Adhyaya 26

Verse 1

श्रीभगवानुवाच मल्ल‍क्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थित: । आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम् ॥ १ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—నన్ను సాక్షాత్కరించుటకు అవకాశమిచ్చే ఈ మానవదేహాన్ని పొందినవాడు, నా ధర్మమైన భక్తిలో స్థితుడై, హృదయస్థ పరమాత్ముడైన ఆనందనిధి నన్ను చేరుతాడు.

Verse 2

गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया । गुणेषु मायामात्रेषु द‍ृश्यमानेष्ववस्तुत: । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणै: ॥ २ ॥

జ్ఞానంలో నిష్ఠుడైనవాడు గుణాల ఉత్పత్తులతో తప్పుడు తాదాత్మ్యాన్ని విడిచి బంధనముక్తుడవుతాడు. గుణాల వికారాలను కేవలం మాయగా చూచి, వాటి మధ్య ఉన్నప్పటికీ గుణాలతో చిక్కుకోడు; ఎందుకంటే అవి వాస్తవంగా అసత్యమే.

Verse 3

सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्न‍ोदरतृपां क्व‍‍चित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत् ॥ ३ ॥

జననేంద్రియ‑ఉదర తృప్తికే అంకితమైన భౌతికవాదులతో ఎప్పుడూ సంగం చేయకూడదు. వారిని అనుసరించినవాడు ఘోరాంధకారపు అంధగర్తంలో పడతాడు—అంధుడు అంధుణ్ని అనుసరించినట్లే।

Verse 4

ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवा: । उर्वशीविरहान् मुह्यन् निर्विण्ण: शोकसंयमे ॥ ४ ॥

ప్రసిద్ధ చక్రవర్తి ఐలుడు (పురూరవ) ఈ గీతాన్ని పాడాడు. ఉర్వశీ వియోగంలో మొదట మోహితుడయ్యాడు; కానీ శోకాన్ని నియంత్రించి విరక్తిని పొందాడు।

Verse 5

त्यक्त्वात्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृप: । विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लव: ॥ ५ ॥

ఆమె అతన్ని విడిచి వెళ్లిపోతుండగా, రాజు నగ్నుడైనా ఉన్మత్తుడిలా ఆమె వెనుక పరుగెత్తాడు. వ్యాకులంగా విలపిస్తూ—“ఓ భార్యా! ఓ క్రూరసుందరీ! ఆగు!” అని అరిచాడు।

Verse 6

कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्ल‍कान् वर्षयामिनी: । न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतन: ॥ ६ ॥

ఎన్నో సంవత్సరాలు సాయంకాలాల్లో కామసుఖాన్ని అనుభవించినా అతడు తృప్తి చెందలేదు; అది తుచ్ఛమైన ఆనందమే. ఉర్వశీపై మనస్సు ఆకర్షితమై ఉండటంతో రాత్రులు వస్తూ పోతూ ఉన్నదాన్ని కూడా గమనించలేదు।

Verse 7

ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तार: कामकश्मलचेतस: । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायु:खण्डा इमे स्मृता: ॥ ७ ॥

రాజు ఐలుడు అన్నాడు—అయ్యో! నా మోహం ఎంత విస్తరించిందో చూడండి. కామమలంతో కలుషితమైన నా చిత్తానికి, ఈ దేవి నా కంఠాన్ని పట్టుకొని ఆలింగనం చేసినప్పుడు, నా ఆయుష్షు క్షణాలు ఎలా గడుస్తున్నాయో జ్ఞాపకమే లేదు।

Verse 8

नाहं वेदाभिनिर्मुक्त: सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया । मूषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत ॥ ८ ॥

ఆ స్త్రీ నన్ను అంతగా మోసం చేసింది గనుక సూర్యోదయమో అస్తమయమో కూడా నేను చూడలేకపోయాను. హాయ్, ఎన్నో సంవత్సరాలు నా రోజులు వృథాగా గడిచాయి!

