Adhyaya 12

Verse 1

मैत्रेय उवाच ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुद्ध्य वैशसा- दपेतमन्युं भगवान्धनेश्वर: । तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरै: संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम् ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు పలికెను—ఓ విదురా, ధ్రువ మహారాజుని కోపం శాంతించి, యక్షులను సంహరించడం పూర్తిగా ఆపివేశాడు. ఈ వార్త విని ధనాధిపతి భగవాన్ కుబేరుడు అక్కడికి వచ్చెను. యక్షులు, కిన్నరులు, చారణులు స్తుతించుచుండగా, కృతాంజలిగా నిలిచిన ధ్రువునితో ఆయన పలికెను।

Verse 2

धनद उवाच भो भो: क्षत्रियदायाद परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यज: ॥ २ ॥

ధనదుడు (కుబేరుడు) పలికెను—ఓ క్షత్రియ వంశజా, నిర్దోషుడా, నీపై నేను ఎంతో సంతోషించితిని. ఎందుకంటే నీ తాత ఆజ్ఞచే, విడిచిపెట్టుట కష్టమైన వైరమును నీవు త్యజించితివి; అందుచేత నేను పరమ ప్రీతుడను।

Verse 3

न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव । काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयो: ॥ ३ ॥

నిజానికి నీవు యక్షులను చంపలేదు, యక్షులు నీ సోదరుణ్ని చంపలేదు; సమస్త భూతాల ఉద్భవ-లయాలకు పరమ కారణం భగవంతుని కాలశక్తియే.

Verse 4

अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि । स्वाप्नीवाभात्यतद्ध्यानाद्यया बन्धविपर्ययौ ॥ ४ ॥

దేహభావనపై ఆధారపడి ‘నేను’ ‘నీవు’ అనే అపార్థ బేధం అజ్ఞానమునుండి పుడుతుంది. అది స్వప్నంలా మిథ్యగా కనిపిస్తుంది; అదే బంధనానికి, జన్మమరణ పరంపరకు కారణమవుతుంది।

Verse 5

तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम् । सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम् ॥ ५ ॥

ధ్రువా, ముందుకు రా; నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఇంద్రియాలకు అతీతుడైన అధోక్షజ భగవాన్ సమస్త జీవుల అంతర్యామి ఆత్మ, సమస్తుల ఆశ్రయ స్వరూపుడు; కాబట్టి ఆయన దివ్య విగ్రహానికి శరణు పొంది భక్తిసేవను ఆరంభించు.

Verse 6

भजस्व भजनीयाङ्‌घ्रि मभवाय भवच्छिदम् । युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया ॥ ६ ॥

కాబట్టి పూజనీయ పాదములు గల ప్రభువును భజించు; ఆయనే సంసారబంధాన్ని ఛేదించువాడు. గుణమయమైన ఆత్మమాయా శక్తితో యుక్తుడై ఉన్నప్పటికీ ఆమె క్రియల నుండి నిర్లిప్తుడు; జగత్తులోని సమస్తం ఆయన అచింత్య శక్తిచేతనే జరుగుతుంది.

Verse 7

वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदेऽविशङ्कित: । वरं वरार्होऽम्बुजनाभपादयो- रनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम ॥ ७ ॥

హే రాజా ధ్రువా, ఉత్తానపాదుని కుమారా, నీ మనసులో ఉన్న కోరిక ఏదైనా సంకోచం లేకుండా నన్ను అడుగు. పద్మనాభ భగవంతుని పాదాల వద్ద నీ నిరంతర ప్రేమభక్తి సేవను మేము విన్నాము; అందువల్ల నీవు వరానికి అర్హుడవు.

Verse 8

मैत्रेय उवाच स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामति: । हरौ स वव्रेऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तम: ॥ ८ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—హే విదురా, యక్షరాజ కుబేరుడు వరం కోరమని ప్రేరేపించినప్పుడు, మహాభాగవతుడూ మహామతియైన ధ్రువ మహారాజు హరిలో అచలమైన స్మృతి-నిష్ఠను వరంగా కోరాడు; దానివల్ల దురతిక్రమమైన అజ్ఞానాంధకారాన్ని కూడా మనిషి సులభంగా దాటగలడు.

Verse 9

तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्तत: । पश्यतोऽन्तर्दधे सोऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत ॥ ९ ॥

ఇడవిడా కుమారుడైన కుబేరుడు ధ్రువునిపై ఎంతో సంతోషించాడు; ఆనందంతో అతడు కోరిన వరాన్ని ఇచ్చాడు. ఆపై ధ్రువుడు చూస్తుండగానే కుబేరుడు అంతర్ధానమయ్యాడు, ధ్రువ మహారాజు తన రాజధానికి తిరిగివెళ్లాడు.

