాన శోభతో అలంకృతమైన త్రిపిష్టప స్వర్గంలో నివసించసాగాడు. విశ్వకర్మ స్వయంగా నిర్మించిన ఇంద్రభవనమైన మహా వైభవశాలిలో అతడు నివసించాడు; అది త్రిలోకలక్ష్మి నివాసస్థానంలా ప్రకాశించింది.
Verse 9
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ఇంద్రభవనంలో మెట్లు ప్రవాళముతో, నేల అమూల్య మరకతమణులతో అలంకృతమై, గోడలు స్ఫటికముతో, స్తంభాలు వైదూర్యమణుల వరుసలతో మెరిశాయి. అక్కడ చిత్రవిచిత్రమైన విటానాలు, పద్మరాగమణి ఆసనాలు; నురగవలె తెల్లని రేశమీ శయ్యలు ముత్యాల మాలలతో సజ్జితమయ్యాయి. అందమైన పళ్ళు, మనోహర ముఖాలు గల దేవీ స్త్రీలు మ్రోగే నూపురాలతో ఇటూ అటూ నడుచుతూ రత్నభూమిపై తమ ముఖ ప్రతిబింబాన్ని చూశారు. ఆ మహేంద్రభవనంలో, సమస్త లోకాలను జయించిన ఏకరాటైన హిరణ్యకశిపుడు, దేవతలచే పాదయుగానికి నమస్కారాలు చేయించుకొని, కఠిన శాసనంతో అందరినీ అణచి, వైభవంలో విహరించాడు.
Verse 10
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ఇంద్రభవనంలో మెట్లు ప్రవాళముతో, నేల అమూల్య మరకతమణులతో అలంకృతమై, గోడలు స్ఫటికముతో, స్తంభాలు వైదూర్యమణుల వరుసలతో మెరిశాయి. అక్కడ చిత్రవిచిత్రమైన విటానాలు, పద్మరాగమణి ఆసనాలు; నురగవలె తెల్లని రేశమీ శయ్యలు ముత్యాల మాలలతో సజ్జితమయ్యాయి. అందమైన పళ్ళు, మనోహర ముఖాలు గల దేవీ స్త్రీలు మ్రోగే నూపురాలతో ఇటూ అటూ నడుచుతూ రత్నభూమిపై తమ ముఖ ప్రతిబింబాన్ని చూశారు. ఆ మహేంద్రభవనంలో, సమస్త లోకాలను జయించిన ఏకరాటైన హిరణ్యకశిపుడు, దేవతలచే పాదయుగానికి నమస్కారాలు చేయించుకొని, కఠిన శాసనంతో అందరినీ అణచి, వైభవంలో విహరించాడు.
Verse 11
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ఇంద్రభవనంలో మెట్లు ప్రవాళముతో, నేల అమూల్య మరకతమణులతో అలంకృతమై, గోడలు స్ఫటికముతో, స్తంభాలు వైదూర్యమణుల వరుసలతో మెరిశాయి. అక్కడ చిత్రవిచిత్రమైన విటానాలు, పద్మరాగమణి ఆసనాలు; నురగవలె తెల్లని రేశమీ శయ్యలు ముత్యాల మాలలతో సజ్జితమయ్యాయి. అందమైన పళ్ళు, మనోహర ముఖాలు గల దేవీ స్త్రీలు మ్రోగే నూపురాలతో ఇటూ అటూ నడుచుతూ రత్నభూమిపై తమ ముఖ ప్రతిబింబాన్ని చూశారు. ఆ మహేంద్రభవనంలో, సమస్త లోకాలను జయించిన ఏకరాటైన హిరణ్యకశిపుడు, దేవతలచే పాదయుగానికి నమస్కారాలు చేయించుకొని, కఠిన శాసనంతో అందరినీ అణచి, వైభవంలో విహరించాడు.
