Adhyaya 28

Verse 1

श्रीभगवानुवाच परस्वभावकर्माणि न प्रशंसेन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ १ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఇతరుల స్వభావములను, కర్మలను ప్రశంసించకూడదు, గర్హించకూడదు. ప్రకృతి మరియు పురుషుల సమ్మేళనమైన ఈ జగత్తును ఒకే పరమ తత్త్వంపై ఆధారమైన ఏకాత్మంగా చూడాలి.

Verse 2

परस्वभावकर्माणि य: प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रश्यते स्वार्थादसत्यभिनिवेशत: ॥ २ ॥

ఇతరుల స్వభావములను, కర్మలను ప్రశంసించుటలో గాని నిందించుటలో గాని మునిగిపోయినవాడు, అసత్య ద్వంద్వాలలో ఆసక్తి వల్ల త్వరగా తన శ్రేయస్సు నుండి భ్రష్టుడవుతాడు.

Verse 3

तैजसे निद्रयापन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतन: । मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्वन्नानार्थद‍ृक् पुमान् ॥ ३ ॥

స్వప్నమాయలో గానీ, మరణసదృశమైన గాఢనిద్రలో గానీ దేహస్థ జీవుని బాహ్యచేతన నశించినట్లే, ద్వైతాన్ని అనుభవించే మనిషి మాయను మరియు మరణాన్ని ఎదుర్కొంటాడు।

Verse 4

किं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुन: कियत् । वाचोदितं तदनृतं मनसा ध्यातमेव च ॥ ४ ॥

అవాస్తవమైన ద్వైతమయ లోకంలో నిజంగా ఏది శుభం, ఏది అశుభం, దాని పరిమాణం ఎంత? భౌతిక వాక్యాలతో చెప్పబడినదీ, భౌతిక మనస్సుతో ధ్యానించబడినదీ పరమసత్యం కాదు—అసత్యమే।

Verse 5

छायाप्रत्याह्वयाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिण: । एवं देहादयो भावा यच्छन्त्यामृत्युतो भयम् ॥ ५ ॥

నీడ, ప్రతిధ్వని, మృగతృష్ణ—అసత్యమైనవైనా అర్థబోధలా కనిపిస్తాయి. అలాగే దేహం, మనస్సు, అహంకారంతో తన్ను తాను ఏకీకరించుకోవడం మాయ అయినప్పటికీ, అది జీవునిలో మరణం వరకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 6

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

పరమాత్మనే ఈ జగత్తుకు పరమ నియంత, సృష్టికర్త; ఆయననే సృష్టమైన రూపంగా కూడా ప్రకాశిస్తాడు. విశ్వాత్ముడే పోషిస్తాడు, పోషింపబడినవాడిగానూ ఉంటాడు; ఈశ్వరుడే లయపరుస్తాడు, లయమయ్యేవాడిగానూ కనిపిస్తాడు. కాబట్టి ఆయనకు వేరుగా స్వతంత్ర సత్తా ఏదీ నిరూపించలేం. ఆయనలో కనిపించే త్రిగుణమయ ప్రకృతి త్రివిధంగా భాసించినా, దానికి నిజమైన మూలం లేదు; అది ఆయన మాయాశక్తి కృతమే అని తెలుసుకో।

Verse 7

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

పరమాత్మనే ఈ జగత్తుకు పరమ నియంత, సృష్టికర్త; ఆయననే సృష్టమైన రూపంగా కూడా ప్రకాశిస్తాడు. విశ్వాత్ముడే పోషిస్తాడు, పోషింపబడినవాడిగానూ ఉంటాడు; ఈశ్వరుడే లయపరుస్తాడు, లయమయ్యేవాడిగానూ కనిపిస్తాడు. కాబట్టి ఆయనకు వేరుగా స్వతంత్ర సత్తా ఏదీ నిరూపించలేం. ఆయనలో కనిపించే త్రిగుణమయ ప్రకృతి త్రివిధంగా భాసించినా, దానికి నిజమైన మూలం లేదు; అది ఆయన మాయాశక్తి కృతమే అని తెలుసుకో।

Verse 8

एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणम् । न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ८ ॥

