Shloka 10
Kāla-cakra and the Motions of the Sun, Moon, Stars, and Grahas
Bhāgavata Jyotiṣa Framework
य एष षोडशकल: पुरुषो भगवान्मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधां प्राणाप्यायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्णयन्ति ॥ १० ॥
ya eṣa ṣoḍaśa-kalaḥ puruṣo bhagavān manomayo ’nnamayo ’mṛtamayo deva-pitṛ-manuṣya-bhūta-paśu-pakṣi-sarīsṛpa-vīrudhāṁ prāṇāpy āyana-śīlatvāt sarvamaya iti varṇayanti.
ఈ చంద్రుడు పదహారు కళలతో కూడిన పురుషరూప భగవంతుని ప్రభావాన్ని సూచిస్తాడు. మనస్సుకు అధిష్ఠాత దేవత కావడంతో ‘మనోమయ’, ఔషధి-వనస్పతులకు బలమిచ్చే కారణంగా ‘అన్నమయ’, సమస్త జీవులకు జీవనాధారమై ఉండటంతో ‘అమృతమయ’ అని పిలుస్తారు. దేవులు, పితృలు, మనుషులు, భూతాలు, పశువులు, పక్షులు, సర్పాలు, వృక్ష-లతాదులను సంతృప్తిపరచి అన్నింటిలో వ్యాపించుటవల్ల ‘సర్వమయ’ అని కూడా వర్ణిస్తారు.
FAQs
This verse says the Supreme Person nourishes the prāṇa (life-force) of every category of being—therefore sages describe Him as sarvamaya, the essence and support of all.
He indicates that the Lord is realized as the basis of mind, matter/food, and immortality/nectar—showing His presence as the sustaining reality behind all levels of existence.
Seeing all life as sustained by Bhagavān fosters reverence for every being, gratitude for nourishment, and steady devotion by remembering the Lord as the inner maintainer.