Verse 12
यत्र विद्रुमसोपाना महामारकता भुव: । यत्र स्फाटिककुड्यानि वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तय: ॥ ९ ॥ यत्र चित्रवितानानि पद्मरागासनानि च । पय:फेननिभा: शय्या मुक्तादामपरिच्छदा: ॥ १० ॥ कूजद्भिर्नूपुरैर्देव्य: शब्दयन्त्य इतस्तत: । रत्नस्थलीषु पश्यन्ति सुदती: सुन्दरं मुखम् ॥ ११ ॥ तस्मिन्महेन्द्रभवने महाबलो महामना निर्जितलोक एकराट् । रेमेऽभिवन्द्याङ्घ्रियुग: सुरादिभि: प्रतापितैरूर्जितचण्डशासन: ॥ १२ ॥
ఇంద్రుని నివాసంలో మెట్లు ప్రవాళములతో, నేల అమూల్య మరకతమణులతో అలంకృతమై, గోడలు స్ఫటికములతో, స్తంభాలు వైదూర్యమణుల వరుసలతో ఉండేవి. అక్కడ చిత్రవిచిత్ర విటానాలు, పద్మరాగాసనాలు, నురగవలె తెల్లని పట్టు శయ్యలు ముత్యాల మాలలతో సజ్జమై ఉండేవి. నూపురాల మధుర ధ్వనితో దేవాంగనలు రత్నభూమిపై తమ అందమైన ముఖ ప్రతిబింబాన్ని చూచి సంచరించేవారు. ఆ మహేంద్రభవనంలో మహాబలుడు హిరణ్యకశిపుడు దేవతలను అణచి, వారి చేత తన పాదయుగ్మానికి నమస్కారాలు చేయించి, కఠిన శాసనంతో అందరినీ పాలించెను.
Verse 13
तमङ्ग मत्तं मधुनोरुगन्धिना विवृत्तताम्राक्षमशेषधिष्ण्यपा: । उपासतोपायनपाणिभिर्विना त्रिभिस्तपोयोगबलौजसां पदम् ॥ १३ ॥
ఓ రాజా, తీవ్రమైన సువాసన గల మద్యములతో మత్తుడైన హిరణ్యకశిపుని తామ్రవర్ణ నేత్రాలు ఎల్లప్పుడూ తిరుగుతూ ఉండేవి. అయినా అతడు యోగతపస్సు బలంతో మహాశక్తిని సంపాదించినందున, అతడు నీచుడైనప్పటికీ, బ్రహ్మ, శివ, విష్ణు—ఈ ముగ్గురు ప్రధాన దేవతలను తప్పించి—ఇతర లోకపాలకులందరూ తమ చేతులతోనే కానుకలు తీసుకొని అతనిని ప్రసన్నం చేయుటకు ఉపాసించేవారు.
Verse 14
जगुर्महेन्द्रासनमोजसा स्थितं विश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादय: । गन्धर्वसिद्धा ऋषयोऽस्तुवन्मुहु- र्विद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव ॥ १४ ॥
ఓ పాండవవంశజుడైన మహారాజ యుధిష్ఠిరా, తన స్వశక్తి బలంతో హిరణ్యకశిపుడు ఇంద్రాసనంపై కూర్చొని ఇతర లోకాల నివాసులను నియంత్రించెను. విశ్వావసు, తుంబురు అనే గంధర్వులు, నేనూ, విద్యాధరులు, అప్సరసలు, ఋషులు—అందరూ అతని మహిమను పాడుతూ మళ్లీ మళ్లీ స్తుతించేవారు.
Verse 15
स एव वर्णाश्रमिभि: क्रतुभिर्भूरिदक्षिणै: । इज्यमानो हविर्भागानग्रहीत् स्वेन तेजसा ॥ १५ ॥
వర్ణాశ్రమ నియమాలను కఠినంగా పాటించే వారు విస్తార దక్షిణలతో యజ్ఞాలు చేసి అతనిని పూజించినప్పుడు, హిరణ్యకశిపుడు దేవతలకు ఇవ్వవలసిన హవిర్భాగాలను ఇవ్వకుండా, తన తేజస్సుతో వాటిని తానే స్వీకరించెను.