నేను ఉపదేశించిన జ్ఞాన–విజ్ఞాన నైపుణ్యాన్ని యథార్థంగా గ్రహించినవాడు లోకంలో నిందకూ స్తుతికీ లోనుకాడు; సూర్యునివలె సమదృష్టితో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు।

Verse 9

प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा नि:सङ्गो विचरेदिह ॥ ९ ॥

ప్రత్యక్షం, అనుమానం, శాస్త్రప్రమాణం మరియు ఆత్మానుభూతి ద్వారా ఈ జగత్తుకు ఆది–అంతములు ఉన్నాయని, అందువల్ల ఇది పరమసత్యం కాదని తెలుసుకొని, ఇక్కడ ఆసక్తిరహితుడై జీవించాలి।

Verse 10

श्रीउद्धव उवाच नैवात्मनो न देहस्य संसृतिर्द्रष्टृद‍ृश्ययो: । अनात्मस्वद‍ृशोरीश कस्य स्यादुपलभ्यते ॥ १० ॥

శ్రీ ఉద్ధవుడు అన్నాడు—ప్రభూ! ద్రష్ట అయిన ఆత్మకీ, దృశ్యమైన దేహానికీ ఈ సంసారానుభవం చెందదు. ఆత్మ స్వభావతః జ్ఞానసంపన్నం, దేహం జడము; మరి ఈ సంసారం ఎవరికీ అనుభవమవుతుంది?

Verse 11

आत्माव्ययोऽगुण: शुद्ध: स्वयंज्योतिरनावृत: । अग्निवद्दारुवदचिद्देह: कस्येह संसृति: ॥ ११ ॥

ఆత్మ అవ్యయము, నిర్గుణము, శుద్ధము, స్వయంజ్యోతి, పదార్థంతో ఎప్పుడూ కప్పబడనిది—అగ్నివలె. కాని దేహం కట్టెల్లా జడము, అచేతనము. మరి ఈ లోకంలో సంసారం ఎవరిది?

Verse 12

श्रीभगवानुवाच यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मन: सन्निकर्षणम् । संसार: फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिन: ॥ १२ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—అవివేకి జీవుడు దేహం, ఇంద్రియాలు, ప్రాణశక్తి పట్ల ఆకర్షితుడై ఉన్నంతకాలం అతని సంసారం ఫలవంతంగా విస్తరిస్తుంది, అయినా అది అంతిమంగా అర్థహీనమే।

Verse 13

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ १३ ॥

వాస్తవ ఆధారం లేకున్నా సంసారం ఆగదు; విషయాలను ధ్యానించే వానికి స్వప్నంలా అనేక అనర్థాలు కలుగుతాయి।

Verse 14

यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ १४ ॥

నిద్రలో ఉన్నవానికి స్వప్నం అనేక అనర్థాలు కలిగించినా, మేల్కొన్నవానికి అదే స్వప్నానుభవం మోహానికి కారణం కాదు।

Verse 15

शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादय: । अहङ्कारस्य द‍ृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नात्मन: ॥ १५ ॥

శోకం, హర్షం, భయం, కోపం, లోభం, మోహం, ఆశ మొదలైనవి, అలాగే జననం-మరణం—ఇవి అహంకారానికే; శుద్ధాత్మకు కాదు।

Verse 16

देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्ति: । सूत्रं महानित्युरुधेव गीत: संसार आधावति कालतन्त्र: ॥ १६ ॥

దేహం, ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, మనస్సును ‘నేనే’ అని భావించే జీవుడు అంతరాత్మగా వాటిలో నివసిస్తూ గుణకర్మల రూపాన్ని ధరిస్తాడు; సమష్టి భౌతిక శక్తితో సంబంధించి అనేక పేర్లతో చెప్పబడుతూ, పరమకాల నియంత్రణలో సంసారంలో ఇటు-అటు పరుగెడతాడు।

Verse 17

अमूलमेतद् बहुरूपरूपितं मनोवच:प्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन- च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्ण: ॥ १७ ॥

ఈ అహంకారం వాస్తవ మూలం లేనిదే; అయినా మనస్సు, వాక్కు, ప్రాణం, శరీరం, కర్మల రూపంగా అనేక విధాల కనిపిస్తుంది. కానీ సద్గురువు ఉపాసనతో పదునైన జ్ఞానఖడ్గంతో దానిని ఛేదించి, ముని తృష్ణలేక లోకంలో విహరిస్తాడు।

