Shloka 2

Gopī-gīta Aftermath: Kṛṣṇa Returns and Explains Divine Non-Reciprocation

Rāsa-līlā Dialogue

Devanagari script

तासामाविरभूच्छौरि: स्मयमानमुखाम्बुज: । पीताम्बरधर: स्रग्वी साक्षान्मन्मथमन्मथ: ॥ २ ॥

Transliteration

tāsām āvirabhūc chauriḥ smayamāna-mukhāmbujaḥ pītāmbara-dharaḥ sragvī sākṣān manmatha-manmathaḥ

Translation

అప్పుడు శౌరి శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో కమలముఖంతో, పీతాంబరం ధరించి, పుష్పమాల ధరించినవాడై గోపికల ముందర ప్రత్యక్షమయ్యాడు—కామదేవుని మనసునూ మోహింపజేసే సాక్షాత్తు।

Synonyms

• तासाम्: of them
• तासाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; pronoun

• आविरभूत्: appeared
• आविरभूत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आविर् + भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शौरिः: Śauri (Kṛṣṇa)
• शौरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शौरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; epithet of Kṛṣṇa

• स्मयमान-मुख-अम्बुजः: whose lotus-like face was smiling
• स्मयमान-मुख-अम्बुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्मयमान (कृदन्त; स्मि/स्मय् धातु) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमास: स्मयमानं मुखं यस्य तत्; मुखाम्बुज इति कर्मधारय-तत्पुरुष (मुखम् एव अम्बुजम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शौरिः इति विशेषण

• पीताम्बर-धरः: wearing yellow garments
• पीताम्बर-धरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीत (प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास: पीतम् अम्बरम् (कर्मधारय) + धरः (उपपद-तत्पुरुष: अम्बरं धरति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शौरिः इति विशेषण

• स्रग्वी: garlanded
• स्रग्वी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्रग्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्रक् (माला) अस्य अस्ति इति (possessor adjective)

• साक्षात्: directly, manifestly
• साक्षात्: Adhikarana (अधिकरण/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण/निपात (indeclinable: directly, manifestly)

• मन्मथ-मन्मथः: the Cupid of Cupids
• मन्मथ-मन्मथः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ (प्रातिपदिक) + मन्मथ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (उपमान-उपमेयभाव): मन्मथानां मन्मथः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शौरिः इति विशेषण

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa (Śauri)
• Gopīs
• Manmatha (Cupid)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about Krishna's beauty in the Rasa Lila?

This verse describes Kṛṣṇa appearing with a smiling lotus face, yellow garments, and a garland—so captivating that He is called the enchanter of even Cupid.

Why did Krishna suddenly appear before the gopis in Canto 10 Chapter 32?

In the flow of the rāsa-līlā narrative, Kṛṣṇa reveals Himself to the gopīs to intensify and reciprocate their devotion, drawing their hearts fully toward Him.

What is the practical application of 'manmatha-manmatha' in modern devotional life?

It points the mind toward a higher attraction: cultivating remembrance of Kṛṣṇa helps redirect worldly desires into devotion and inner steadiness.