Adhyaya 24
The Yadu–Vṛṣṇi–Andhaka Genealogies and the Purpose of Kṛṣṇa’s Advent
ఈ అధ్యాయంలో యదువంశ పరంపరను కొనసాగిస్తూ విదర్భ వంశశాఖ, క్రథ–కుంతి–వృష్ణి వారసత్వక్రమం, సాత్వత సంతానం మొదలైనవి వివరించబడతాయి; వీటివల్ల వృష్ణులు, భోజులు, అంధకులు, శూరసేనులు పుట్టిన కుటుంబజాలం స్పష్టమవుతుంది. దేవావృధుడు, బభ్రువు గురించి స్తుతిపద్యాలు చెప్పి వంశానికి ఆధ్యాత్మిక పుణ్యసంబంధం ఉందని, శ్రవణ-స్మరణల ద్వారా సంతతికీ క్షేమం, మోక్షసాధ్యత కూడా కలుగుతుందని సూచిస్తుంది. తరువాత శిని, సత్యక, యుయుధాన వంటి ప్రముఖ యాదవ వంశాలు మరియు అక్రూర శాఖ ప్రస్తావన వస్తుంది. అంధక వంశంలో ఆహుక, దేవక, ఉగ్రసేన వరకు వెళ్లి కంసుని పరిచయం చేసి కృష్ణజన్మానికి రాజకీయ నేపథ్యాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. శూర–మారీషా వంశాన్ని విస్తరించి వసుదేవుడు (ఆనకదుందుభి) మరియు అతని సహోదరులను వివరిస్తుంది; కుంతికి దుర్వాసుల వరం వల్ల కర్ణజన్మను చెప్పి భాగవత వంశావళిని మహాభారత చరిత్రతో అనుసంధానిస్తుంది. చివరగా తత్త్వనిర్ణయం—శ్రీకృష్ణావతారం కర్మవశం కాదు, స్వేచ్ఛాపూర్వకం; భూభారహరణం, భక్తరక్షణం, శ్రవణ-స్మరణల ద్వారా మోక్షాన్ని సులభం చేయడం కోసం భగవాన్ అవతరిస్తాడు—అని వంశకథ నుండి లీలాకథకు మార్పును స్థాపిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १ ॥
శ్రీశుకుడు పలికెను—తండ్రి తీసుకొచ్చిన ఆ కన్య గర్భమున విదర్భుడు మూడు కుమారులను కనెను: కుశ, క్రథ, మరియు మూడవడు రోమపాదుడు. రోమపాదుడు విదర్భ వంశానికి ప్రీతికరమైన నందనుడై నిలిచెను.
Verse 2
रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रो: कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृपा: ॥ २ ॥
రోమపాదుని కుమారుడు బభ్రువు; బభ్రువుని కుమారుడు కృతి. కృతికి కుమారుడు ఉశికుడు; ఉశికుని కుమారుడు చేది. చేది నుండి ‘చైద్య’ అని ప్రసిద్ధుడైన రాజు మరియు ఇతర నృపులు జన్మించారు.
Verse 3
क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥
క్రథుని కుమారుడు కుంతి; కుంతి కుమారుడు వృష్ణి; వృష్ణి కుమారుడు నిర్వృతి; నిర్వృతి కుమారుడు దశార్హ అని ప్రసిద్ధి. దశార్హుని నుండి వ్యోమ, వ్యోమ నుండి జీమూత, జీమూత నుండి వికృతి, వికృతి నుండి భీమరథ, భీమరథ నుండి నవరథ, నవరథ నుండి దశరథుడు జన్మించాడు.
Verse 4
क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥
క్రథుని కుమారుడు కుంతి; కుంతి కుమారుడు వృష్ణి; వృష్ణి కుమారుడు నిర్వృతి; నిర్వృతి కుమారుడు దశార్హ అని ప్రసిద్ధి. దశార్హుని నుండి వ్యోమ, వ్యోమ నుండి జీమూత, జీమూత నుండి వికృతి, వికృతి నుండి భీమరథ, భీమరథ నుండి నవరథ, నవరథ నుండి దశరథుడు జన్మించాడు.
