Adhyaya 9

Verse 1

श्रीब्राह्मण उवाच परिग्रहो हि दु:खाय यद् यत्प्रियतमं नृणाम् । अनन्तं सुखमाप्नोति तद् विद्वान् यस्त्वकिञ्चन: ॥ १ ॥

శ్రీ బ్రాహ్మణుడు పలికెను: మనుష్యులకు అత్యంత ప్రియమైన వాటిపై పరిగ్రహం (స్వామ్యభావం) దుఃఖానికే దారి తీస్తుంది. ఇది తెలిసి మమకారాన్ని విడిచిన జ్ఞాని అనంత సుఖాన్ని పొందును।

Verse 2

सामिषं कुररं जघ्नुर्बलिनोऽन्ये निरामिषा: । तदामिषं परित्यज्य स सुखं समविन्दत ॥ २ ॥

మాంసం పట్టుకున్న ఒక గద్దపై వేట దొరకని ఇతర బలవంతమైన గద్దలు దాడి చేశాయి. ప్రాణాపాయంలో అతడు ఆ మాంసాన్ని వదిలి, నిజమైన సుఖాన్ని పొందాడు।

Verse 3

न मे मानापमानौ स्तो न चिन्ता गेहपुत्रिणाम् । आत्मक्रीड आत्मरतिर्विचरामीह बालवत् ॥ ३ ॥

నాకు మానాపమానాలు లేవు; ఇల్లు, సంతానం గురించిన చింత లేదు. నేను ఆత్మలోనే క్రీడించి, ఆత్మలోనే రమిస్తాను; అందుకే బాలుడిలా ఈ లోకంలో సంచరిస్తాను।

Verse 4

द्वावेव चिन्तया मुक्तौ परमानन्द आप्लुतौ । यो विमुग्धो जडो बालो यो गुणेभ्य: परं गत: ॥ ४ ॥

ఈ లోకంలో రెండు రకాలవారే చింతల నుండి విముక్తులై పరమానందంలో మునిగివుంటారు: ఒకడు మోహితుడై జడుడై బాలుడిలా ఉన్న మూర్ఖుడు; మరొకడు త్రిగుణాలకు అతీతుడైన పరమేశ్వరుని చేరినవాడు।

Verse 5

क्व‍‍चित् कुमारी त्वात्मानं वृणानान् गृहमागतान् । स्वयं तानर्हयामास क्व‍ापि यातेषु बन्धुषु ॥ ५ ॥

ఒకసారి వివాహయోగ్యమైన యువతి తన ఇంట్లో ఒంటరిగా ఉండింది; ఆ రోజు ఆమె తల్లిదండ్రులు, బంధువులు ఇతరచోటికి వెళ్లారు. అప్పుడే ఆమెను వివాహం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో కొందరు పురుషులు ఇంటికి వచ్చారు. ఆమె వారిని యథోచితంగా ఆతిథ్యంతో సత్కరించింది.

Verse 6

तेषामभ्यवहारार्थं शालीन् रहसि पार्थिव । अवघ्नन्त्या: प्रकोष्ठस्थाश्चक्रु: शङ्खा: स्वनं महत् ॥ ६ ॥

అతిథులు భోజనం చేయడానికి ఏర్పాటుగా ఆమె ఒంటరిగా బియ్యం దంచడం మొదలుపెట్టింది. దంచుతుండగా ఆమె చేతులపై ఉన్న శంఖపు గాజులు పరస్పరం ఢీకొని పెద్ద శబ్దం చేశాయి.

Verse 7

सा तज्जुगुप्सितं मत्वा महती व्रीडिता तत: । बभञ्जैकैकश: शङ्खान् द्वौ द्वौ पाण्योरशेषयत् ॥ ७ ॥

ఆ శబ్దం అనుచితమని భావించి ఆమె చాలా సిగ్గుపడింది. తెలివైన ఆ యువతి శంఖపు గాజులను ఒక్కొక్కటిగా విరిచేసి, రెండు చేతుల మణికట్టులపై రెండు రెండు మాత్రమే మిగిల్చింది.

Verse 8

उभयोरप्यभूद् घोषो ह्यवघ्नन्त्या: स्वशङ्खयो: । तत्राप्येकं निरभिददेकस्मान्नाभवद् ध्वनि: ॥ ८ ॥

అయినా బియ్యం దంచుతుండగా ప్రతి మణికట్టుపై ఉన్న రెండు గాజులు ఢీకొని శబ్దం చేసేవి. అందుకే ఆమె ప్రతి చేతి నుండి ఒక్కొక్క గాజును తీసేసింది; ప్రతి మణికట్టుపై ఒక్కటి మాత్రమే మిగిలినప్పుడు శబ్దం లేకుండా పోయింది.