Verse 18

ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् । आद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालश्च हेतुश्च तदेव मध्ये ॥ १८ ॥

నిజమైన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం ఆత్మ–జడ వివేకంపై ఆధారపడుతుంది; శాస్త్రప్రమాణం, తపస్సు, ప్రత్యక్షానుభవం, పురాణాల ఇతిహాస వర్ణనలు, మరియు తర్కానుమానంతో అది వికసిస్తుంది. సృష్టికి ముందు ఏకైకంగా ఉన్నవాడు, ప్రళయానంతరం కూడా ఏకైకంగా నిలిచేవాడు, ఆయనే కాలతత్త్వం మరియు పరమ కారణం; సృష్టి మధ్యలోనూ ఆయనే పరమ సత్యం.

Verse 19

यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य । तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥ १९ ॥

బంగారం వస్తువులుగా తయారయ్యే ముందు బంగారమే ఉంటుంది; వస్తువులు నశించిన తర్వాత కూడా బంగారమే మిగులుతుంది; మధ్యలో వివిధ పేర్లతో వాడినా సారమైతే బంగారమే. అలాగే ఈ జగత్తు సృష్టికి ముందు, ప్రళయానంతరం, మరియు పోషణకాలంలో కూడా నేనే ఏకైకంగా ఉన్నాను.

Verse 20

विज्ञानमेतत्‍त्रियवस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ । समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैव तुर्येण तदेव सत्यम् ॥ २० ॥

ప్రియమా! ఈ విజ్ఞానం ప్రకారం మనస్సు చైతన్యంలోని మూడు స్థితుల్లో—జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి—ప్రకటిస్తుంది; ఇవి ప్రకృతి త్రిగుణాల ఫలితాలు. అదే మనస్సు గ్రాహకుడు, గ్రాహ్యం, గ్రహణ నియంత్రకుడు అనే మూడు పాత్రలుగా కూడా కనిపిస్తుంది; సమన్వయ-వ్యతిरेकాలతో ఇది త్రివిధంగా వ్యక్తమవుతుంది. అయితే వీటన్నిటికి వేరుగా ఉన్న నాల్గవ తత్త్వం (తురీయ) మాత్రమే పరమ సత్యం.

Verse 21

न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद् यत् तदेव तत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २१ ॥

గతంలో లేనిది, భవిష్యత్తులో ఉండనిది, అది నిలిచిన కాలంలో కూడా స్వతంత్ర సత్తా కలిగినది కాదు; అది కేవలం పేరుమాత్రపు ఉపాధి. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, ఏది మరొకదానివల్ల సృష్టింపబడి ప్రకాశిస్తుందో, అది అంతిమంగా ఆ మరొక తత్త్వమే.

Verse 22

अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एष: । ब्रह्म स्वयंज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २२ ॥

రజోగుణం నుండి పుట్టిన ఈ వికారసృష్టి వాస్తవానికి అసత్తే అయినా, అది నిజంలా కనిపిస్తుంది; ఎందుకంటే స్వయంజ్యోతి బ్రహ్మ—స్వప్రకాశ పరమసత్యం—ఇంద్రియాలు, ఇంద్రియవిషయాలు, మనస్సు మరియు భూతతత్త్వాల వైవిధ్యంగా తనను తాను ప్రదర్శిస్తుంది.

Verse 23

एवं स्फुटं ब्रह्मविवेकहेतुभि: परापवादेन विशारदेन । छित्त्वात्मसन्देहमुपारमेत स्वानन्दतुष्टोऽखिलकामुकेभ्य: ॥ २३ ॥

ఈ విధంగా బ్రహ్మవివేకానికి దోహదపడే స్పష్టమైన తర్కాలతో పరమసత్యపు విశిష్ట స్థితిని గ్రహించి, దేహమే ఆత్మ అనే భ్రమను నిపుణంగా ఖండించి, ఆత్మస్వరూపంపై ఉన్న అన్ని సందేహాలను ఛేదించాలి. ఆత్మానందంలో తృప్తి పొందినవాడు ఇంద్రియాల కామకర్మల నుండి విరమించాలి.