Verse 5
करम्भि: शकुने: पुत्रो देवरातस्तदात्मज: । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधु: कुरुवशादनु: ॥ ५ ॥
దశరథుని నుండి శకుని అనే కుమారుడు, శకుని నుండి కరంభి; కరంభి కుమారుడు దేవరాత, అతని కుమారుడు దేవక్షత్ర; దేవక్షత్రుని కుమారుడు మధు, మధుని కుమారుడు కురువశ, కురువశుని నుండి అనువు జన్మించాడు।
Verse 6
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
అనువు కుమారుడు పురుహోత్రుడు; అతని కుమారుడు ఆయు; ఆయువు కుమారుడు సాత్వతుడు. ఓ మహారాజా, సాత్వతునికి ఏడు కుమారులు—భజమాన, భజి, దివ్య, వృష్ణి, దేవావృధ, అంధక, మహాభోజ. భజమానుని ఒక భార్య ద్వారా నిమ్లోచి, కింకణ, ధృష్టి; మరొక భార్య ద్వారా శతాజిత్, సహస్రాజిత్, అయుతాజిత్ జన్మించారు।
Verse 7
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
అనువు కుమారుడు పురుహోత్రుడు; అతని కుమారుడు ఆయు; ఆయువు కుమారుడు సాత్వతుడు. ఓ మహారాజా, సాత్వతునికి ఏడు కుమారులు—భజమాన, భజి, దివ్య, వృష్ణి, దేవావృధ, అంధక, మహాభోజ. భజమానుని ఒక భార్య ద్వారా నిమ్లోచి, కింకణ, ధృష్టి; మరొక భార్య ద్వారా శతాజిత్, సహస్రాజిత్, అయుతాజిత్ జన్మించారు।
Verse 8
पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥
అనువు కుమారుడు పురుహోత్రుడు; అతని కుమారుడు ఆయు; ఆయువు కుమారుడు సాత్వతుడు. ఓ మహారాజా, సాత్వతునికి ఏడు కుమారులు—భజమాన, భజి, దివ్య, వృష్ణి, దేవావృధ, అంధక, మహాభోజ. భజమానుని ఒక భార్య ద్వారా నిమ్లోచి, కింకణ, ధృష్టి; మరొక భార్య ద్వారా శతాజిత్, సహస్రాజిత్, అయుతాజిత్ జన్మించారు।
Verse 9
बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयो: श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव शृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥ ९ ॥
దేవావృధుని కుమారుడు బభ్రు. దేవావృధుడు మరియు బభ్రును గురించి పూర్వులు పాడిన రెండు ప్రసిద్ధ స్తుతిగీతాలు ఉన్నాయి. మేము దూరం నుండి విన్నట్లే, సమీపంలోనూ వారి గుణమహిమను దర్శిస్తున్నాము।
Verse 10
बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥
మనుష్యులలో బభ్రువు శ్రేష్ఠుడని, దేవావృధుడు దేవతలతో సమానుడని నిర్ణయించబడింది. బభ్రు–దేవావృధుల సాంగత్యం వల్ల వారి 14,065 మంది వంశజులు అమృతత్వం/మోక్షం పొందారు. అత్యంత ధర్మాత్ముడైన మహాభోజ రాజ వంశంలో భోజ రాజులు అవతరించారు.
Verse 11
बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥
బభ్రు మరియు దేవావృధుల సంబంధం వల్ల అమృతత్వం/మోక్షం పొందిన 14,065 మంది పురుషులు ఆ వంశానికే చెందినవారు. అత్యంత ధర్మాత్ముడైన మహాభోజుని వంశంలో ‘భోజ’ అనే రాజులు ఉన్నారు.
Verse 12
वृष्णे: सुमित्र: पुत्रोऽभूद् युधाजिच्च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नोऽभूदनमित्रत: ॥ १२ ॥
శత్రుదమనుడైన పరిష్కిత్ మహారాజా! వృష్ణికి సుమిత్రుడు, యుధాజితుడు అనే కుమారులు ఉన్నారు. యుధాజితుని నుండి శిని, అనమిత్రులు పుట్టారు; అనమిత్రుని నుండి నిఘ్న అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
Verse 13
सत्राजित: प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतु: सुतौ । अनमित्रसुतो योऽन्य: शिनिस्तस्य च सत्यक: ॥ १३ ॥
నిఘ్నునికి సత్రాజితుడు, ప్రసేనుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. అనమిత్రునికి మరో కుమారుడుగా మరొక శిని ఉన్నాడు; అతని కుమారుడు సత్యకుడు.
Verse 14
युयुधान: सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्तत: । युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णि: पुत्रोऽपरस्तत: ॥ १४ ॥
సత్యకుని కుమారుడు యుయుధానుడు (సాత్యకి); అతని కుమారుడు జయుడు. జయుని నుండి కుణి, కుణి నుండి యుగంధరుడు జన్మించాడు. అనమిత్రునికి మరో కుమారుడుగా వృష్ణి కూడా ఉన్నాడు.
Verse 15
श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कत: । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुता: ॥ १५ ॥
వృష్ణి వంశంలో శ్వఫల్కుడు, చిత్రరథుడు అనే కుమారులు పుట్టారు. శ్వఫల్కుని భార్య గాందినీ గర్భంలో అక్రూరుడు జన్మించాడు; అక్రూరుడు పెద్దవాడు, ఇంకా పన్నెండు మంది కుమారులు కూడా మహాప్రసిద్ధులు.
Verse 16
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ఆ పన్నెండు మందికి పేర్లు—ఆసంగ, సారమేయ, మృదుర, మృదువిత్, గిరి, ధర్మవృద్ధ, సుకర్మా, క్షేత్రోపేక్ష, అరిమర్దన, శత్రుఘ్న, గంధమాద, ప్రతిబాహు. వారికి సుచారా అనే సోదరి కూడా ఉండెను. అక్రూరునికి దేవవాన్, ఉపదేవ అనే ఇద్దరు కుమారులు. చిత్రరథునికి పృథు, విదూరథ మొదలైన అనేక కుమారులు పుట్టి, వృష్ణి వంశసంతానమని ప్రసిద్ధులయ్యారు.
