Adhyaya 18

Verse 1

मैत्रेय उवाच इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् । पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు పలికెను—ఓ విదురా! ఈ విధంగా భూమిదేవి ప్రార్థనలు ముగించినా, పృథు రాజు శాంతించలేదు; కోపంతో అతని పెదవులు కంపించాయి. భూమి భయపడినప్పటికీ, తన మనసును స్థిరపరచుకొని రాజును ఒప్పించుటకు మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.

Verse 2

सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे । सर्वत: सारमादत्ते यथा मधुकरो बुध: ॥ २ ॥

హే ప్రభూ! దయచేసి నీ కోపాన్ని పూర్తిగా నియంత్రించుకొని, నేను వినిపించబోయే మాటలను సహనంతో వినుము. నేను దరిద్రురాలినైనా, జ్ఞాని ప్రతి చోట నుండి సారాన్ని గ్రహిస్తాడు; తేనెటీగ ప్రతి పువ్వు నుండి తేనె సేకరించునట్లు.

Verse 3

अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । द‍ृष्टा योगा: प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेय:प्रसिद्धये ॥ ३ ॥

ఈ లోకంలో గానీ పరలోకంలో గానీ మనుష్యుల శ్రేయస్సు సిద్ధించుటకు తత్త్వదర్శి మునులు అనేక యోగమార్గాలను దర్శించి, ప్రయోగించమని ఉపదేశించారు; అవి సమాజహితకరమైనవి.

Verse 4

तानातिष्ठति य: सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवर: श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा ॥ ४ ॥

పూర్వ మహర్షులు చూపిన ఉపాయాలను శ్రద్ధతో సరిగ్గా అనుసరించే వాడు, తక్కువ స్థితిలో ఉన్నవాడైనా కోరిన ఫలాలను సులభంగా పొందుతాడు।

Verse 5

ताननाद‍ृत्य योऽविद्वानर्थानारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुन: पुन: ॥ ५ ॥

మహర్షుల అప్రతిహత ఆదేశాలను గౌరవించకుండా, అజ్ఞాని మనోకల్పనతో తనదైన మార్గాలు తయారు చేసుకుంటే, అతని ప్రయత్నాలు మళ్లీ మళ్లీ విఫలమవుతాయి।

Verse 6

पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया द‍ृष्टा असद्‌भिरधृतव्रतै: ॥ ६ ॥

ఓ రాజా, పూర్వంలో బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన విత్తనాలు, మూలాలు, ఔషధులు, ధాన్యాలు—ఇప్పుడు భక్తి-జ్ఞానం లేని అధర్ములు వాటిని భోగిస్తున్నారు అని నేను చూస్తున్నాను।

Verse 7

अपालितानाद‍ृता च भवद्‌भिर्लोकपालकै: । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधी: ॥ ७ ॥

ఓ రాజా, లోకపాలకులైన మీవల్ల నేను సరిగా పోషించబడటం లేదు; ఇంద్రియసుఖం కోసం ధాన్యాన్ని వాడి ప్రజలు దొంగలుగా మారారు, వారిని శిక్షించడంలేదు. అందుకే యజ్ఞార్థమైన విత్తనాలను నేను దాచాను।

Verse 8

नूनं ता वीरुध: क्षीणा मयि कालेन भूयसा । तत्र योगेन द‍ृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८ ॥

చాలా కాలం నిల్వ ఉండటంతో నా లోపల ఉన్న ధాన్యవిత్తనాలు నిశ్చయంగా క్షీణించాయి; కాబట్టి శాస్త్రం, ఆచార్యులు సూచించిన ప్రమాణ విధానంతో మీరు వెంటనే వాటిని వెలికి తీయండి।

Verse 9

वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥

హే వీరా, భూతాల పోషకుడా! ప్రాణులకు ధాన్యం సమృద్ధిగా ఇవ్వాలని, నన్నుంచి పాలు దోహించాలనుకుంటే, తగిన దూడను, పాలు నిల్వచేసే పాత్రను, దోహకుడిని ఏర్పాటు చేయి. నేను దూడపై వాత్సల్యముగలదానిని; నీ కోరిక నెరవేరును.

Verse 10

वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥

హే మహాబాహో, భూతభావనా! భగవంతుని సంకల్పానుసారం భూతాల హితార్థం బలవర్ధకమైన ధాన్యాన్ని కోరితే, దోహకుడిని నియమించు; తగిన దోహనంతో అందరి పోషణ జరుగును.

Verse 11

समां च कुरु मां राजन्देववृष्टं यथा पय: । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥ ११ ॥

హే రాజా, నన్ను సమంగా చేయుము; ఇంద్రదేవుని వర్షజలం పాలవలె భూమిపై నిలిచి ఉండును. వర్షకాలం గడిచిన తరువాత కూడా ఆ తేమ నిలిచిపోతుంది; అది నీకు మంగళకరం.