Verse 24

नात्मा वपु: पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुर्जलम् हुताश: । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृति: खं क्षितिरर्थसाम्यम् ॥ २४ ॥

భూమితత్వంతో ఏర్పడిన ఈ భౌతిక దేహం ఆత్మ కాదు; ఇంద్రియాలు కూడా కాదు, వాటి అధిష్ఠాత దేవతలు కూడా కాదు, ప్రాణవాయువు కూడా కాదు; బాహ్య వాయువు, జలం, అగ్ని కూడా కాదు; మనస్సు కూడా కాదు—ఇవి అన్నీ జడ పదార్థమే. అలాగే బుద్ధి, భౌతిక చైతన్యం, అహంకారం, ఆకాశం లేదా భూమి, ఇంద్రియవిషయాలు, ప్రకృతியின் ఆద్య సమ్యావస్థ కూడా ఆత్మ యొక్క నిజమైన గుర్తింపు కాదు.

Verse 25

समाहितै: क: करणैर्गुणात्मभि-र्गुणो भवेन्मत्सुविविक्तधाम्न: । विक्षिप्यमाणैरुत किं नु दूषणंघनैरुपेतैर्विगतै रवे: किम् ॥ २५ ॥

నా పరమ, సంపూర్ణ విశుద్ధ స్వరూపాన్ని యథార్థంగా గ్రహించినవానికి, గుణాల ఉత్పత్తులైన ఇంద్రియాలు ధ్యానంలో పూర్తిగా సమాహితమైతే దానిలో ఏ గొప్ప శ్రేయస్సు? మరి అవి కదిలిపోతే ఏ దోషం? నిజానికి సూర్యునికి మేఘాలు రావడం-పోవడం ఏమి చేస్తాయి?

Verse 26

यथा नभो वाय्वनलाम्बुभूगुणै- र्गतागतैर्वर्तुगुणैर्न सज्जते । तथाक्षरं सत्त्वरजस्तमोमलै- रहंमते: संसृतिहेतुभि: परम् ॥ २६ ॥

ఆకాశంలో వాయు, అగ్ని, జలం, భూమి గుణాలు వచ్చి పోతూ ఉంటాయి; ఋతువులతో వేడి-చలి వంటి లక్షణాలు కూడా మారుతూ ఉంటాయి; అయినా ఆకాశం వాటితో అంటుకోదు. అలాగే పరమమైన అక్షర బ్రహ్మ, అహంకార సంసారానికి కారణమైన సత్త్వ-రజ-తమ మలినతలతో ఎప్పుడూ లిప్తం కాదు.

Verse 27

तथापि सङ्ग: परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भ‍‍क्तियोगेन द‍ृढेन यावद् रजो निरस्येत मन:कषाय: ॥ २७ ॥

అయినప్పటికీ, నా పట్ల దృఢమైన భక్తియోగ సాధన ద్వారా మనస్సులోని రజోగుణ కషాయం (మలినత) పూర్తిగా తొలగిపోని వరకు, మాయచే నిర్మితమైన గుణాలతో సంగాన్ని ఎంతో జాగ్రత్తగా నివారించాలి.

Verse 28

यथामयोऽसाधुचिकित्सितो नृणां पुन: पुन: सन्तुदति प्ररोहन् । एवं मनोऽपक्व‍कषायकर्म कुयोगिनं विध्यति सर्वसङ्गम् ॥ २८ ॥

తప్పుగా చికిత్స చేసిన వ్యాధి మళ్లీ మళ్లీ మొలిచి రోగిని బాధించునట్లు, వికృత వాసనల నుండి పూర్తిగా శుద్ధి కాని మనస్సు కుయోగిని విషయాసక్తిలో బంధించి పునఃపునః వేధిస్తుంది।

Verse 29

कुयोगिनो ये विहितान्तरायै- र्मनुष्यभूतैस्‍त्रिदशोपसृष्टै: । ते प्राक्तनाभ्यासबलेन भूयो युञ्जन्ति योगं न तु कर्मतन्त्रम् ॥ २९ ॥

కొన్నిసార్లు ఈర్ష్యగల దేవతలు పంపిన కుటుంబసభ్యులు, శిష్యులు మొదలైన మనుష్యరూప అడ్డంకులు కుయోగుల పురోగతిని ఆపుతాయి; అయితే పూర్వాభ్యాసబలంతో వారు తదుపరి జన్మలో మళ్లీ యోగాన్ని ఆచరిస్తారు, కర్మజాలంలో ఇక చిక్కరు।