Verse 17
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ఆ పన్నెండు మందికి పేర్లు—ఆసంగ, సారమేయ, మృదుర, మృదువిత్, గిరి, ధర్మవృద్ధ, సుకర్మా, క్షేత్రోపేక్ష, అరిమర్దన, శత్రుఘ్న, గంధమాద, ప్రతిబాహు. వారికి సుచారా అనే సోదరి కూడా ఉండెను. అక్రూరునికి దేవవాన్, ఉపదేవ అనే ఇద్దరు కుమారులు. చిత్రరథునికి పృథు, విదూరథ మొదలైన అనేక కుమారులు పుట్టి, వృష్ణి వంశసంతానమని ప్రసిద్ధులయ్యారు.
Verse 18
आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥
ఆ పన్నెండు మందికి పేర్లు—ఆసంగ, సారమేయ, మృదుర, మృదువిత్, గిరి, ధర్మవృద్ధ, సుకర్మా, క్షేత్రోపేక్ష, అరిమర్దన, శత్రుఘ్న, గంధమాద, ప్రతిబాహు. వారికి సుచారా అనే సోదరి కూడా ఉండెను. అక్రూరునికి దేవవాన్, ఉపదేవ అనే ఇద్దరు కుమారులు. చిత్రరథునికి పృథు, విదూరథ మొదలైన అనేక కుమారులు పుట్టి, వృష్ణి వంశసంతానమని ప్రసిద్ధులయ్యారు.
Verse 19
कुकुरो भजमानश्च शुचि: कम्बलबर्हिष: । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्तत: ॥ १९ ॥
అంధకునికి నాలుగు కుమారులు—కుకురుడు, భజమానుడు, శుచి, కంబలబర్హిషుడు. కుకురుని కుమారుడు వహ్ని; వహ్నికి కుమారుడు విలోమా.
Verse 20
कपोतरोमा तस्यानु: सखा यस्य च तुम्बुरु: । अन्धकाद् दुन्दुभिस्तस्मादविद्योत: पुनर्वसु: ॥ २० ॥
విలోమా కుమారుడు కపోతరోమా. అతని కుమారుడు అనువు; అతనికి తుంబురు మిత్రుడు. అనువునుండి అంధకుడు, అంధకునుండి దుందుభి, దుందుభినుండి అవిద్యోతుడు; అవిద్యోతునుండి పునర్వసు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
Verse 21
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
పునర్వసుకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె—ఆహుకుడు, ఆహుకీ. ఆహుకునికి దేవకుడు, ఉగ్రసేనుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు. దేవకునికి నాలుగు కుమారులు—దేవవాన్, ఉపదేవుడు, సుదేవుడు, దేవవర్ధనుడు; అలాగే ఏడు కుమార్తెలు—ధృతదేవా (జ్యేష్ఠ), శాంతిదేవా, ఉపదేవా, శ్రీదేవా, దేవరక్షితా, సహదేవా, దేవకీ. శ్రీకృష్ణుని తండ్రి వసుదేవుడు ఈ సోదరీమణులందరినీ వివాహం చేసుకున్నాడు.
Verse 22
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
పునర్వసుకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె—ఆహుకుడు, ఆహుకీ. ఆహుకునికి దేవకుడు, ఉగ్రసేనుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు. దేవకునికి నాలుగు కుమారులు—దేవవాన్, ఉపదేవుడు, సుదేవుడు, దేవవర్ధనుడు; అలాగే ఏడు కుమార్తెలు—ధృతదేవా (జ్యేష్ఠ), శాంతిదేవా, ఉపదేవా, శ్రీదేవా, దేవరక్షితా, సహదేవా, దేవకీ. శ్రీకృష్ణుని తండ్రి వసుదేవుడు ఈ సోదరీమణులందరినీ వివాహం చేసుకున్నాడు.
Verse 23
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥
పునర్వసుకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె—ఆహుకుడు, ఆహుకీ. ఆహుకునికి దేవకుడు, ఉగ్రసేనుడు అనే ఇద్దరు కుమారులు. దేవకునికి నాలుగు కుమారులు—దేవవాన్, ఉపదేవుడు, సుదేవుడు, దేవవర్ధనుడు; అలాగే ఏడు కుమార్తెలు—ధృతదేవా (జ్యేష్ఠ), శాంతిదేవా, ఉపదేవా, శ్రీదేవా, దేవరక్షితా, సహదేవా, దేవకీ. శ్రీకృష్ణుని తండ్రి వసుదేవుడు ఈ సోదరీమణులందరినీ వివాహం చేసుకున్నాడు.
Verse 24
कंस: सुनामा न्यग्रोध: कङ्क: शङ्कु: सुहूस्तथा । राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनय: ॥ २४ ॥
ఉగ్రసేనుని కుమారులు—కంసుడు, సునామా, న్యగ్రోధుడు, కంకుడు, శంకువు, సుహూ, రాష్ట్రపాలుడు, ధృష్టి, తుష్టిమాన్—అని ప్రసిద్ధులు.
Verse 25
कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रिय: ॥ २५ ॥
కంసా, కంసవతీ, కంకా, శూరభూ, రాష్ట్రపాలికా—ఇవన్నీ ఉగ్రసేనుని కుమార్తెలు. వారు వసుదేవుని తమ్ముళ్లకు భార్యలయ్యారు.