Verse 9

अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृत: । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणि: ॥ ९ ॥

అయ్యో, నా ఆత్మమోహం! దాని వల్ల నేను స్త్రీల చేతుల్లో ఆటబొమ్మ జంతువులా అయ్యాను. నేనైతే చక్రవర్తి, భూపతుల శిరోమణి అని చెప్పబడేవాడిని!

Verse 10

सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् । यान्तीं स्‍त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद् रुदन् ॥ १० ॥

సంపదలతో కూడిన ప్రభువైన నన్ను ఆమె గడ్డి తునకలా వదిలేసింది; అయినా నేను నగ్నంగా, ఉన్మత్తుడిలా ఏడుస్తూ ఆమె వెంటే వెళ్లాను.

Verse 11

कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशत्वमेव वा । योऽन्वगच्छंस्‍त्रियं यान्तीं खरवत् पादताडित: ॥ ११ ॥

నా ప్రభావం, నా తేజస్సు, నా అధికారం ఎక్కడ? నన్ను వదిలి వెళ్తున్న ఆ స్త్రీ వెంటే నేను గాడిదలా, ఆడగాడిద తన్నినట్టు ముఖానికి తన్నులు తిన్నవాడిలా పరుగెత్తాను.

Verse 12

किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्‍त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ १२ ॥

పెద్ద విద్య, తపస్సు, త్యాగం లేదా శాస్త్రశ్రవణం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం? ఏకాంతవాసం, మౌనం కూడా ఎందుకు, చివరికి మనస్సు స్త్రీల చేత అపహరించబడితే?

Verse 13

स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डितमानिनम् । योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्‍त्रीभिर्गोखरवज्जित: ॥ १३ ॥

నాపై ధిక్కారం! స్వహితాన్ని తెలియని మూర్ఖుడను, పండితుడనని గర్వించినవాడను. ప్రభువైన స్థానం పొందినా స్త్రీల చేత ఎద్దు-గాడిదలా జయించబడ్డాను.

Verse 14

सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्यात्मभू: कामो वह्निराहुतिभिर्यथा ॥ १४ ॥

ఉర్వశీ పెదవులని పిలిచే అమృతాన్ని ఎన్నో సంవత్సరాలు సేవించినా నా హృదయంలో కామం మళ్లీ మళ్లీ ఎగసింది; అది తృప్తి చెందలేదు, నెయ్యి ఆహుతులతో అగ్ని ఆరనట్లే.

Verse 15

पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभु: । आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५ ॥

వేశ్య చేత అపహరించబడిన నా చిత్తాన్ని, ఇంద్రియాలకు అతీతుడైన భగవాన్ అధోక్షజుడు—ఆత్మారాముల ఈశ్వరుడు—ఆయన తప్ప మరెవరు విడిపించగలరు?

Verse 16

बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मते: । मनोगतो महामोहो नापयात्यजितात्मन: ॥ १६ ॥

దేవి ఉర్వశీ సుభాషితమైన మాటలతో నన్ను బోధించినా, నా బుద్ధి మందమై, ఇంద్రియ నియంత్రణ లేకపోవడంతో, మనసులోని మహామోహం తొలగలేదు.

Verse 17

किमेतया नोऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतस: । द्रष्टु: स्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रिय: ॥ १७ ॥

ఆమె నాకేం అపకారం చేసింది? నేను నా నిజ స్వరూపాన్ని తెలియని వాడను, ఇంద్రియాలను జయించని వాడను; పాము భావన కలవాడు తాడును పాముగా పొరబడినట్లే.

Verse 18

क्व‍ायं मलीमस: कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचि: । क्व‍ गुणा: सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृत: ॥ १८ ॥

ఈ మలినమైన, దుర్గంధభరితమైన, అపవిత్రమైన శరీరం అసలేమిటి? స్త్రీదేహంలోని సువాసన, సౌందర్యమని భావించే ఆకర్షణలు అవిద్య వల్ల ఏర్పడిన మాయా-ఆవరణమే.