Verse 30

करोति कर्म क्रियते च जन्तु: केनाप्यसौ चोदित आनिपातात् । न तत्र विद्वान् प्रकृतौ स्थितोऽपि निवृत्ततृष्ण: स्वसुखानुभूत्या ॥ ३० ॥

సాధారణ జీవి కర్మ చేస్తాడు, కర్మఫలంతో మార్పులకు లోనవుతాడు; అనేక కోరికలతో నడిపింపబడి మరణక్షణం వరకు ఫలాపేక్షతో పనిచేస్తూనే ఉంటాడు. కానీ స్వస్వరూపానందాన్ని అనుభవించిన జ్ఞాని తృష్ణను విడిచి ఫలకర్మలో ప్రవేశించడు।

Verse 31

तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुक्षन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३१ ॥

ఆత్మలో స్థిరమైన చైతన్యమున్న జ్ఞాని తన శరీర క్రియలనూ గమనించడు. నిల్చోవడం, కూర్చోవడం, నడక, పడుకోవడం, మూత్రవిసర్జన, భోజనం లేదా ఇతర కార్యాలు జరుగుతున్నా—దేహం తన స్వభావానుసారమే పనిచేస్తుందని అతడు తెలుసుకొంటాడు।

Verse 32

यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वाप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३२ ॥

ఆత్మసాక్షాత్కారుడు కొన్నిసార్లు అపవిత్రమైన విషయం లేదా క్రియను చూచినా దానిని నిజమని అంగీకరించడు. ఇంద్రియవిషయాలు మాయాజనిత ద్వైతంపై ఆధారమని తర్కబద్ధంగా గ్రహించి, జ్ఞాని వాటిని సత్యానికి విరుద్ధమైనవిగా, భిన్నమైనవిగా చూస్తాడు—నిద్రలేచినవాడు మాయమవుతున్న స్వప్నాన్ని చూసినట్లే।

Verse 33

पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३३ ॥

ఓ అంగ! గుణకర్మాల విచిత్ర విస్తారంగా పెరిగిన అజ్ఞానాన్ని బద్ధజీవుడు ముందుగా ఆత్మతో ఏకమని పొరబడి స్వీకరించాడు. కానీ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పునఃపరిశీలించుటవలన ముక్తికాలంలో అదే అజ్ఞానం తొలగిపోతుంది. నిత్యాత్మ మాత్రం ఎప్పుడూ గ్రహింపబడదు, ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టబడదు.

Verse 34

यथा हि भानोरुदयो नृचक्षुषां तमो निहन्यान्न तु सद् विधत्ते । एवं समीक्षा निपुणा सती मे हन्यात्तमिस्रं पुरुषस्य बुद्धे: ॥ ३४ ॥

సూర్యోదయం మనుష్యుల కళ్లపై ఉన్న చీకటిని తొలగిస్తుంది గానీ, వారు చూసే వస్తువులను సృష్టించదు; అవి ముందే ఉన్నవే. అలాగే నా యథార్థమైన, నిపుణమైన సాక్షాత్కారం మనిషి బుద్ధిలోని అంధకారాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 35

एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूति: सकलानुभूति: । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामे येनेषिता वागसवश्चरन्ति ॥ ३५ ॥

పరమేశ్వరుడు స్వయంజ్యోతి, అజుడు, అప్రమేయుడు. ఆయన శుద్ధ చైతన్యము, సమస్తానుభూతులకు సాక్షి. ఆయన ఏకుడు, అద్వితీయుడు; సాధారణ వాక్కు నిలిచినపుడే ఆయన సాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. ఆయన ప్రేరణతోనే వాక్శక్తి మరియు ప్రాణవాయువులు చలిస్తాయి.

Verse 36

एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले । आत्मनृते स्वमात्मानमवलम्बो न यस्य हि ॥ ३६ ॥

ఆత్మలో కనిపించే ఏ ద్వైతభావమైనా కేవలం మనస్సు యొక్క మోహమే. నిజానికి స్వాత్మను తప్ప ఆ కల్పిత ద్వైతానికి ఆధారం ఏదీ లేదు.