Verse 26
शूरो विदूरथादासीद् भजमानस्तु तत्सुत: । शिनिस्तस्मात् स्वयंभोजो हृदिकस्तत्सुतो मत: ॥ २६ ॥
చిత్రరథుని కుమారుడు విదూరథుడు; విదూరథుని కుమారుడు శూరుడు; శూరుని కుమారుడు భజమానుడు. భజమానుని కుమారుడు శిని; శినికి కుమారుడు స్వయంభోజుడు; స్వయంభోజుని కుమారుడు హృదికుడు అని చెప్పబడెను.
Verse 27
देवमीढ: शतधनु: कृतवर्मेति तत्सुता: । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्यभूत् ॥ २७ ॥
హృదికునికి ముగ్గురు కుమారులు—దేవమీఢ, శతధను, కృతవర్మ. దేవమీఢుని కుమారుడు శూరుడు; అతని భార్య పేరు మారిషా.
Verse 28
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
మారిషా ద్వారా శూరుడు పాపరహితులైన పది మంది కుమారులను కనెను—వసుదేవుడు, దేవభాగుడు, దేవశ్రవుడు, ఆనకుడు, సృంజయుడు, శ్యామకుడు, కంకుడు, శమీకుడు, వత్సకుడు, వృకుడు. వసుదేవుని జన్మ సమయంలో దేవతలు ఆనక-దుందుభులను మ్రోగించారు; అందువల్ల శ్రీహరి కృష్ణుని అవతరణకు ఆశ్రయస్థానమైన వసుదేవుడు ‘ఆనకదుందుభి’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందెను. పృథా, శ్రుతదేవా, శ్రుతకీర్తి, శ్రుతశ్రవా, రాజాధిదేవీ—ఈ ఐదుగురు కుమార్తెలు అతని సోదరీమణులు. సంతానం లేని తన మిత్రుడు కుంతికి శూరుడు పృథాను ఇచ్చెను; అందుచేత పృథా ‘కుంతీ’ అనే పేరుతోనూ ప్రసిద్ధి చెందింది.
Verse 29
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
మారిషా ద్వారా శూరుడు పాపరహితులైన పది మంది కుమారులను కనెను—వసుదేవుడు, దేవభాగుడు, దేవశ్రవుడు, ఆనకుడు, సృంజయుడు, శ్యామకుడు, కంకుడు, శమీకుడు, వత్సకుడు, వృకుడు. వసుదేవుని జన్మ సమయంలో దేవతలు ఆనక-దుందుభులను మ్రోగించారు; అందువల్ల శ్రీహరి కృష్ణుని అవతరణకు ఆశ్రయస్థానమైన వసుదేవుడు ‘ఆనకదుందుభి’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందెను. పృథా, శ్రుతదేవా, శ్రుతకీర్తి, శ్రుతశ్రవా, రాజాధిదేవీ—ఈ ఐదుగురు కుమార్తెలు అతని సోదరీమణులు. సంతానం లేని తన మిత్రుడు కుంతికి శూరుడు పృథాను ఇచ్చెను; అందుచేత పృథా ‘కుంతీ’ అనే పేరుతోనూ ప్రసిద్ధి చెందింది.
Verse 30
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
మారీషా ద్వారా రాజు శూరుడు పది నిర్మలమైన కుమారులను కనెను—వసుదేవుడు, దేవభాగుడు, దేవశ్రవుడు, ఆనకుడు, సృంజయుడు, శ్యామకుడు, కంకుడు, శమీకుడు, వత్సకుడు, వృకుడు. వసుదేవుని జన్మ సమయంలో స్వర్గలోక దేవతలు ఆనక-దుందుభులు మ్రోగించారు; శ్రీహరి కృష్ణుని అవతరణకు పవిత్ర ఆశ్రయమైనందున వసుదేవుడు ‘ఆనకదుందుభి’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందెను. పృథా, శ్రుతదేవా, శ్రుతకీర్తి, శ్రుతశ్రవా, రాజాధిదేవీ—ఈ ఐదుగురు అతని సోదరీమణులు. సంతానం లేని తన మిత్రుడు కుంతికి శూరుడు పృథాను ఇచ్చెను; అందువల్ల ఆమెకు కుంతీ అనే పేరు కూడా వచ్చింది।
Verse 31
तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥
మారీషా ద్వారా రాజు శూరుడు పది నిర్మలమైన కుమారులను కనెను—వసుదేవుడు, దేవభాగుడు, దేవశ్రవుడు, ఆనకుడు, సృంజయుడు, శ్యామకుడు, కంకుడు, శమీకుడు, వత్సకుడు, వృకుడు. వసుదేవుని జన్మ సమయంలో స్వర్గలోక దేవతలు ఆనక-దుందుభులు మ్రోగించారు; శ్రీహరి కృష్ణుని అవతరణకు పవిత్ర ఆశ్రయమైనందున వసుదేవుడు ‘ఆనకదుందుభి’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందెను. పృథా, శ్రుతదేవా, శ్రుతకీర్తి, శ్రుతశ్రవా, రాజాధిదేవీ—ఈ ఐదుగురు అతని సోదరీమణులు. సంతానం లేని తన మిత్రుడు కుంతికి శూరుడు పృథాను ఇచ్చెను; అందువల్ల ఆమెకు కుంతీ అనే పేరు కూడా వచ్చింది।
Verse 32
साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचि: ॥ ३२ ॥