Verse 19

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

ఈ శరీరం నిజంగా ఎవరిది—తల్లిదండ్రులదా, భార్యదా, యజమానిదా, చితాగ్నిదా, లేక కుక్కలు-గద్దలదా? అంతర్యామి ఆత్మదా, స్నేహితులదా? నిర్ణయించలేకపోయినా మనిషి దీనికే ఆసక్తి చెందుతాడు.

Verse 20

पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्‍त्रिय: ॥ २० ॥

అపవిత్రమైన, తుచ్ఛ గమ్యానికి దారితీసే ఈ శరీరంలో మనిషి మునిగిపోతాడు. స్త్రీ ముఖాన్ని చూసి—“అహో, ఎంత అందం! ఎంత మనోహరమైన ముక్కు, ఎంత మధురమైన చిరునవ్వు!” అని అంటాడు.

Verse 21

त्वङ्‍मांसरुधिरस्‍नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ । विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम् ॥ २१ ॥

చర్మం, మాంసం, రక్తం, నరాలు, కొవ్వు, మజ్జ, ఎముకలు—మలం, మూత్రం, పుయ్యంతో కూడిన ఈ దేహంలో సుఖం వెదకేవారికి పురుగులకూ ఎంత తేడా ఉంది?

Verse 22

अथापि नोपसज्जेत स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चार्थवित् । विषयेन्द्रियसंयोगान्मन: क्षुभ्यति नान्यथा ॥ २२ ॥

అయినా శరీర స్వరూపాన్ని తెలిసినవాడు స్త్రీలతోనూ, స్త్రీలపై ఆసక్తి గల పురుషులతోనూ సాంగత్యం చేయకూడదు; ఎందుకంటే ఇంద్రియాలు విషయాలతో కలిసినప్పుడు మనస్సు తప్పక కలత చెందుతుంది.

Verse 23

अद‍ृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जत: प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मन: ॥ २३ ॥

చూడనిదీ విననిదీ మనసును కలవరపెట్టదు. ఇంద్రియాలను నియమించి ప్రాణేంద్రియాలను అనవసరంగా ప్రయోగించని వాడి మనస్సు విషయక క్రియల నుండి స్వయంగా ఆగి శాంతిస్తుంది।

Verse 24

तस्मात् सङ्गो न कर्तव्य: स्‍त्रीषु स्‍त्रैणेषु चेन्द्रियै: । विदुषां चाप्यविस्रब्ध: षड्‍वर्ग: किमु माद‍ृशाम् ॥ २४ ॥

కాబట్టి ఇంద్రియాలు స్త్రీలతో గానీ, స్త్రీలపై ఆసక్తి గల పురుషులతో గానీ స్వేచ్ఛగా సంగమించనీయకూడదు. పండితులకూ మనస్సు యొక్క ఆరు శత్రువులపై నమ్మకం లేదు; మరి నావంటి మూర్ఖుల సంగతి ఏమిటి?

Verse 25

श्रीभगवानुवाच एवं प्रगायन् नृपदेवदेव: स उर्वशीलोकमथो विहाय । आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोह: ॥ २५ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: ఈ విధంగా గీతాన్ని పాడిన దేవమానవులలో శ్రేష్ఠుడైన మహారాజు పురూరవుడు ఉర్వశీ లోకంలో పొందిన స్థానాన్ని విడిచెను. జ్ఞానంతో మోహం తొలగి, హృదయంలో నన్నే పరమాత్మగా గ్రహించి చివరకు శాంతిని పొందెను।

Verse 26

ततो दु:सङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभि: ॥ २६ ॥

కాబట్టి బుద్ధిమంతుడు దుష్సంగాన్ని విడిచి సత్సంగంలో చేరాలి. సంతులే తమ ముక్తిదాయక వచనాలతో మనస్సు యొక్క అతిశయ ఆసక్తిని కోసివేస్తారు।