Verse 12

इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपति: । वत्सं कृत्वा मनुं पाणावदुहत्सकलौषधी: ॥ १२ ॥

భూమి చెప్పిన ప్రియమైన హితవాక్యాలను విని రాజు అంగీకరించాడు. తరువాత స్వాయంభువ మనువును దూడగా చేసి, భూమి-గోవు నుండి తన అంజలిలో సమస్త ఔషధులు మరియు ధాన్యాన్ని దోహించాడు.

Verse 13

तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधा: । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ १३ ॥

అలాగే ఇతర జ్ఞానులు కూడా ఎక్కడెక్కడ నుండో భూమి యొక్క సారాన్ని గ్రహించారు. తరువాత పృథువు ఉదాహరణతో ప్రేరితులై, అందరూ తమ తమ కోరిక ప్రకారం భూమి నుండి కావలసినదాన్ని దోహించారు.

Verse 14

ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेष्वथ सत्तम । वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥ १४ ॥

హే సత్తమా! ఋషులు బృహస్పతిని వత్సంగా చేసి, ఇంద్రియాలను పాత్రగా చేసి, ఛందోమయమైన శుద్ధ వేదజ్ఞానరూప పయస్సును దోహించి వాక్కు, మనస్సు, శ్రవణాన్ని పవిత్రం చేశారు।

Verse 15

कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पय: ॥ १५ ॥

దేవగణాలు ఇంద్రుణ్ని వత్సంగా చేసి, హిరణ్మయ పాత్రలో భూమి నుండి సోమరూప అమృతసమాన పయస్సును దోహించారు; దానివల్ల వారి వీర్యం, ఓజస్సు, బలం వృద్ధి చెందాయి।

Verse 16

दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादमसुरर्षभम् । विधायादूदुहन् क्षीरमय:पात्रे सुरासवम् ॥ १६ ॥

దితిపుత్ర దైత్యులు, దానవులు అసురకులశ్రేష్ఠుడైన ప్రహ్లాదుణ్ని వత్సంగా చేసి, ఇనుప పాత్రలో భూమి నుండి నానావిధ సురా-ఆసవ (మద్య) రూప పయస్సును దోహించారు।

Verse 17

गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पय: । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम् ॥ १७ ॥

గంధర్వులు, అప్సరసలు విశ్వావసువును వత్సంగా చేసి, పద్మమయ పాత్రలో పయస్సును దోహించారు; అది గాంధర్వ విద్యగా మధుర గానం, సౌభాగ్యరూప సౌందర్యంగా మారింది।

Verse 18

वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागा: श्रद्धया श्राद्धदेवता: ॥ १८ ॥

శ్రాద్ధదేవతలైన పితృలోకవాసి మహాభాగులు ఆర్యమాను వత్సంగా చేసి, కాల్చని మట్టి పాత్రలో శ్రద్ధతో కవ్యము—పితృలకు అర్పించే ఆహారం—రూప పయస్సును దోహించారు।

Verse 19

प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धा: सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादय: ॥ १९ ॥

ఆపై సిద్ధలోకవాసులైన సిద్ధులు మరియు విద్యాధరలోకవాసులు మహర్షి కపిలుని వత్సంగా చేసి, ఆకాశాన్ని పాత్రగా భావించి అణిమాది సంకల్పమయ యోగసిద్ధులను దోహనం చేశారు. విద్యాధరులు ఆకాశంలో విహరించే విద్యను పొందారు।

Verse 20

अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम् ॥ २० ॥

ఇతర మాయావులు—కింపురుషలోక నివాసులు—అంతర్ధానాది అద్భుత మాయాశక్తుల కోసం దైత్యుడు మయను వత్సంగా చేసి, ధారణామయ సిద్ధిని దోహనం చేశారు; దానివల్ల ఎవడైనా క్షణంలో చూపు నుండి అదృశ్యమై మరొక రూపంలో మళ్లీ ప్రత్యక్షమవుతాడు।

Verse 21

यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचा: पिशिताशना: । भूतेशवत्सा दुदुहु: कपाले क्षतजासवम् ॥ २१ ॥

తర్వాత యక్షులు, రాక్షసులు, భూతాలు మరియు మాంసభక్షక పిశాచులు భూతనాథ రుద్రుడు (శివుడు) ను వత్సంగా చేసి, కపాలపాత్రలో రక్తాసవమనే పానీయాన్ని దోహనం చేశారు।

Verse 22

तथाहयो दन्दशूका: सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्बिलपात्रे विषं पय: ॥ २२ ॥

ఆపై ఫణధర నాగాలు, ఫణం లేని సర్పాలు, పెద్ద పాములు, తేళ్లు మరియు ఇతర విషజంతువులు తక్షకుని వత్సంగా చేసి, భూమి నుండి పాలవలె విషాన్ని దోహనం చేసి, పాము బిళ్లలనే పాత్రలుగా ఉంచుకున్నారు।

Verse 23

पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥

గోవులు మొదలైన చతుష్పద పశువులు శివవాహనమైన నంది వృషభాన్ని వత్సంగా చేసి, అడవిని పాత్రగా చేసి, భూమి నుండి పాలవలె పచ్చి గడ్డి (యవసం) ను దోహనం చేశాయి. దంష్ట్రధారులైన క్రూర మృగాలు సింహాన్ని వత్సంగా చేసి, తమ శరీరాన్నే పాత్రగా భావించి మాంసాన్ని దోహనం చేశాయి. పక్షులు గరుడుని వత్సంగా చేసి, భూమి నుండి చర కీటకాలు మరియు అచర తృణ-వృక్షాదులను దోహనం చేశాయి।