పృథా మహర్షి దుర్వాసుని సేవచేసి ఆయనను సంతోషపెట్టింది; అందువల్ల ఆమెకు ‘దేవహూతీ’ అనే విద్య లభించింది—దానితో ఏ దేవతను పిలిచినా వారు వెంటనే ప్రత్యక్షమవుతారు. ఆ విద్య శక్తిని పరీక్షించుటకు పుణ్యవతీ కుంతీ తక్షణమే సూర్యదేవుని ఆహ్వానించింది।
Verse 33
तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥ ३३ ॥
కుంతీ సూర్యదేవుని పిలిచిన వెంటనే ఆయన తక్షణమే ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అది చూసి ఆమె ఆశ్చర్యచకితమైంది. ఆమె చెప్పింది—“నేను ఈ విద్య ప్రభావాన్ని పరీక్షించడానికే ఉపయోగించాను. హే దేవా, అనవసరంగా మిమ్మల్ని పిలిచాను; దయచేసి తిరిగి వెళ్లి నన్ను క్షమించండి।”
Verse 34
अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥ ३४ ॥
సూర్యదేవుడు అన్నాడు—“హే సుమధ్యమా పృథా, దేవదర్శనం వ్యర్థం కాదే. అందువల్ల నీ గర్భంలో నా తేజస్సును స్థాపిస్తాను; నీవు ఒక కుమారుని ప్రసవిస్తావు. నీవు ఇంకా అవివాహిత కన్యవు; నీ కన్యత్వం చెడిపోకుండా నేను ఏర్పాటుచేస్తాను।”
Verse 35
इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गत: । सद्य: कुमार: सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्कर: ॥ ३५ ॥
ఇట్లు చెప్పి సూర్యదేవుడు పృథా గర్భంలో తన తేజోమయ వీర్యాన్ని స్థాపించి స్వధామమైన దివ్యలోకానికి వెళ్లెను. వెంటనే కుంతీకి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు, రెండవ సూర్యునివలె.
Verse 36
तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रम: ॥ ३६ ॥
లోకనింద భయంతో కుంతీ ఎంతో కష్టపడి తన బిడ్డపై మమకారాన్ని విడిచెను. అనిచ్ఛతో శిశువును బుట్టలో పెట్టి నది నీటిలో తేలిపోవునట్లు వదిలెను. ఓ పరిషిత్! తరువాత నీ ప్రపితామహుడు, ధర్మనిష్ఠుడూ పరాక్రమశాలియైన పాండురాజు కుంతీని వివాహమాడెను.
Verse 37
श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद् दन्तवक्र ऋषिशप्तो दिते: सुत: ॥ ३७ ॥
కుంతీ సోదరి శ్రుతదేవను కారూష రాజైన వృద్ధశర్మ వివాహమాడెను. ఆమె గర్భమున దంతవక్రుడు జన్మించాడు. సనకాది ఋషుల శాపవశాత్తు దంతవక్రుడు పూర్వజన్మలో దితి పుత్రుడైన హిరణ్యాక్షుడుగా జన్మించాడు.
Verse 38
कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन्कैकया: सुता: ॥ ३८ ॥
కైకేయ దేశ రాజైన ధృష్టకేతువు కుంతీ యొక్క మరొక సోదరి శ్రుతకీర్తిని వివాహమాడెను. శ్రుతకీర్తి గర్భమున సంతర్దనుని మొదలుకొని ఐదుగురు కుమారులు జన్మించారు.
Verse 39
राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराज: श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥ ३९ ॥
కుంతీ యొక్క మరొక సోదరి రాజాధిదేవి గర్భమున జయసేనునకు వింద, అనువింద అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. అలాగే చేది దేశ రాజైన దమఘోషుడు శ్రుతశ్రవను వివాహమాడెను.
Verse 40
शिशुपाळ: सुतस्तस्या: कथितस्तस्य सम्भव: । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्बलौ ॥ ४० ॥
శ్రుతశ్రవా కుమారుడు శిశుపాలుడు; అతని జన్మవృత్తాంతం ముందే వర్ణించబడింది. వసుదేవుని సోదరుడు దేవభాగుడు తన భార్య కంసా గర్భమున చితరకేతు, బృహద్బల అనే ఇద్దరు కుమారులను పొందెను.
Verse 41
कंसवत्यां देवश्रवस: सुवीर इषुमांस्तथा । बक: कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित्पुरुजित् तथा ॥ ४१ ॥
కంసవతీ గర్భమున దేవశ్రవసునకు సువీరుడు, ఇషుమాన్ అనే ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు. కంకుడు తన భార్య కంకా గర్భమున బక, సత్యజిత్, పురుజిత్ అనే ముగ్గురు కుమారులను కనెను.