Verse 10

अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणै: । द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम् ॥ १० ॥

గృహంలో ఉన్నంతకాలం ధ్రువ మహారాజు యజ్ఞాల భోక్త అయిన యజ్ఞేశ్వరుడు శ్రీవిష్ణువును ప్రసన్నం చేయుటకు విస్తార దక్షిణలతో అనేక మహాయజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. విధియజ్ఞాలు ప్రత్యేకంగా విష్ణుప్రీతికై; ఆయనే యజ్ఞలక్ష్యం, ఫలప్రదాత.

Verse 11

सर्वात्मन्यच्युतेऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन् । ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम् ॥ ११ ॥

ధ్రువ మహారాజు సర్వాధారుడు, సర్వాత్ముడు అయిన అచ్యుతునిపై తీవ్రమైన, నిరంతర భక్తిని ధరించాడు. భక్తిసేవలో ఉండగా, ఆ విభువు సమస్త జీవుల్లో ఉన్నాడనీ, సమస్తమూ ఆయనలోనే స్థితమై ఉందనీ దర్శించాడు.

Verse 12

तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम् । गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजा: ॥ १२ ॥

ధ్రువ మహారాజు దైవీ గుణాలతో సంపన్నుడు, భగవద్భక్తుల పట్ల గౌరవశీలుడు, దీనులూ నిర్దోషుల పట్ల కరుణామయుడు, ధర్మసేతువుల రక్షకుడు. అందువల్ల ప్రజలు ఆయనను తమ ప్రత్యక్ష తండ్రిగా భావించారు.

Verse 13

षट्‌त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् । भोगै: पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम् ॥ १३ ॥

ధ్రువ మహారాజు ముప్పై ఆరు వేల సంవత్సరాలు భూమండలాన్ని పాలించాడు. భోగం ద్వారా పుణ్యఫలక్షయాన్ని, తపస్సు-నిర్భోగం ద్వారా అశుభఫలక్షయాన్ని చేశాడు.

Verse 14

एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रिय: । त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम् ॥ १४ ॥

ఇలా ఇంద్రియనిగ్రహం గల మహాత్మ ధ్రువ మహారాజు అనేక సంవత్సరాలు ధర్మం, అర్థం, కామం అనే త్రివర్గానికి అనుకూలంగా కార్యాలు నిర్వహించాడు. అనంతరం రాజసింహాసన బాధ్యతను తన కుమారునికి అప్పగించాడు.

Verse 15

मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि । अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम् ॥ १५ ॥

ధ్రువ మహారాజు ఈ జగత్తు పరమేశ్వరుని బాహ్య మాయచే నిర్మితమై, జీవులను స్వప్నం మరియు గంధర్వనగరంలా మోహింపజేస్తుందని గ్రహించాడు।

Verse 16

आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोश- मन्त:पुरं परिविहारभुवश्च रम्या: । भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ॥ १६ ॥

ధ్రువ మహారాజు తన దేహం, భార్యలు, సంతానం, మిత్రులు, సైన్యం, సమృద్ధ ఖజానా, అంతఃపురాలు, సుఖవిహార భూములు అన్నిటినీ మాయాసృష్టిగా భావించి, మహాసముద్రాలచే పరిమితమైన భూమండలమంతా వ్యాపించిన రాజ్యాన్ని కాలాధీనమని తెలుసుకొని త్యజించి, హిమాలయాలలోని బదరికాశ్రమ వనానికి వెళ్లాడు।

Verse 17

तस्यां विशुद्धकरण: शिववार्विगाह्य बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्ष: । स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ ॥ १७ ॥

బదరికాశ్రమంలో ధ్రువ మహారాజు స్ఫటికంలా స్వచ్ఛమైన పావన జలంలో స్నానం చేసి ఇంద్రియాలను శుద్ధి చేసుకున్నాడు. ఆసనం బిగించి, యోగాభ్యాసంతో ప్రాణవాయువును నియంత్రించి, మనస్సుతో ఇంద్రియాలను ఉపసంహరించాడు. ఆపై భగవంతుని అర్చావిగ్రహ రూపం—భగవంతుని యథార్థ ప్రతిరూపం—పై చిత్తాన్ని నిలిపి ధ్యానిస్తూ సంపూర్ణ సమాధిలో ప్రవేశించాడు।