Verse 16
अकृष्टपच्या तस्यासीत् सप्तद्वीपवती मही । तथा कामदुघा गावो नानाश्चर्यपदं नभ: ॥ १६ ॥
హిరణ్యకశిపుని భయంతోనేమో, ఏడు ద్వీపములతో కూడిన భూమి దున్నకుండానే ధాన్యాన్ని పండించేది. అలాగే కామధేనువలె కామదుఘా గోవులు సమృద్ధిగా పాలను ఇచ్చేవి; ఆకాశం కూడా నానావిధ ఆశ్చర్యకర దృశ్యాలతో అలంకృతమై ఉండేది.
Verse 17
रत्नाकराश्च रत्नौघांस्तत्पत्न्यश्चोहुरूर्मिभि: । क्षारसीधुघृतक्षौद्रदधिक्षीरामृतोदका: ॥ १७ ॥
తమ తరంగాల ప్రవాహంతో విశ్వంలోని వివిధ సముద్రాలు మరియు వాటి ఉపనదులైన నదులు—భార్యలవలె—హిరణ్యకశిపుని వినియోగార్థం అనేక రత్నమణులను సమర్పించాయి. అవి లవణజల, ఇక్షురస, మద్య, ఘృత, క్షీర, దధి, క్షౌద్ర మరియు మధురజల సముద్రాలు.
Verse 18
शैला द्रोणीभिराक्रीडं सर्वर्तुषु गुणान् द्रुमा: । दधार लोकपालानामेक एव पृथग्गुणान् ॥ १८ ॥
పర్వతాల మధ్య లోయలు హిరణ్యకశిపునికి క్రీడాభూములయ్యాయి; అతని ప్రభావంతో అన్ని ఋతువులలో చెట్లు, మొక్కలు పుష్పఫలాలతో సమృద్ధిగా పండాయి. ఇంద్రుడు, వాయువు, అగ్ని—వారి వర్షణ, శోషణ, దహన గుణాలు కూడా దేవతల సహాయం లేకుండానే హిరణ్యకశిపు ఒక్కడే నియంత్రించాడు.
Verse 19
स इत्थं निर्जितककुबेकराड् विषयान् प्रियान् । यथोपजोषं भुञ्जानो नातृप्यदजितेन्द्रिय: ॥ १९ ॥
ఇలా అన్ని దిశలను జయించి ఏకరాజ్యాధిపతిగా ఉన్న హిరణ్యకశిపు, ప్రియమైన విషయభోగాలను ఎంతగానో అనుభవించినా తృప్తి పొందలేదు; ఎందుకంటే ఇంద్రియాలను జయించకుండా వాటికే దాసుడై ఉన్నాడు.
Verse 20
एवमैश्वर्यमत्तस्य दृप्तस्योच्छास्त्रवर्तिन: । कालो महान् व्यतीयाय ब्रह्मशापमुपेयुष: ॥ २० ॥
ఇలా ఐశ్వర్యమదంతో మత్తుడై, దర్పంతో శాస్త్రవిధులను అతిక్రమించిన హిరణ్యకశిపుని దీర్ఘకాలం గడిచిపోయింది. అందుచేత మహాబ్రాహ్మణులైన నాలుగు కుమారుల శాపానికి అతడు లోనయ్యాడు.
Verse 21
तस्योग्रदण्डसंविग्ना: सर्वे लोका: सपालका: । अन्यत्रालब्धशरणा: शरणं ययुरच्युतम् ॥ २१ ॥
హిరణ్యకశిపు విధించిన ఘోర దండన వల్ల అన్ని లోకాలు, లోకపాలకులతో సహా, తీవ్రంగా కలవరపడ్డాయి. మరెక్కడా శరణం లభించక, భయంతో చివరకు వారు అచ్యుతుడైన పరమేశ్వరుడు విష్ణువునే శరణు కోరారు.