Verse 42
सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामक: ॥ ४२ ॥
రాజు సృంజయుడు తన భార్య రాష్ట్రపాలిక గర్భమున వృష, దుర్మర్షణ మొదలైన కుమారులను కనెను. రాజు శ్యామకుడు తన భార్య శూరభూమి గర్భమున హరికేశ, హిరణ్యాక్ష అనే ఇద్దరు కుమారులను పొందెను.
Verse 43
मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥ ४३ ॥
ఆపై రాజు వత్సకుడు అప్సరసైన మిశ్రకేశీ అనే భార్య గర్భమున వృక మొదలైన కుమారులను కనెను. వృకుడు తన భార్య దుర్వాక్షీ గర్భమున తక్ష, పుష్కర, శాల మొదలైన కుమారులను పొందెను.
Verse 44
सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात्तु सुदामनी । आनक: कर्णिकायां वै ऋतधामाजयावपि ॥ ४४ ॥
సమీకునకు అతని భార్య సుదామనీ గర్భమున సుమిత్ర, అర్జునపాల మొదలైన కుమారులు జన్మించారు. రాజు ఆనకుడు తన భార్య కర్ణికా గర్భమున ఋతధామా మరియు జయ అనే ఇద్దరు కుమారులను కనెను.
Verse 45
पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्न्य आनकदुन्दुभे: ॥ ४५ ॥
దేవకీ, పౌరవీ, రోహిణీ, భద్రా, మదిరా, రోచనా, ఇలా మొదలైనవారు ఆనకదుందుభి (వసుదేవుడు) భార్యలు; వారిలో దేవకీ ప్రధానురాలు.
Verse 46
बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥ ४६ ॥
వసుదేవుడు తన భార్య రోహిణీ గర్భమున బల, గద, సారణ, దుర్మద, విపుల, ధ్రువ, కృత మొదలైన కుమారులను కనెను.
Verse 47
सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥
పౌరవీ గర్భమున భూత మొదలైన పన్నెండు కుమారులు పుట్టిరి—సుభద్ర, భద్రబాహు, దుర్మద, భద్ర కూడా. మదిరా గర్భమున నంద, ఉపనంద, కృతక, శూర మొదలైన కుమారులు జన్మించారు. కౌశల్యా (భద్రా) మాత్రం కేశీ అనే ఒక్క కుమారునే కనెను.
Verse 48
सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥
పౌరవీ గర్భమున భూత మొదలైన పన్నెండు కుమారులు పుట్టిరి—సుభద్ర, భద్రబాహు, దుర్మద, భద్ర కూడా. మదిరా గర్భమున నంద, ఉపనంద, కృతక, శూర మొదలైన కుమారులు జన్మించారు. కౌశల్యా (భద్రా) మాత్రం కేశీ అనే ఒక్క కుమారునే కనెను.
Verse 49
रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादय: । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥ ४९ ॥
రోచనా గర్భమున హస్త, హేమాంగద మొదలైన కుమారులు జన్మించారు; ఇలా గర్భమున ఉరువల్క మొదలైన, యదువంశములో ప్రముఖులైన కుమారులను వసుదేవుడు కనెను.
Verse 50
विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभे: । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादय: ॥ ५० ॥
ఆనకదుందుభి (వసుదేవుడు) భార్య ధృతదేవా గర్భమున విపృష్టుడు అనే ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. మరొక భార్య శాంతిదేవా గర్భమున, ఓ రాజా, ప్రశమ, ప్రసిత మొదలైన కుమారులు పుట్టారు।
Verse 51
राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्या: श्रीदेवायास्तु षट् सुता: ॥ ५१ ॥
ఉపదేవా అనే భార్య గర్భమున వసుదేవునికి రాజన్య, కల్ప, వర్ష మొదలైన పది కుమారులు జన్మించారు. శ్రీదేవా అనే మరొక భార్య గర్భమున వసు, హంస, సువంశ మొదలైన ఆరు కుమారులు పుట్టారు।
Verse 52
देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादय: । वसुदेव: सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥ ५२ ॥
దేవరక్షితా గర్భమున వసుదేవుని వీర్యమున గదా మొదలైన తొమ్మిది కుమారులు జన్మించారు. ధర్మస్వరూపుడైన వసుదేవుడు సహదేవా అనే భార్య గర్భమున శ్రుత, ప్రవర మొదలైన ఎనిమిది కుమారులను కూడా కనెను।
Verse 53
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
సహదేవా గర్భమున ప్రవర, శ్రుత మొదలైన ఎనిమిది కుమారులు జన్మించారు; వారు స్వర్గలోకంలోని అష్ట వసువుల సాక్షాత్ అవతారాలవలె ఉన్నారు. అలాగే దేవకీ గర్భమున వసుదేవుడు ఎనిమిది మహాగుణసంపన్న కుమారులను కనెను—కీర్తిమాన్, సుషేణ, భద్రసేన, ఋజు, సమ్మర్దన, భద్ర మరియు అధీశ్వరుడైన నాగావతార శంకర్షణ. వారిలో ఎనిమిదవ కుమారుడు స్వయంగా హరి—శ్రీకృష్ణుడు. ఒకే కుమార్తె సుభద్ర, ఓ రాజా, నీ పితామహి.
