Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 5
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
మనస్సు‑ఇంద్రియ నియంత్రణ, సహనం, వివేచన, స్వధర్మంలో స్థిరత్వం, సత్యం, దయ, స్మృతి, సంతృప్తి, త్యాగం, విషయభోగ విరక్తి, గురువుపై శ్రద్ధ, అనుచిత కర్మపై లజ్జ, దానం, సరళత, వినయం, అంతరాత్మ తృప్తి—ఇవి సత్త్వగుణ లక్షణాలు. కోరిక, మహా ప్రయత్నం, ధైర్యధృష్టత, లాభంలోనూ అసంతృప్తి, అహంకార మదం, భౌతిక వృద్ధికి ప్రార్థన, తన్ను ఇతరులకంటే శ్రేష్ఠమని భావించడం, ఇంద్రియసుఖం, యుద్ధానికి తొందర, పొగడ్త వినాలనే ఆసక్తి, ఇతరులను ఎగతాళి, తన పరాక్రమ ప్రకటన, బలంతో తన కర్మను సమర్థించుకోవడం—ఇవి రజోగుణ లక్షణాలు. అసహన క్రోధం, లోభం, శాస్త్రాధారం లేని మాట, హింసాత్మక ద్వేషం, పరాన్నజీవనం, దంభం, దీర్ఘ అలసట, కలహం, శోకం, మోహం, దుఃఖం, విషాదం, అధిక నిద్ర, తప్పుడు ఆశలు, భయం, ఆలస్యం—ఇవి తమోగుణ లక్షణాలు. ఇప్పుడు ఈ మూడు గుణాల సంయోగాన్ని విను।
FAQs
In 11.25.5, Krishna says the tendencies of sattva, rajas, and tamas have been described in order, and He will next explain their mixture—how combined modes shape a person’s behavior.
In the Uddhava-gītā section, Uddhava seeks clear guidance on spiritual life; Krishna explains how the gunas produce different traits and then proceeds to teach how their combinations operate, aiding discernment and transcendence.
By recognizing mixed motivations (clarity, restlessness, inertia) behind thoughts and habits, one can cultivate sattva through discipline and devotion, reduce rajas/tamas triggers, and steadily orient life toward bhakti and inner freedom.