Verse 22
तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वर: । यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ता: संन्यासिनोऽमला: ॥ २२ ॥ इति ते संयतात्मान: समाहितधियोऽमला: । उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजना: ॥ २३ ॥
పరమేశ్వరుడు హరి నివసించే ఆ దిశకు మా నమస్కారం; అక్కడికి వెళ్లిన శాంత, నిర్మల సన్యాసి మహాత్ములు మళ్లీ తిరిగి రారు।
Verse 23
तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै यत्रात्मा हरिरीश्वर: । यद्गत्वा न निवर्तन्ते शान्ता: संन्यासिनोऽमला: ॥ २२ ॥ इति ते संयतात्मान: समाहितधियोऽमला: । उपतस्थुर्हृषीकेशं विनिद्रा वायुभोजना: ॥ २३ ॥
ఇలా చెప్పి, సంయతాత్ములు, ఏకాగ్రబుద్ధి గల నిర్మల దేవతలు నిద్ర లేకుండా, కేవలం ప్రాణవాయువుతో జీవిస్తూ హృషీకేశుని ఆరాధించారు।
Verse 24
तेषामाविरभूद्वाणी अरूपा मेघनि:स्वना । सन्नादयन्ती ककुभ: साधूनामभयङ्करी ॥ २४ ॥
అప్పుడు వారి ముందర రూపరహితమైన ఒక దివ్య వాణి ప్రత్యక్షమైంది; అది మేఘగర్జనవలె గంభీరంగా నాదించి, సాధువుల భయాన్ని తొలగించింది।
Verse 25
मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठा: सर्वेषां भद्रमस्तु व: । मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥ २५ ॥ ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य यत् । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत्प्रतीक्षत ॥ २६ ॥
ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, భయపడకండి; మీ అందరికీ మంగళం కలుగుగాక. నా దర్శనం సమస్త జీవులకు పరమ శ్రేయస్సు కలిగించుటకే।
Verse 26
मा भैष्ट विबुधश्रेष्ठा: सर्वेषां भद्रमस्तु व: । मद्दर्शनं हि भूतानां सर्वश्रेयोपपत्तये ॥ २५ ॥ ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यं दैतेयापसदस्य यत् । तस्य शान्तिं करिष्यामि कालं तावत्प्रतीक्षत ॥ २६ ॥
ఆ దైత్యాధముని దుష్టత్వం నాకు తెలిసినదే; నేను త్వరలోనే అతని అహంకారాన్ని శమింపజేస్తాను. అంతవరకు సహనంతో వేచి ఉండండి।
Verse 27
यदा देवेषु वेदेषु गोषु विप्रेषु साधुषु । धर्मे मयि च विद्वेष: स वा आशु विनश्यति ॥ २७ ॥
దేవతలపై, వేదాలపై, గోవులపై, బ్రాహ్మణులపై, వైష్ణవ సాధువులపై, ధర్మంపై మరియు చివరకు నాపై ద్వేషం కలిగినవాడు, అతడూ అతని సంస్కృతিও త్వరగా నశిస్తుంది।
Verse 28
निर्वैराय प्रशान्ताय स्वसुताय महात्मने । प्रह्रादाय यदा द्रुह्येद्धनिष्येऽपि वरोर्जितम् ॥ २८ ॥