Verse 54
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
సహదేవా గర్భమున ప్రవర, శ్రుత మొదలైన ఎనిమిది కుమారులు జన్మించారు; వారు స్వర్గలోకంలోని అష్ట వసువుల సాక్షాత్ అవతారాలవలె ఉన్నారు. అలాగే దేవకీ గర్భమున వసుదేవుడు ఎనిమిది మహాగుణసంపన్న కుమారులను కనెను—కీర్తిమాన్, సుషేణ, భద్రసేన, ఋజు, సమ్మర్దన, భద్ర మరియు అధీశ్వరుడైన నాగావతార శంకర్షణ. వారిలో ఎనిమిదవ కుమారుడు స్వయంగా హరి—శ్రీకృష్ణుడు. ఒకే కుమార్తె సుభద్ర, ఓ రాజా, నీ పితామహి.
Verse 55
प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥
సహదేవుని ప్రవర, శ్రుత మొదలైన ఎనిమిది కుమారులు స్వర్గలోకంలో అష్టవసువుల సాక్షాత్ అవతారాలే. వసుదేవుడు కూడా దేవకీ గర్భమున ఎనిమిది మహాగుణవంతులైన కుమారులను కనెను—కీర్తిమాన్, సుషేణ, భద్రసేన, ఉదారధీ, ఋజు, సమ్మర్దన, భద్ర మరియు మహేశ్వరుడైన శేషావతారుడు సంకర్షణ. వారిలో ఎనిమిదవ కుమారుడు స్వయంగా భగవాన్ హరి శ్రీకృష్ణుడు; ఏకైక కుమార్తె మహాభాగ్యశాలిని సుభద్ర, ఓ రాజా, నీ పితామహి.
Verse 56
यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मन: । तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरि: ॥ ५६ ॥
ధర్మం క్షీణించి పాపం పెరిగినప్పుడల్లా, పరమ నియంత భగవాన్ శ్రీహరి తన స్వేచ్ఛచేతనే అవతరిస్తాడు.
Verse 57
न ह्यस्य जन्मनो हेतु: कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मन: ॥ ५७ ॥
ఓ మహీపతే! భగవంతుని జననం, లీలలు లేదా అంతర్ధానం కర్మవల్ల కాదు; ఆయన పరమ ద్రష్టా పరమాత్మ. తన స్వీయ ఇచ్ఛా-ఆత్మమాయ తప్ప ఆయనను ఏ కారణమూ ప్రభావితం చేయదు.
Verse 58
यन्मायाचेष्टितं पुंस: स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥ ५८ ॥
భగవాన్ తన మాయాశక్తి ద్వారా సృష్టి, స్థితి, లయలను నిర్వహిస్తాడు; ఇది అంతా ఆయన కరుణే—జీవుని జనన-মరణ మరియు భౌతిక జీవన ప్రవాహాన్ని నిలిపి, ఆత్మలాభం కలిగి భగవద్ధామానికి తిరిగిపోవడానికి మార్గం కల్పించుటకు.
Verse 59
अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनै: । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यम: ॥ ५९ ॥
రాజచిహ్నాలు ధరించినా అసురస్వభావులైన సేనాధిపతి-నృపులు భూమిని ఆక్రమించగా, భగవద్వ్యవస్థచేత వారు పరస్పరం యుద్ధం చేసి భూమిపై దైత్యభారాన్ని తగ్గిస్తారు.
Verse 60
कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरै: । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदन: ॥ ६० ॥
సంకర్షణుడు బలరాముని సహకారంతో భగవాన్ మధుసూదనుడు శ్రీకృష్ణుడు బ్రహ్మా-శివుల వంటి దేవేశ్వరుల మనస్సుకూ అందని అపరిమేయ కర్మలను నిర్వహించాడు।
Verse 61
कलौ जनिष्यमाणानां दु:खशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यश: ॥ ६१ ॥
కలియుగంలో భవిష్యత్తులో జన్మించే భక్తులపై అనుగ్రహం చూపుటకు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు తన పరమపుణ్యమైన యశస్సును విస్తరించాడు; ఆయనను స్మరించడమే దుఃఖ-శోక-తమస్సును తొలగిస్తుంది।
Verse 62
यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥ ६२ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ తీర్థస్వరూపమైన ప్రభు యశస్సు—శుద్ధమైన చెవులకు అమృతం—ఒక్కసారి వినగానే భక్తుడు వెంటనే కర్మవాసనలను, ఫలాసక్తి ప్రవృత్తిని తుడిచివేస్తాడు।
Verse 63
भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥
భోజ, వృష్ణి, అంధక, మధు, శూరసేన, దశార్హ, కురు, సృంజయ, పాండువంశజుల సహాయంతో భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు సదా శ్లాఘనీయమైన కార్యాలు చేశాడు; స్నిగ్ధమైన చిరునవ్వు, మధుర దృష్టి, ఉదార వాక్యాలు, గోవర్ధనధారణ వంటి విక్రమలీలలతో, సర్వాంగసుందరమైన దివ్యమూర్తిగా ప్రత్యక్షమై మానవలోకాన్ని ఆనందింపజేశాడు।
Verse 64
भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥
భోజ, వృష్ణి, అంధక, మధు, శూరసేన, దశార్హ, కురు, సృంజయ, పాండువంశజుల సహాయంతో భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు సదా శ్లాఘనీయమైన కార్యాలు చేశాడు; స్నిగ్ధమైన చిరునవ్వు, మధుర దృష్టి, ఉదార వాక్యాలు, గోవర్ధనధారణ వంటి విక్రమలీలలతో, సర్వాంగసుందరమైన దివ్యమూర్తిగా ప్రత్యక్షమై మానవలోకాన్ని ఆనందింపజేశాడు।
Verse 65
यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण-भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभि: पिबन्त्योनार्यो नराश्च मुदिता: कुपिता निमेश्च ॥ ६५ ॥
శ్రీకృష్ణుని ముఖం మకరాకార కుండలాలతో అలంకృతమై, చెవులు మనోహరంగా, చెంపలు ప్రకాశిస్తూ, లీలామయ హాస్యంతో అందరినీ ఆకర్షిస్తుంది. ఆయన దర్శనం నిత్యోత్సవం; కన్నులతో త్రాగినా స్త్రీపురుషులు తృప్తి చెందరు, క్షణిక నిమేషం కలిగించే విఘ్నానికి సృష్టికర్తపై భక్తులు కోపపడతారు.
