Shloka 19

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa

Devanagari script

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

Transliteration

tad-āśrama-padaṁ puṇyaṁ puṇya-druma-latāñcitam puṇya-dvija-kulākīrṇaṁ puṇyāmala-jalāśayam

Translation

మార్కండేయ ఋషి యొక్క ఆ పవిత్ర ఆశ్రమం పుణ్యవృక్షాలు, లతలతో అలంకృతమై ఉండెను. అక్కడ అనేక సద్బ్రాహ్మణులు నివసించి, నిర్మలమైన పవిత్ర జలాశయాలను ఆస్వాదించిరి. మత్తభ్రమరాల గుంజనం, ఉల్లాసకోకిలల కూయడం ఆశ్రమాన్ని మ్రోగించెను; ఆనందమయ మయూరాలు నర్తించెను, ఉన్మత్త పక్షికులాలు గుంపులుగా చేరెను. ఇంద్రుడు పంపిన వసంతవాయువు జలపాతాల శీతల తుషారబిందువులను మోసుకొని ప్రవేశించి, అరణ్యపుష్పసుగంధంతో పరిమళించి, మన్మథుని ఉత్సాహాన్ని రేపెను।

Synonyms

• मत्त-भ्रमर-सङ्गीतम्: with the music of intoxicated bees
• मत्त-भ्रमर-सङ्गीतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक) + भ्रमर (प्रातिपदिक) + सङ्गीत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मत्तानां भ्रमराणां सङ्गीतम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (आश्रय/पदं इत्यस्य विशेषणम्)

• मत्त-कोकिल-कूजितम्: resounding with cooing of excited cuckoos
• मत्त-कोकिल-कूजितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक) + कोकिल (प्रातिपदिक) + कूजित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मत्तानां कोकिलानां कूजितम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (cooed/resounding)

• मत्त-बर्हि-नट-आटोपम्: with the display of dancing, intoxicated peacocks
• मत्त-बर्हि-नट-आटोपम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक) + बर्हिन् (प्रातिपदिक) + नट (प्रातिपदिक) + आटोप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मत्तानां बर्हिणां नटानाम् आटोपः), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मत्त-द्विज-कुल-आकुलम्: teeming with excited flocks of birds
• मत्त-द्विज-कुल-आकुलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (प्रातिपदिक) + द्विज (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (मत्तं द्विजकुलं येन आकुलम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वायुः: wind
• वायुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• प्रविष्टः: having entered
• प्रविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) उपसर्ग-प्र + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वायुः इत्यस्य विशेषणम्)

• आदाय: having taken
• आदाय: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) उपसर्ग-आ + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया (having taken)

• हिम-निर्झर-शीकरान्: sprays/droplets from snowy cascades
• हिम-निर्झर-शीकरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिम (प्रातिपदिक) + निर्झर (प्रातिपदिक) + शीकर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (हिमस्य निर्झरस्य शीकराः), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• सुमनोभिः: with flowers
• सुमनोभिः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: सुमनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; सुमनस् = पुष्प (flowers)

• परिष्वक्तः: embraced/covered
• परिष्वक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्वञ्ज्/स्वज् (धातु) उपसर्ग-परि + क्त
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वायुः इत्यस्य विशेषणम्)

• ववौ: blew
• ववौ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वा (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• उत्तम्भयन्: arousing/stimulating
• उत्तम्भयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्तम्भ् (धातु) उपसर्ग-उत् + शतृ
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वायुः इत्यस्य विशेषणम्)

• स्मरम्: love/desire (Kāma)
• स्मरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

FAQs

What does Srimad Bhagavatam 12.8.19 describe about a holy āśrama?

It portrays a sanctified hermitage filled with auspicious natural sounds—bees humming, cuckoos singing, peacocks dancing, and many birds—signaling purity, joy, and a sattvic atmosphere conducive to devotion.

Why is Śukadeva Gosvāmī describing the sounds of birds and bees to Parīkṣit Mahārāja?

To convey the spiritual mood of the sacred place being visited/depicted in the narrative—showing how a holy environment naturally supports remembrance of the Lord and elevates the mind beyond worldly distraction.

How can this verse be applied in modern devotional life?

Create a “tīrtha-like” space by choosing uplifting surroundings—cleanliness, natural beauty, and sacred sound (kīrtana/recitation)—so the mind becomes joyful and steady for bhakti.