నిర్వైరుడూ, ప్రశాంతుడూ, మహాత్ముడైన తన స్వపుత్రుడు ప్రహ్లాదుని హిరణ్యకశిపుడు ద్రోహించి వేధించినప్పుడు, బ్రహ్మ వరాల బలమున్నా నేను అతడిని వెంటనే సంహరిస్తాను।
Verse 29
श्रीनारद उवाच इत्युक्ता लोकगुरुणा तं प्रणम्य दिवौकस: । न्यवर्तन्त गतोद्वेगा मेनिरे चासुरं हतम् ॥ २९ ॥
శ్రీనారదుడు అన్నాడు—లోకగురువైన భగవంతుడు ఇలా ధైర్యం చెప్పగా, స్వర్గవాసి దేవతలు ఆయనకు నమస్కరించి, భయం తొలగి తిరిగి వెళ్లారు; ఆ అసురుడు ఇప్పటికే హతుడేనని భావించారు।
Verse 30
तस्य दैत्यपते: पुत्राश्चत्वार: परमाद्भुता: । प्रह्रादोऽभून्महांस्तेषां गुणैर्महदुपासक: ॥ ३० ॥
దైత్యరాజు హిరణ్యకశిపునికి నాలుగు అద్భుతమైన, గుణవంతమైన కుమారులు ఉన్నారు; వారిలో ప్రహ్లాదుడు ఉత్తముడు, ఎందుకంటే భగవంతునికి అనన్యభక్తుడై దివ్యగుణాల నిధిగా ఉన్నాడు।
Verse 31
ब्रह्मण्य: शीलसम्पन्न: सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: । आत्मवत्सर्वभूतानामेकप्रियसुहृत्तम: । दासवत्सन्नतार्याङ्घ्रि: पितृवद्दीनवत्सल: ॥ ३१ ॥ भ्रातृवत्सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावन: । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जित: ॥ ३२ ॥
ప్రహ్లాదుడు బ్రాహ్మణోచిత సంస్కారాలతో, శీలసంపన్నుడుగా, సత్యనిష్ఠుడుగా, ఇంద్రియ-మనోనిగ్రహం కలవాడుగా ఉండెను. పరమాత్మ వలె సమస్త జీవుల పట్ల కరుణగలవాడు, అందరికీ ప్రియమైన మిత్రుడు. గౌరవనీయుల పాదాల వద్ద దాసుడిలా వినయంగా, దరిద్రుల పట్ల తండ్రిలా దయతో, సమానుల పట్ల అన్నదమ్ముల్లా స్నేహంతో ఉండెను; గురువులను, ఆచార్యులను, పెద్దలను ఈశ్వరసమానంగా భావించెను. విద్య, రూపం, జన్మ, ఐశ్వర్యం వలన కలిగే అహంకారమంతా అతనిలో లేదు।
Verse 32
ब्रह्मण्य: शीलसम्पन्न: सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: । आत्मवत्सर्वभूतानामेकप्रियसुहृत्तम: । दासवत्सन्नतार्याङ्घ्रि: पितृवद्दीनवत्सल: ॥ ३१ ॥ भ्रातृवत्सदृशे स्निग्धो गुरुष्वीश्वरभावन: । विद्यार्थरूपजन्माढ्यो मानस्तम्भविवर्जित: ॥ ३२ ॥
హిరణ్యకశిపుని కుమారుడైన ప్రహ్లాద మహారాజు బ్రాహ్మణోచిత సంస్కారాలతో, సద్గుణాలతో, సత్యనిష్ఠతో, ఇంద్రియమనోనిగ్రహంతో యుక్తుడై ఉన్నాడు. పరమాత్మవలె సమస్త జీవులపై కరుణ చూపి, అందరికీ అత్యుత్తమ మిత్రుడయ్యాడు. గౌరవనీయుల పట్ల దాసుడిలా వినయంగా, దరిద్రుల పట్ల తండ్రిలా వాత్సల్యంగా, సమానుల పట్ల అన్నదమ్ముల్లా స్నేహంగా, గురువులను భగవంతునితో సమానంగా భావించాడు. విద్య, ధనం, రూపం, వంశం వల్ల కలిగే అహంకారాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు.