Verse 66
जातो गत: पितृगृहाद् व्रजमेधितार्थोहत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदार: । उत्पाद्य तेषु पुरुष: क्रतुभि: समीजेआत्मानमात्मनिगमं प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥
లీలాపురుషోత్తముడైన భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు వసుదేవుని కుమారుడిగా అవతరించినప్పటికీ వెంటనే పితృగృహాన్ని విడిచి వ్రజానికి వెళ్లాడు, తన అంతరంగ భక్తులతో ప్రేమబంధాన్ని విస్తరించేందుకు. వ్రజంలో అనేక దైత్యులను సంహరించి, తరువాత ద్వారకకు తిరిగి వచ్చి వేదవిధి ప్రకారం ఉత్తమ స్త్రీలను వివాహం చేసుకొని, వారివలన వందల కుమారులను పొందాడు; గృహస్థధర్మ స్థాపనార్థం తన పూజార్థంగా యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
Verse 67
पृथ्व्या: स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा-मन्त:समुत्थकलिना युधि भूपचम्व: । दृष्टया विधूय विजये जयमुद्विघोष्यप्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥ ६७ ॥ येऽन्येऽरविन्दाक्ष विमुक्तमानिन-स्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धय: । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं तत:पतन्त्यधोऽनादृतयुष्मदङ्घ्रय: ॥
తర్వాత భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు భూమి భారాన్ని తగ్గించేందుకు కురువంశంలో కలి వల్ల పుట్టిన విభేదాన్ని కలిగించాడు. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో ఆయన కేవలం తన దృష్టితోనే దైత్యస్వభావ రాజులను నిర్మూలించి, అర్జునుని విజయాన్ని జయఘోషతో ప్రకటింపజేశాడు. చివరికి ఉద్ధవునికి పరమార్థం మరియు భక్తిని ఉపదేశించి స్వధామానికి వెళ్లాడు. ఓ అరవిందాక్ష! తామే విముక్తులమని భావించే ఇతరులు, నీపై భక్తి లేక బుద్ధి అపవిత్రమై, కఠిన సాధనతో పరమపదాన్ని చేరినా నీ పాదాలను అవమానించుటవల్ల కింద పడిపోతారు.
Frequently Asked Questions
Sātvata is a key ancestor in the Yadu line whose seven sons generate major Yādava branches (including Vṛṣṇi, Andhaka, and Mahābhoja). These clans form the social and political network that supports Kṛṣṇa’s earthly līlā—providing both devotees (for intimate exchanges) and antagonistic forces (for dharma-restoration and bhū-bhāra-haraṇa).
The stuti tradition signals that lineage is evaluated not only by power but by guṇa and bhakti-saṁskāra. By highlighting Devāvṛdha as “equal to the devas” and Babhru as “best among humans,” the Bhāgavata teaches that spiritual excellence sanctifies dynastic history; association with such exalted figures becomes a cause for upliftment—even described here as leading many descendants to liberation.
It states that Bhagavān appears by His own desire (svatantra-icchā), not due to karma or external causation. His descent is compassionate: to protect devotees, to reduce the earth’s burden by orchestrating the downfall of demoniac rulers, and to establish a path where future beings—especially in Kali-yuga—can be freed through śravaṇa (hearing) and smaraṇa (remembering) His glories.
Ānakadundubhi is Vasudeva’s epithet meaning “kettledrums (dundubhi) resounded.” The chapter notes that when Vasudeva was born, devas sounded celestial drums—an auspicious omen marking him as the chosen shelter through whom the Supreme Personality of Godhead, Śrī Kṛṣṇa, would manifest.
The Bhāgavata integrates Itihāsa-linked dynastic threads to show continuity between Purāṇic and Mahābhārata worlds. Kuntī’s mantra (a siddhi obtained through service to Durvāsā) and the birth of Karṇa demonstrate how divine arrangements unfold within human ethics and social constraints, and how key Mahābhārata actors arise within the broader Yādava-linked kinship network.