Verse 24

पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥

చతుష్పద జంతువులు శివవాహనమైన గోవృషభుని దూడగా చేసి, అరణ్యాన్నే పాత్రగా భావించి భూమి నుండి పచ్చని గడ్డి (యవసం)ను పాలవలె దోహించాయి. దంష్ట్రధారులైన క్రూర మృగాలు సింహాన్ని దూడగా చేసి మాంసాన్ని పాలరూపంగా పొందాయి. పక్షులు గరుడుని దూడగా చేసి చరాచరమైన కీటకాలు, వనస్పతులు, తృణములను భూమి నుండి దోహించాయి.

Verse 25

वटवत्सा वनस्पतय: पृथग्रसमयं पय: । गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु ॥ २५ ॥

వనస్పతులు వటవృక్షాన్ని దూడగా చేసి, భూమి నుండి వివిధ రుచుల రసాలను పాలవలె దోహించాయి. పర్వతాలు హిమాలయాన్ని దూడగా చేసి, తమ శిఖరాలనే పాత్రలుగా చేసుకొని నానావిధ ధాతువులు, ఖనిజాలను పాలరూపంగా దోహించాయి.

Verse 26

सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पय: । सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ २६ ॥

అందరూ తమ తమ ప్రధాన దూడల సహాయంతో తమ తమ పాత్రలలో భూమి నుండి వేర్వేరు పాలలను—అంటే తమ తమ ఆహారాలను—దోహించారు. రాజు పృథు పాలనలో భూమి సర్వకామదుఘగా మారి, భూవాసులందరికీ వారి వారి అవసరానుసారం ఆహారసంపద లభించింది.

Verse 27

एवं पृथ्वादय: पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमात्मन: । दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह ॥ २७ ॥

హే కురువంశశ్రేష్ఠుడైన విదురా! ఈ విధంగా పృథు మొదలైన ఆహారంపై ఆధారపడే వారందరూ దోహనం, దూడ, పాత్రల భేదాల ద్వారా భూమి నుండి ‘పాలు’ అనే సంకేతంగా తమ తమ ఆహారాలను వేర్వేరు రూపాలలో పొందారు.

Verse 28

ततो महीपति: प्रीत: सर्वकामदुघां पृथु: । दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सल: ॥ २८ ॥

ఆ తరువాత భూమి సమస్త జీవులకు తగిన ఆహారాన్ని సమృద్ధిగా అందించడంతో, మహీపతి పృథు ఎంతో సంతోషించాడు; ఆమె సర్వకామదుఘగా నిలిచింది. కుమార్తెపై అపార ప్రేమగల పృథు, భూమిని తన కుమార్తెగా భావించి ప్రేమతో ఆదరించాడు.

Verse 29

चूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् । भूमण्डलमिदं वैन्य: प्रायश्चक्रे समं विभु: ॥ २९ ॥

ఆ తరువాత రాజాధిరాజుడు మహారాజ పృథు తన ధనుస్సు మొన బలంతో పర్వతశిఖరాలను చూర్ణం చేసి భూమండలంలోని ఎత్తుపల్లాలను సమతలముగా చేసెను; ఆయన కృపవలన భూమి దాదాపు సమమైంది।

Verse 30

अथास्मिन् भगवान् वैन्य: प्रजानां वृत्तिद: पिता । निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हत: ॥ ३० ॥

తదనంతరం భగవాన్ వైన్య పృథు ప్రజలకు తండ్రివలె జీవనోపాధి మరియు దానికి తగిన కార్యాలను కల్పించుచు ఉండెను. భూమిని సమతలముగా చేసిన తరువాత, యథార్హముగా అక్కడక్కడ నివాసస్థానాలను ఏర్పాటు చేసెను।

Verse 31

ग्रामान् पुर: पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् व्रजान् सशिबिरानाकरान् खेटखर्वटान् ॥ ३१ ॥

ఈ విధంగా రాజు అనేక రకాల గ్రామాలు, పట్టణాలు, పట్నాలు స్థాపించి దుర్గాలను నిర్మించాడు; గోపాలకుల నివాసాలు, పశువుల కొట్టాలు, రాజశిబిరాల స్థలాలు, గనుల ప్రాంతాలు, వ్యవసాయ పట్టణాలు మరియు పర్వత గ్రామాలను కూడా ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 32

प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभया: ॥ ३२ ॥

రాజు పృథు పాలనకు ముందు నగర-గ్రామాది యోజన ఏదీ లేదు. ప్రజలు భయములేక తమ సౌకర్యానుసారంగా అక్కడక్కడ నివసించేవారు; కాని పృథు కాలమునుండి పట్టణాలు, గ్రామాలకు ప్రణాళికలు ఏర్పడ్డాయి।