Verse 9

अन्वशिक्षमिमं तस्या उपदेशमरिन्दम । लोकाननुचरन्नेतान् लोकतत्त्वविवित्सया ॥ ९ ॥

హే శత్రుదమనుడా! లోకతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షతో నేను ఈ లోకాల్లో సంచరిస్తూ ఉంటాను; అలా సంచరిస్తూ ఆ యువతి ఇచ్చిన ఈ బోధను నేను ప్రత్యక్షంగా చూచి నేర్చుకున్నాను.

Verse 10

वासे बहूनां कलहो भवेद् वार्ता द्वयोरपि । एक एव वसेत्तस्मात् कुमार्या इव कङ्कण: ॥ १० ॥

అనేకులు ఒకచోట కలిసి నివసిస్తే తప్పక కలహం జరుగుతుంది; ఇద్దరు మాత్రమే ఉన్నా వ్యర్థ సంభాషణలు, విభేదాలు కలుగుతాయి. కాబట్టి కలహం నివారించేందుకు ఒంటరిగా నివసించాలి—కుమారిక కంకణం ఉదాహరణగా.

Verse 11

मन एकत्र संयुञ्ज्याज्जितश्वासो जितासन: । वैराग्याभ्यासयोगेन ध्रियमाणमतन्द्रित: ॥ ११ ॥

ఆసనసిద్ధి చేసి శ్వాస-ప్రశ్వాసాన్ని జయించినవాడు మనస్సును ఒకే లక్ష్యంలో ఏకాగ్రం చేయాలి. వైరాగ్యంతో కూడిన నియమిత యోగాభ్యాసం ద్వారా, అలసత్వం లేకుండా, మనస్సును స్థిరపరచాలి.

Verse 12

यस्मिन् मनो लब्धपदं यदेत- च्छनै: शनैर्मुञ्चति कर्मरेणून् । सत्त्वेन वृद्धेन रजस्तमश्च विधूय निर्वाणमुपैत्यनिन्धनम् ॥ १२ ॥

మనస్సు పరమభగవానిలో స్థిరస్థానాన్ని పొందినప్పుడు, అది క్రమంగా కర్మధూళిని విడిచిపెడుతుంది. సత్త్వం బలపడితే రజస్సు, తమస్సు తొలగిపోతాయి; ఆపై సత్త్వాన్నికూడా అతిక్రమించి, ఇంధనం లేని నిర్వాణస్థితిని క్రమంగా చేరుతుంది.

Verse 13

तदैवमात्मन्यवरुद्धचित्तो न वेद किञ्चिद् बहिरन्तरं वा । यथेषुकारो नृपतिं व्रजन्त- मिषौ गतात्मा न ददर्श पार्श्वे ॥ १३ ॥

ఇలా పరమసత్యమైన ఆత్మలో చిత్తం పూర్తిగా నిలిచినవాడు లోపల-బయట అనే ద్వైతాన్ని ఏదీ గ్రహించడు. బాణం తయారుచేసేవాడు బాణంలో లీనమై, పక్కనే వెళ్లిన రాజుని కూడా చూడనట్లే.

Verse 14

एकचार्यनिकेत: स्यादप्रमत्तो गुहाशय: । अलक्ष्यमाण आचारैर्मुनिरेकोऽल्पभाषण: ॥ १४ ॥

సాధువు ఒంటరిగా సంచరించాలి, స్థిర నివాసం లేకుండా ఉండాలి. అప్రమత్తంగా ఏకాంతంలో ఉండి, ఇతరులకు గుర్తుపడని విధంగా ప్రవర్తించాలి. సహచరులు లేకుండా నడుచుతూ, అవసరమైనంత మాత్రమే మాట్లాడాలి.