Verse 37

यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् । व्यर्थेनाप्यर्थवादोऽयं द्वयं पण्डितमानिनाम् ॥ ३७ ॥

ఐదు భౌతిక తత్త్వాల ద్వైతం కేవలం నామరూపాల ద్వారానే గ్రహించబడుతుంది. ఈ ద్వైతం నిజమని చెప్పేవారు పండితమానులు; వారు ఆధారంలేని కల్పనలను వ్యర్థంగా సిద్ధాంతాలుగా ప్రతిపాదిస్తారు.

Verse 38

योगिनोऽपक्व‍योगस्य युञ्जत: काय उत्थितै: । उपसर्गैर्विहन्येत तत्रायं विहितो विधि: ॥ ३८ ॥

ఇంకా పరిపక్వం కాని యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నమైన యోగి శరీరం కొన్నిసార్లు వివిధ ఉపసర్గాలచే బాధపడుతుంది; అందుకే ఈ విధానం ఉపదేశించబడింది।

Verse 39

योगधारणया कांश्चिदासनैर्धारणान्वितै: । तपोमन्त्रौषधै: कांश्चिदुपसर्गान् विनिर्दहेत् ॥ ३९ ॥

కొన్ని ఉపసర్గాలు యోగధారణతో, మరికొన్ని ధారణతో కూడిన ఆసనాలతో; ఇంకొన్ని తపస్సు, మంత్రాలు లేదా ఔషధ మూలికలతో దహింపబడతాయి।

Verse 40

कांश्चिन्ममानुध्यानेन नामसङ्कीर्तनादिभि: । योगेश्वरानुवृत्त्या वा हन्यादशुभदान् शनै: ॥ ४० ॥

ఈ అశుభ ఉపసర్గాలు నన్ను నిరంతరం స్మరించడం ద్వారా, నా పవిత్ర నామాల శ్రవణ-సంకీర్తన ద్వారా, లేదా మహా యోగేశ్వరుల అడుగుజాడలను అనుసరించడం ద్వారా క్రమంగా తొలగిపోతాయి।

Verse 41

केचिद् देहमिमं धीरा: सुकल्पं वयसि स्थिरम् । विधाय विविधोपायैरथ युञ्जन्ति सिद्धये ॥ ४१ ॥

కొంతమంది ధీర యోగులు వివిధ ఉపాయాలతో ఈ శరీరాన్ని రోగం, వృద్ధాప్యం నుండి విముక్తం చేసి నిత్య యౌవనంగా స్థిరపరుస్తారు; ఆపై భౌతిక సిద్ధుల కోసం యోగంలో నిమగ్నమవుతారు।

Verse 42

न हि तत् कुशलाद‍ृत्यं तदायासो ह्यपार्थक: । अन्तवत्त्वाच्छरीरस्य फलस्येव वनस्पते: ॥ ४२ ॥

ఈ దేహసిద్ధిని పరమార్థ జ్ఞానంలో నిపుణులు ఎక్కువగా విలువ చేయరు. శరీరం నశ్వరమైనందున దానికోసం చేసే శ్రమ వ్యర్థం—వృక్షం నిలిచినా దాని ఫలం నశించునట్లే।

Verse 43

योगं निषेवतो नित्यं कायश्चेत् कल्पतामियात् । तच्छ्रद्दध्यान्न मतिमान्योगमुत्सृज्य मत्पर: ॥ ४३ ॥

యోగాన్ని నిత్యం సేవించినా శరీరం కొంత మెరుగుపడవచ్చు; కానీ నాపై పరాయణుడైన బుద్ధిమంతుడు యోగంతో దేహసిద్ధి వస్తుందనే ఆశపై విశ్వాసం పెట్టడు, ఆ విధానాలను వదలి నన్నే భజిస్తాడు।

Verse 44

योगचर्यामिमां योगी विचरन् मदपाश्रय: । नान्तरायैर्विहन्येत नि:स्पृह: स्वसुखानुभू: ॥ ४४ ॥

నన్ను ఆశ్రయించిన యోగి ఈ యోగచర్యను ఆచరిస్తూ, అంతరాత్మ సుఖానుభూతి వల్ల నిరాసక్తుడై ఉంటాడు; అందుచేత అడ్డంకులు అతనిని ఎప్పుడూ ఓడించలేవు।