Verse 33
नोद्विग्नचित्तो व्यसनेषु नि:स्पृह: श्रुतेषु दृष्टेषु गुणेष्ववस्तुदृक् । दान्तेन्द्रियप्राणशरीरधी: सदा प्रशान्तकामो रहितासुरोऽसुर: ॥ ३३ ॥
విపత్తుల్లోనూ ప్రహ్లాద మహారాజు మనస్సు కలత చెందలేదు; ఆయన పూర్తిగా నిరాసక్తుడు. శ్రుతుల్లో చెప్పబడినవీ, ప్రత్యక్షంగా కనిపించేవీ అయిన భౌతిక గుణాలను ఆయన అసారమని చూశాడు; అందువల్ల ఆయనలో భౌతిక కోరికలు శాంతించాయి. ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, శరీరం, బుద్ధి—ఇవన్నీ ఆయన సదా నియంత్రణలో ఉంచాడు. అసురకులంలో జన్మించినా ఆయన అసురుడు కాదు; విష్ణుభక్తుడైన మహాత్ముడు, వైష్ణవుల పట్ల ఎప్పుడూ ఈర్ష్య లేనివాడు.
Verse 34
यस्मिन्महद्गुणा राजन्गृह्यन्ते कविभिर्मुहु: । न तेऽधुना पिधीयन्ते यथा भगवतीश्वरे ॥ ३४ ॥
ఓ రాజా! ప్రహ్లాద మహారాజు యొక్క మహత్తర గుణాలను పండిత ఋషులు, వైష్ణవ సాధువులు ఇప్పటికీ మళ్లీ మళ్లీ కీర్తిస్తారు. సర్వ శుభగుణాలు భగవానుడైన పరమేశ్వరునిలో నిత్యంగా ఉన్నట్లే, ఆయన భక్తుడైన ప్రహ్లాదునిలో కూడా అవే గుణాలు శాశ్వతంగా ప్రకాశిస్తాయి.
Verse 35
यं साधुगाथासदसि रिपवोऽपि सुरा नृप । प्रतिमानं प्रकुर्वन्ति किमुतान्ये भवादृशा: ॥ ३५ ॥
ఓ నృప యుధిష్ఠిరా! సాధు-భక్తుల గాథలు జరిగే సభల్లో, అసురుల శత్రువులైన దేవతలే ప్రహ్లాద మహారాజును మహాభక్తుని ఆదర్శంగా ఉదాహరిస్తారు; మరి మీలాంటి ధర్మరాజు గురించి ఏమనాలి!
Verse 36
गुणैरलमसङ्ख्येयैर्माहात्म्यं तस्य सूच्यते । वासुदेवे भगवति यस्य नैसर्गिकी रति: ॥ ३६ ॥
ప్రహ్లాద మహారాజు యొక్క అసంఖ్యేయమైన దివ్య గుణాలను ఎవరు లెక్కించగలరు? భగవానుడైన వాసుదేవ శ్రీకృష్ణునిపై ఆయనకు సహజమైన రతి, అచంచలమైన విశ్వాసం, నిర్మలమైన భక్తి ఉన్నాయి. ఆయన గుణాలు లెక్కకు అందవు; అయినా అవే ఆయన మహాత్ముడని నిరూపిస్తాయి.
Verse 37
न्यस्तक्रीडनको बालो जडवत्तन्मनस्तया । कृष्णग्रहगृहीतात्मा न वेद जगदीदृशम् ॥ ३७ ॥
ప్రహ్లాద మహారాజు బాల్యమునుండే బాలక్రీడలపై ఆసక్తి లేక వాటిని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాడు. కృష్ణచేతనలో లీనమై జడవత్తు మౌనంగా ఉండెను; అందువల్ల ఇంద్రియభోగాలలో మునిగిన లోకగతి అతనికి తెలియలేదు.