Verse 15

गृहारम्भो हि दु:खाय विफलश्चाध्रुवात्मन: । सर्प: परकृतं वेश्म प्रविश्य सुखमेधते ॥ १५ ॥

అస్థిరమైన దేహంలో ఉన్న మనిషి సుఖగృహం కట్టాలని యత్నిస్తే అది దుఃఖకరమై ఫలహీనమవుతుంది. కానీ పాము ఇతరులు కట్టిన ఇంటిలో ప్రవేశించి సుఖంగా వృద్ధి చెందుతుంది।

Verse 16

एको नारायणो देव: पूर्वसृष्टं स्वमायया । संहृत्य कालकलया कल्पान्त इदमीश्वर: । एक एवाद्वितीयोऽभूदात्माधारोऽखिलाश्रय: ॥ १६ ॥

ఏకైక నారాయణుడే సమస్త జీవులకు ఆరాధ్య దేవుడు. ఆయన స్వమాయతో జగత్తును సృష్టించి, కల్పాంతంలో కాలశక్తి ద్వారా సమస్తాన్ని సంహరించి విశ్వమును మరియు జీవులను తనలోనే లీనముచేస్తాడు. అప్పుడు ఆయన అద్వితీయుడై, సర్వాశ్రయ పరమాత్మగా ఒంటరిగా నిలుస్తాడు।

Verse 17

कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु । सत्त्वादिष्वादिपुरुष: प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ १७ ॥ परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंज्ञित: । केवलानुभवानन्दसन्दोहो निरुपाधिक: ॥ १८ ॥

భగవంతుడు తన శక్తిని కాలరూపంగా ప్రదర్శించి సత్త్వాది గుణశక్తులను సామ్యస్థితికి నడిపినప్పుడు, ఆయన ప్రధానమునకూ జీవులకూ పరమ నియంతగా నిలుస్తాడు. విముక్తులు, దేవతలు, బద్ధజీవులు సహా సమస్తులకు పరమారాధ్యుడు ఆయనే; ఆయన ఉపాధిరహితుడు, తన దివ్యరూప దర్శనంతో అనుభవించబడే శుద్ధానంద సమూహమే—ఇదే కైవల్యము, సంపూర్ణ మోక్షము।

Verse 18

कालेनात्मानुभावेन साम्यं नीतासु शक्तिषु । सत्त्वादिष्वादिपुरुष: प्रधानपुरुषेश्वर: ॥ १७ ॥ परावराणां परम आस्ते कैवल्यसंज्ञित: । केवलानुभवानन्दसन्दोहो निरुपाधिक: ॥ १८ ॥

భగవంతుడు తన శక్తిని కాలరూపంగా ప్రదర్శించి సత్త్వాది గుణశక్తులను సామ్యస్థితికి నడిపినప్పుడు, ఆయన ప్రధానమునకూ జీవులకూ పరమ నియంతగా నిలుస్తాడు. విముక్తులు, దేవతలు, బద్ధజీవులు సహా సమస్తులకు పరమారాధ్యుడు ఆయనే; ఆయన ఉపాధిరహితుడు, తన దివ్యరూప దర్శనంతో అనుభవించబడే శుద్ధానంద సమూహమే—ఇదే కైవల్యము, సంపూర్ణ మోక్షము।

Verse 19

केवलात्मानुभावेन स्वमायां त्रिगुणात्मिकाम् । सङ्क्षोभयन् सृजत्यादौ तया सूत्रमरिन्दम ॥ १९ ॥

హే అరిం దమ! సృష్టి ఆరంభంలో భగవంతుడు తన శక్తిని కాలరూపంగా విస్తరించి, త్రిగుణాత్మకమైన మాయను కదిలించి, ఆ మాయ ద్వారానే సూత్రరూపమైన మహత్తత్త్వాన్ని సృష్టిస్తాడు।

Verse 20

तामाहुस्त्रिगुणव्यक्तिं सृजन्तीं विश्वतोमुखम् । यस्मिन् प्रोतमिदं विश्वं येन संसरते पुमान् ॥ २० ॥

మహర్షులు చెబుతారు—త్రిగుణాల వ్యక్త ఆధారశక్తిగా ఉండి సర్వతోముఖమైన విభిన్న జగత్తును సృష్టించి ప్రకటించేది ‘సూత్రం’ లేదా ‘మహత్తత్త్వం’. ఈ విశ్వం దానిలోనే నేయబడి ఉంది; దాని శక్తివల్ల జీవుడు సంసారంలో తిరుగుతాడు.

Verse 21

यथोर्णनाभिर्हृदयादूर्णां सन्तत्य वक्त्रत: । तया विहृत्य भूयस्तां ग्रसत्येवं महेश्वर: ॥ २१ ॥

సాలీడు తనలోనుంచి దారాన్ని నోటిద్వారా విస్తరించి కొంతకాలం ఆడుకుని చివరికి మళ్లీ దానినే మింగినట్లే, పరమేశ్వరుడు తనలోనున్న స్వశక్తిని విస్తరింపజేస్తాడు. ఆయన సృష్టి-జాలాన్ని ప్రదర్శించి తన సంకల్పానుసారం వినియోగించి, చివరికి దానిని పూర్తిగా తనలోనే లయింపజేస్తాడు.

