Shloka 7

Paugaṇḍa Cowherding, Tālavana, the Slaying of Dhenukāsura, and Revival from Poisoned Yamunā Water

Devanagari script

नृत्यन्त्यमी शिखिन ईड्य मुदा हरिण्य: कुर्वन्ति गोप्य इव ते प्रियमीक्षणेन । सूक्तैश्च कोकिलगणा गृहमागताय धन्या वनौकस इयान् हि सतां निसर्ग: ॥ ७ ॥

Transliteration

nṛtyanty amī śikhina īḍya mudā hariṇyaḥ kurvanti gopya iva te priyam īkṣaṇena sūktaiś ca kokila-gaṇā gṛham āgatāya dhanyā vanaukasa iyān hi satāṁ nisargaḥ

Translation

ఓ పూజ్యుడా! ఈ నెమళ్లు ఆనందంతో నర్తిస్తున్నాయి, ఈ జింకలు గోపికలవలె ప్రేమభరిత చూపులతో నిన్ను సంతోషపెడుతున్నాయి, ఈ కోకిలలు వేదసూక్తాల వంటి స్తోత్రాలతో నీకు సత్కారం చేస్తున్నాయి. అరణ్యవాసులు ధన్యులు; మహాత్ముడి గృహానికి మహాత్ముడు అతిథిగా వచ్చినప్పుడు ఇలాంటి స్వభావమే సత్పురుషులకు సహజం.

Synonyms

• नृत्यन्ति: they dance
• नृत्यन्ति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: नृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अमी: these
• अमी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• शिखिनः: peacocks
• शिखिनः: कर्ता (Karta/Subject; apposition to अमी)
• Type: Noun
• Root: शिखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘peacocks’

• ईड्य: O praiseworthy one
• ईड्य: सम्बोधन (Sambodhana/Address)
• Type: Adjective
• Root: ईड् (धातु)
• Form: कृदन्त (यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त), सम्बोधन/विशेषण-प्रयोग; here vocative-like address to Kṛṣṇa: ‘worthy of praise’

• मुदा: with joy
• मुदा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मुदा (स्त्री-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• हरिण्यः: does (female deer)
• हरिण्यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हरिणी (स्त्री-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कुर्वन्ति: they do/make
• कुर्वन्ति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• गोप्यः: cowherd girls
• गोप्यः: कर्ता (Karta/Subject; comparison)
• Type: Noun
• Root: गोपी (स्त्री-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इव: like
• इव: सम्बन्ध/उपमान (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपमा-निपात

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• प्रियम्: delight
• प्रियम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; here ‘pleasure/delight’

• ईक्षणेन: by (your) glance
• ईक्षणेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सूक्तैः: with sweet songs/utterances
• सूक्तैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सूक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• कोकिल-गणाः: flocks of cuckoos
• कोकिल-गणाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कोकिल (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: कोकिलानां गणाः

• गृहम्: home
• गृहम्: कर्म (Karma/Object; goal)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आगताय: to (you) who have come
• आगताय: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त (past participle) from √गम् with prefix आ; पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; used as ‘to the one who has come’

• धन्याः: blessed
• धन्याः: विशेषण (Qualifier of vanaukasaḥ)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्

• वन-ओकसः: forest-dwellers
• वन-ओकसः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समास: वने ओकः येषाम् (locative-tatpurusha sense ‘forest-dwellers’)

• इयान्: such (so great)
• इयान्: विशेषण (Qualifier of nisargaḥ)
• Type: Adjective
• Root: इयत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परिमाणवाचक (quantitative)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ निपात (indeed/for)

• सताम्: of the virtuous
• सताम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘of the good/saints’

• निसर्गः: nature/innate disposition
• निसर्गः: कर्ता (Karta/Subject; predicate)
• Type: Noun
• Root: निसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa
• Gopīs

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about nature responding to Krishna in Vrindavana?

This verse describes peacocks dancing, deer offering loving glances, and cuckoos singing sweetly—showing that even forest creatures naturally express devotion when Kṛṣṇa is present.

Why does Śukadeva Gosvāmī describe animals acting like gopīs?

To highlight Kṛṣṇa’s all-attractive, spiritual presence in Vṛndāvana: the residents of the forest mirror the gopīs’ loving service, revealing devotion as the highest, spontaneous response to Him.

What is the practical application of “satāṁ nisargaḥ” (the nature of saintly souls) today?

Cultivate a saintly disposition by offering a simple, joyful welcome to the Divine—through attentive remembrance, kind speech, and appreciative awareness—just as the forest-dwellers “serve” Kṛṣṇa naturally.