Verse 38
आसीन: पर्यटन्नश्नन् शयान: प्रपिबन् ब्रुवन् । नानुसन्धत्त एतानि गोविन्दपरिरम्भित: ॥ ३८ ॥
ప్రహ్లాద మహారాజు ఎల్లప్పుడూ కృష్ణస్మరణలో లీనుడై ఉండెను. గోవిందుని ఆలింగనంలో ఉన్నవాడై కూర్చోవడం, నడవడం, తినడం, పడుకోవడం, త్రాగడం, మాట్లాడడం వంటి దేహకార్యాలు ఎలా స్వయంచాలకంగా జరుగుతున్నాయో అతనికి తెలియదు.
Verse 39
क्वचिद्रुदति वैकुण्ठचिन्ताशबलचेतन: । क्वचिद्धसति तच्चिन्ताह्लाद उद्गायति क्वचित् ॥ ३९ ॥
కృష్ణచేతనలో అభివృద్ధి వల్ల అతని చిత్తం వైకుంఠచింతనతో నిండిపోయేది. కొన్నిసార్లు ఏడ్చేవాడు, కొన్నిసార్లు నవ్వేవాడు, కొన్నిసార్లు ఆనందోత్సాహం వ్యక్తం చేసేవాడు, మరికొన్నిసార్లు గట్టిగా పాడేవాడు.
Verse 40
नदति क्वचिदुत्कण्ठो विलज्जो नृत्यति क्वचित् । क्वचित्तद्भावनायुक्तस्तन्मयोऽनुचकार ह ॥ ४० ॥
కొన్నిసార్లు తీవ్ర ఆతురతతో గట్టిగా పిలిచేవాడు; కొన్నిసార్లు ఆనందంలో సిగ్గు మరిచి నర్తించేవాడు. మరికొన్నిసార్లు కృష్ణభావనలో పూర్తిగా తन्मయుడై ప్రభువు లీలలను అనుకరించేవాడు.
Verse 41
क्वचिदुत्पुलकस्तूष्णीमास्ते संस्पर्शनिर्वृत: । अस्पन्दप्रणयानन्दसलिलामीलितेक्षण: ॥ ४१ ॥
కొన్నిసార్లు ప్రభువు కమలహస్తాల స్పర్శను అనుభవించి అతడు రోమాంచితుడై మౌనంగా కూర్చుండేవాడు. ప్రేమానందజలమైన కన్నీళ్లు అర్ధనిమీలిత నేత్రాలనుండి జారుతూ, అతడు నిశ్చలుడై ఉండేవాడు.
Verse 42
स उत्तमश्लोकपदारविन्दयो- र्निषेवयाकिञ्चनसङ्गलब्धया । तन्वन् परां निर्वृतिमात्मनो मुहु- र्दु:सङ्गदीनस्य मन: शमं व्यधात् ॥ ४२ ॥
అకించనమైన, నిర్మల భక్తుల సాంగత్యం వల్ల ప్రహ్లాద మహారాజు నిరంతరం ఉత్తమశ్లోక శ్రీహరి పాదపద్మ సేవలో నిమగ్నుడయ్యాడు. అతని పరమానంద స్థితిని చూసి ఆధ్యాత్మిక బుద్ధి తక్కువవారూ శుద్ధి పొందారు; అతడు వారికి దివ్యానందాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 43
तस्मिन्महाभागवते महाभागे महात्मनि । हिरण्यकशिपू राजन्नकरोदघमात्मजे ॥ ४३ ॥
ఓ రాజా, ఆ మహాభాగవతుడు, మహాభాగ్యశాలి మహాత్ముడు అయిన ప్రహ్లాదునిపై—తన స్వంత కుమారుడైనప్పటికీ—హిరణ్యకశిపుడు ఘోరమైన హింసను చేశాడు।
Verse 44
श्रीयुधिष्ठिर उवाच देवर्ष एतदिच्छामो वेदितुं तव सुव्रत । यदात्मजाय शुद्धाय पितादात् साधवे ह्यघम् ॥ ४४ ॥
శ్రీ యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: ఓ దేవర్షీ, ఓ సువ్రతా, నేను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను—తన స్వంత కుమారుడైన శుద్ధుడు, సాధువు ప్రహ్లాదునికి తండ్రి హిరణ్యకశిపుడు ఎలా, ఎందుకు అంత కష్టం కలిగించాడు? దయచేసి చెప్పండి।
Verse 45
पुत्रान् विप्रतिकूलान् स्वान् पितर: पुत्रवत्सला: । उपालभन्ते शिक्षार्थं नैवाघमपरो यथा ॥ ४५ ॥
తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలపై ఎల్లప్పుడూ స్నేహంతో ఉంటారు. పిల్లలు అవిధేయులైతే శత్రుత్వంతో కాదు, కేవలం బోధన మరియు మేలుకోసం గద్దిస్తారు—పరాయివారిలా కాదు. మరి ప్రహ్లాద వంటి మహత్తర కుమారుడిని హిరణ్యకశిపుడు ఎలా శిక్షించాడు? ఇదే నేను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను।
Verse 46