Verse 22

यत्र यत्र मनो देही धारयेत् सकलं धिया । स्‍नेहाद् द्वेषाद् भयाद् वापि याति तत्तत्स्वरूपताम् ॥ २२ ॥

ప్రేమతోనో, ద్వేషంతోనో, భయంతోనో—దేహధారి జీవుడు బుద్ధితో సంపూర్ణ ఏకాగ్రతగా ఏ రూపంపై మనస్సును నిలిపితే, అతడు నిశ్చయంగా అదే రూపాన్ని పొందుతాడు; ఏదిని ధ్యానిస్తాడో అదే అవుతాడు.

Verse 23

कीट: पेशस्कृतं ध्यायन् कुड्यां तेन प्रवेशित: । याति तत्सात्मतां राजन् पूर्वरूपमसन्त्यजन् ॥ २३ ॥

ఓ రాజా, ఒక కందిరీగ బలహీన కీటకాన్ని తన గూడు లోపలికి తోసి బంధించినట్లే. భయంతో ఆ కీటకం నిరంతరం తన బంధకుడినే ధ్యానించింది; శరీరాన్ని విడువకుండానే క్రమంగా కందిరీగ స్థితిని పొందింది. అందువల్ల నిరంతర ఏకాగ్రతకు అనుగుణంగానే స్థితి లభిస్తుంది.

Verse 24

एवं गुरुभ्य एतेभ्य एषा मे शिक्षिता मति: । स्वात्मोपशिक्षितां बुद्धिं श‍ृणु मे वदत: प्रभो ॥ २४ ॥

ఓ ప్రభో (రాజా), ఈ గురువులందరి నుండి నేను ఈ జ్ఞానబుద్ధిని పొందాను. ఇప్పుడు నా మాట వినండి—నా స్వశరీరమే నాకు నేర్పిన బుద్ధిని నేను మీకు వివరిస్తాను.

Verse 25

देहो गुरुर्मम विरक्तिविवेकहेतु- र्बिभ्रत् स्म सत्त्वनिधनं सततार्त्युदर्कम् । तत्त्वान्यनेन विमृशामि यथा तथापि पारक्यमित्यवसितो विचराम्यसङ्ग: ॥ २५ ॥

ఈ దేహమే నాకు గురువు; ఇది వైరాగ్యము, వివేకము నేర్పుతుంది. సృష్టి-నాశములకు లోబడి చివరికి బాధాకరమైన అంతమును పొందుతుంది. కాబట్టి దేహంతో తత్త్వాన్ని విచారించినా, ఇది చివరికి ఇతరుల భోగ్యమవుతుందని గుర్తించి, నేను అసంగుడనై సంచరిస్తాను.

Verse 26

जायात्मजार्थपशुभृत्यगृहाप्तवर्गान् पुष्णाति यत्प्रियचिकीर्षया वितन्वन् । स्वान्ते सकृच्छ्रमवरुद्धधन: स देह: सृष्ट्वास्य बीजमवसीदति वृक्षधर्म: ॥ २६ ॥

దేహాసక్తుడు భార్య, పిల్లలు, ఆస్తి, పశువులు, సేవకులు, ఇల్లు, బంధువులు, మిత్రులు మొదలైనవాటిని పెంచి కాపాడటానికి ఘోర శ్రమతో ధనం కూడబెట్టుతాడు—ఇది అంతా తన దేహసుఖం కోసమే. కానీ చివరికి ఆ దేహమే చెట్టు వలె విత్తనాన్ని సృష్టించినట్లు, కూడబెట్టిన కర్మరూపంలో తదుపరి దేహానికి బీజాన్ని ప్రదర్శించి, కిందపడీ మరణిస్తుంది.

Verse 27

जिह्वैकतोऽमुमपकर्षति कर्हि तर्षा शिश्न‍ोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । घ्राणोऽन्यतश्चपलद‍ृक् क्व‍ च कर्मशक्ति- र्बह्व्य: सपत्न्‍य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ २७ ॥

అనేక భార్యలున్న పురుషుడు వారిచేత ఎల్లప్పుడూ లాగబడినట్లు, ఇంద్రియాలు బద్ధజీవుణ్ని అనేక దిశలలో లాగుతాయి. నాలుక రుచికరమైన ఆహారానికి, దాహం తగిన పానీయానికి; జననేంద్రియం తృప్తికి, చర్మం మృదుస్పర్శానికి; కడుపు నిండేవరకు వేధిస్తుంది; చెవులు మధుర ధ్వనులకు, ముక్కు సువాసనలకు, చంచల కళ్ళు మనోహర దృశ్యాలకు కోరుకుంటాయి. ఇలా ఇంద్రియాలు జీవుణ్ని అనేక వైపులా లాగుతాయి.