Verse 27

सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहा: ॥ २७ ॥

నా భక్తులు ఏ భౌతిక ఆధారంపైనా ఆశ్రయించరు; తమ చిత్తాన్ని నాపై స్థిరపరుస్తారు. వారు ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంతులు, సమదర్శులు, మమకారం-అహంకారం లేనివారు, ద్వంద్వం మరియు లోభ-పరిగ్రహం నుండి విముక్తులు।

Verse 28

तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथा: । सम्भवन्ति हि ता नृणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम् ॥ २८ ॥

ఓ మహాభాగ్యుడైన ఉద్ధవా, అటువంటి మహాభాగ భక్తుల సాంగత్యంలో నా కథలు నిత్యం జరుగుతాయి; వాటిని శ్రద్ధతో శ్రవణ-కీర్తన చేసే వారు నిశ్చయంగా సమస్త పాపాల నుండి పవిత్రులవుతారు।

Verse 29

ता ये श‍ृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चाद‍ृता: । मत्परा: श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥ २९ ॥

ఎవరు నా ఈ కథలను శ్రవణం చేస్తారో, కీర్తిస్తారో, గౌరవంతో హృదయంలో అంగీకరిస్తారో, వారు నాపై శ్రద్ధతో నన్నే పరమగమ్యంగా భావించి నాలో భక్తిని పొందుతారు।

Verse 30

भक्तिं लब्धवत: साधो: किमन्यदवशिष्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥ ३० ॥

ఓ సాధువా, అనంత గుణములుగల పరబ్రహ్ముడనైన, ఆనందానుభవ స్వరూపుడనైన నాలో భక్తిని పొందిన పరిపూర్ణ భక్తునికి ఇంకేమి సాధించవలసి మిగులుతుంది?

Verse 31

यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा ॥ ३१ ॥

యజ్ఞాగ్ని రూపుడైన భగవంతుడు విభావసుని ఆశ్రయించినవానికి చలి, భయం, చీకటి తొలగినట్లే, ప్రభువు భక్తులైన సాధువులను సేవించేవానికి జడత్వం, భయం, అజ్ఞానం నశిస్తాయి।

Verse 32

निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्मविद: शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥ ३२ ॥

భయంకరమైన భవసాగరంలో మునిగి పైకి తేలుతూ ఉండే వారికి బ్రహ్మజ్ఞానంలో స్థిరమైన శాంత స్వభావులైన సంతులు పరమాశ్రయం; వారు మునిగిపోతున్నవారిని రక్షించే బలమైన పడవలాంటివారు।

Verse 33

अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ ३३ ॥

అన్నం ప్రాణులకు ప్రాణమై ఉన్నట్లే, ఆర్తులకు నేను పరమాశ్రయము. మరణానంతరం మనుష్యునికి ధర్మమే ధనమై ఉన్నట్లే, దుఃఖస్థితిలో పడిపోతామనే భయమున్నవారికి నా భక్తసంతులే ఏకైక శరణము.

Verse 34

सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्क: समुत्थित: । देवता बान्धवा: सन्त: सन्त आत्माहमेव च ॥ ३४ ॥

నా భక్తసంతులు దివ్యదృష్టిని ప్రసాదిస్తారు; సూర్యుడు మాత్రం ఉదయించినప్పుడు మాత్రమే బాహ్యదృష్టిని ఇస్తాడు. సంతులే నిజమైన ఆరాధ్య దేవతలు, సంతులే నిజమైన బంధువులు; వారు స్వయంఆత్మ, అంతतः వారు నాతో అభేదము.

Verse 35

वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिष्पृह: । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह ॥ ३५ ॥

ఇలా ఉర్వశీ లోకంలో ఉండాలనే కోరికను కూడా విడిచి, మహారాజు పురూరవుడు సమస్త భౌతిక సంగముల నుండి విముక్తుడై, ఆత్మలోనే పరితృప్తుడై భూమిపై సంచరించసాగెను.