Shloka 17
Rāhu, Eclipses, Antarikṣa, and the Seven Subterranean Heavens
Bila-svarga
ततोऽधस्ताद्वितले हरो भगवान् हाटकेश्वर: स्वपार्षदभूतगणावृत: प्रजापतिसर्गोपबृंहणाय भवो भवान्या सह मिथुनीभूत आस्ते यत: प्रवृत्ता सरित्प्रवरा हाटकी नाम भवयोर्वीर्येण यत्र चित्रभानुर्मातरिश्वना समिध्यमान ओजसा पिबति तन्निष्ठ्यूतं हाटकाख्यं सुवर्णं भूषणेनासुरेन्द्रावरोधेषु पुरुषा: सह पुरुषीभिर्धारयन्ति ॥ १७ ॥
tato ’dhastād vitale haro bhagavān hāṭakeśvaraḥ sva-pārṣada-bhūta-gaṇāvṛtaḥ prajāpati-sargopabṛṁhaṇāya bhavo bhavānyā saha mithunī-bhūta āste yataḥ pravṛttā sarit-pravarā hāṭakī nāma bhavayor vīryeṇa yatra citrabhānur mātariśvanā samidhyamāna ojasā pibati tan niṣṭhyūtaṁ hāṭakākhyaṁ suvarṇaṁ bhūṣaṇenāsurendrāvarodheṣu puruṣāḥ saha puruṣībhir dhārayanti.
అతల లోకానికి దిగువన విటల లోకం ఉంది. అక్కడ భగవాన్ హరుడు (శివుడు) ‘హాటకేశ్వరుడు’గా—బంగారు గనుల అధిపతిగా—తన భూతగణాది పరిషదులతో నివసిస్తాడు. ప్రజాసృష్టి విస్తరణార్థం ఆయన భవానితో సంయోగం చేస్తాడు; వారి వీర్యమిశ్రమం నుండి ‘హాటకీ’ అనే శ్రేష్ఠ నది పుట్టింది. వాయువుతో ప్రదీప్తమైన అగ్ని ఆ నదీజలాన్ని త్రాగి ఉమ్మివేయగా ‘హాటక’ అనే స్వర్ణం ఏర్పడుతుంది; ఆ బంగారంతో చేసిన ఆభరణాలు ధరించి అక్కడి అసురులు తమ భార్యలతో సుఖంగా జీవిస్తారు.
It appears that when Bhava and Bhavānī, Lord Śiva and his wife, unite sexually, the emulsification of their secretions creates a chemical which when heated by fire can produce gold. It is said that the alchemists of the medieval age tried to prepare gold from base metal, and Śrīla Sanātana Gosvāmī also states that when bell metal is treated with mercury, it can produce gold. Śrīla Sanātana Gosvāmī mentions this in regard to the initiation of low-class men to turn them into brāhmaṇas. Sanātana Gosvāmī said:
FAQs
This verse states that below the preceding region lies Vitala, where Lord Śiva resides as Hāṭakeśvara, surrounded by his attendants and bhūtas, and that a river called Hāṭakī flows there by the potency of Śiva and Pārvatī.
Śukadeva explains that Śiva (Bhava) remains with Bhavānī in conjugal union for the purpose of expanding the creation associated with the Prajāpatis—highlighting the cosmic function of generating and sustaining progeny within the universe.
The verse shows that immense wealth and ornamentation exist even in non-divine realms; a devotee can take this as a reminder that material opulence is not the goal—true value lies in devotion and God-centered life rather than fascination with riches.