Verse 28

सृष्ट्वा पुराणि विविधान्यजयात्मशक्त्या वृक्षान् सरीसृपपशून् खगदन्दशूकान् । तैस्तैरतुष्टहृदय: पुरुषं विधाय ब्रह्मावलोकधिषणं मुदमाप देव: ॥ २८ ॥

పరమేశ్వరుడు తన అజేయ మాయాశక్తిని విస్తరించి వృక్షాలు, సరీసృపాలు, పశువులు, పక్షులు, సర్పాలు మొదలైన అనేక యోనులను సృష్టించాడు; అయినా ఆయన హృదయం తృప్తి చెందలేదు. తరువాత బ్రహ్మతత్త్వాన్ని దర్శించగల బుద్ధి కలిగిన మానవజీవితాన్ని సృష్టించగా, భగవంతుడు ఆనందించాడు.

Verse 29

लब्ध्वा सुदुर्लभमिदं बहुसम्भवान्ते मानुष्यमर्थदमनित्यमपीह धीर: । तूर्णं यतेत न पतेदनुमृत्यु याव- न्नि:श्रेयसाय विषय: खलु सर्वत: स्यात् ॥ २९ ॥

అనేక జన్మమరణాల అనంతరం ఈ అత్యంత దుర్లభమైన మానవదేహం లభిస్తుంది. ఇది నశ్వరమైనదైనా పరమార్థసాధన—మోక్షం, భగవద్భక్తి—కు అవకాశం ఇస్తుంది. కాబట్టి మరణానికి లోబడి ఉన్న ఈ దేహం పడిపోకముందే ధీరుడు త్వరగా పరమశ్రేయస్సుకోసం యత్నించాలి; ఎందుకంటే విషయభోగం నీచ యోనుల్లోనూ లభిస్తుంది, కానీ కృష్ణచైతన్యం మానవజన్మలోనే సాధ్యం.

Verse 30

एवं सञ्जातवैराग्यो विज्ञानालोक आत्मनि । विचरामि महीमेतां मुक्तसङ्गोऽनहङ्‍कृत: ॥ ३० ॥

గురువుల బోధతో నేను వైరాగ్యముతో నిండిపోయి, దివ్య జ్ఞానప్రకాశంలో ఆత్మలో స్థితుడనై, సంగరహితుడై అహంకారరహితుడై ఈ భూమిని సంచరిస్తున్నాను।

Verse 31

न ह्येकस्माद् गुरोर्ज्ञानं सुस्थिरं स्यात् सुपुष्कलम् । ब्रह्मैतदद्वितीयं वै गीयते बहुधर्षिभि: ॥ ३१ ॥

ఒకే గురువునుంచి జ్ఞానం ఎల్లప్పుడూ దృఢంగా, సంపూర్ణంగా లభించకపోవచ్చు; ఎందుకంటే అద్వితీయ బ్రహ్మాన్ని కూడా ఋషులు అనేక విధాలుగా వర్ణించారు।

Verse 32

श्रीभगवानुवाच इत्युक्त्वा स यदुं विप्रस्तमामन्‍त्र्य गभीरधी: । वन्दित: स्वर्चितो राज्ञा ययौ प्रीतो यथागतम् ॥ ३२ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను— ఇలా చెప్పి, గంభీరబుద్ధి గల ఆ బ్రాహ్మణుడు యదు రాజును వీడ్కోలు చెప్పి, రాజు చేసిన నమస్కారములు మరియు పూజను స్వీకరించి అంతరంగంలో ఆనందించి, వచ్చినట్లే వెళ్లిపోయాడు।

Verse 33

अवधूतवच: श्रुत्वा पूर्वेषां न: स पूर्वज: । सर्वसङ्गविनिर्मुक्त: समचित्तो बभूव ह ॥ ३३ ॥

అవధూతుని వచనాలు విని, మా పూర్వికులకూ పూర్వజుడైన పుణ్యుడు యదు, సమస్త సంగాసక్తి నుండి విముక్తుడై, సమచిత్తుడుగా స్థిరపడ్డాడు।