किमुतानुवशान् साधूंस्तादृशान् गुरुदेवतान् । एतत्कौतूहलं ब्रह्मन्नस्माकं विधम प्रभो । पितु: पुत्राय यद्द्वेषो मरणाय प्रयोजित: ॥ ४६ ॥
యుధిష్ఠిరుడు మరింతగా అడిగాడు: విధేయుడు, సద్ఆచారుడు, తండ్రిని గురు-దేవతగా గౌరవించే సాధు కుమారుని విషయంలో అయితే మరింత ఏమని చెప్పాలి! ఓ బ్రాహ్మణా, ఓ ప్రభూ, మా సందేహాన్ని తొలగించండి—తండ్రికి కుమారునిపై ఎలా అంత ద్వేషం కలిగి, అతని మరణానికే ప్రయత్నించాడు?
Frequently Asked Questions
Within Purāṇic theology, Brahmā functions as a cosmic administrator who awards results of tapas according to the potency and procedure of austerity, not as the final moral arbiter. The narrative highlights a recurring Bhāgavata principle: boons obtained through tapas can expand material capacity, but they do not purify the heart. Therefore, the asura’s benedictions become the stage on which Bhagavān’s higher governance (īśvara-nīti) and protection of devotees (poṣaṇam) will later be revealed.
The chapter explicitly diagnoses his dissatisfaction: instead of controlling the senses, he remains their servant (indriya-dāsatā). Bhāgavata ethics treats external sovereignty as insufficient for sukha when the mind is driven by kāma and pride. Thus even after conquering the three worlds and enjoying Svarga’s opulence, his inner lack persists, illustrating that bhoga without self-mastery and devotion cannot yield lasting fulfillment.
The sound vibration is the Lord’s transcendental reassurance, described as coming from a personality not visible to material eyes. Its core instruction is bhakti-sādhana: become devotees through hearing and chanting about the Lord and offering prayers (śravaṇa, kīrtana, stuti). The voice also frames the moral trigger for divine intervention: when Hiraṇyakaśipu persecutes Prahlāda, the Lord will kill him despite Brahmā’s benedictions.
Prahlāda is presented as a reservoir of transcendental qualities because he is an unalloyed devotee of Viṣṇu. The text emphasizes humility despite aristocracy, universal friendliness, self-control, freedom from envy toward Vaiṣṇavas, and spontaneous absorption in Kṛṣṇa culminating in bhāva symptoms (tears, jubilation, singing, and ecstatic stillness). These traits mark him as sādhūnām agrya—an exemplar cited even by the devas.
The chapter ends by shifting from cosmic oppression to the intimate family conflict at its center: the asura-king torments his own saintly son. Yudhiṣṭhira’s pointed questions—how a father could seek to kill an obedient, virtuous child—create the narrative hinge that leads directly into the next chapter’s detailed account of Hiraṇyakaśipu’s punishments of Prahlāda and the theological meaning of the devotee’s endurance.