Verse 18

भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्र- मानन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमान: । विक्लिद्यमानहृदय: पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्ग: ॥ १८ ॥

హరి భగవానునిలో నిరంతర భక్తిప్రవాహం వల్ల ధ్రువ మహారాజు కన్నుల నుంచి ఆనందాశ్రువులు ఆగకుండా ప్రవహించాయి. హృదయం కరిగిపోయింది, శరీరమంతా రోమాంచం కలిగింది. భక్తిసమాధిలో ఆయన దేహస్మృతినే మరచిపోయి, వెంటనే భౌతిక బంధనాల నుంచి విముక్తుడయ్యాడు।

Verse 19

स ददर्श विमानाग्र्यं नभसोऽवतरद् ध्रुव: । विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम् ॥ १९ ॥

విముక్తి లక్షణాలు ప్రकटమైన వెంటనే ధ్రువుడు ఆకాశం నుంచి దిగివస్తున్న అతి సుందరమైన విమానాన్ని చూశాడు; అది ఉదయించిన పూర్ణచంద్రునిలా పది దిశలను ప్రకాశింపజేస్తోంది।

Verse 20

तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ ॥ २० ॥

అక్కడ ధ్రువ మహారాజు విమానంలో శ్రీ విష్ణువుని ఇద్దరు అతి సుందర పార్షదులను చూశాడు. వారు చతుర్భుజులు, శ్యామవర్ణులు, యౌవనులు; వారి కళ్ళు ఎర్రని కమలాలవలె. చేతుల్లో గదలు, ఆకర్షణీయ వస్త్రాలు, కిరీటాలు, హారాలు, కంకణాలు, కుండలాలతో అలంకృతులై నిలిచారు।

Verse 21

विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करा- वभ्युत्थित: साध्वसविस्मृतक्रम: । ननाम नामानि गृणन्मधुद्विष: पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलि: ॥ २१ ॥

ఆ అసాధారణులు పరమేశ్వరుని సేవకులని గ్రహించిన ధ్రువ మహారాజు వెంటనే లేచి నిలబడ్డాడు; కానీ ఆశ్చర్యం, తొందరలో స్వాగత విధానాన్ని మరిచిపోయాడు. అందుకే చేతులు జోడించి నమస్కరించి, మధుద్విషుడైన ప్రభువు పవిత్ర నామాలను కీర్తిస్తూ స్తుతించాడు।

Verse 22

तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम् । सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतु: पुष्करनाभसम्मतौ ॥ २२ ॥

ధ్రువ మహారాజు మనస్సు ఎల్లప్పుడూ శ్రీకృష్ణుని పద్మపాదాలలో లీనమై ఉండేది. అతడు చేతులు జోడించి, వినయంగా తల వంచి నిలిచాడు. అప్పుడు పుష్కరనాభుడైన పరమేశ్వరుని ప్రియ అంతరంగ సేవకులు నంద, సునందులు ఆనందంగా చిరునవ్వుతో దగ్గరకు వచ్చి ఇలా పలికారు।

Verse 23

सुनन्दनन्दावूचतु: भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नोऽवहित: श‍ृणु । य: पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत् ॥ २३ ॥

నంద, సునందులు అన్నారు— ఓ రాజా, నీకు శుభం కలుగుగాక. మేము చెప్పేది శ్రద్ధగా విను. నీవు కేవలం ఐదు సంవత్సరాల వయసులోనే ఘోర తపస్సు చేసి పరమేశ్వరుని అత్యంత సంతుష్టిపరిచావు।

Verse 24

तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिण: । पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम् ॥ २४ ॥

మేము సమస్త జగత్తు సృష్టికర్తయైన, చేతిలో శార్ఙ్గ ధనుస్సు ధరించిన ఆ దేవుని ప్రతినిధులము. నిన్ను భగవత్‌పదమైన ఆధ్యాత్మిక లోకానికి తీసుకెళ్లుటకు మమ్మల్ని ప్రత్యేకంగా నియమించి పంపారు।

Verse 25

सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयोऽप्राप्य विचक्षते परम् । आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षतारा: परियन्ति दक्षिणम् ॥ २५ ॥

విష్ణుపదం పొందడం అత్యంత దుర్లభం; కానీ నీ తపస్సుతో నీవది జయించావు. మహర్షులు, దేవతలు కూడా చేరలేని ఆ పరమ ధామాన్ని కేవలం దర్శించుటకే సూర్యచంద్రులు, గ్రహనక్షత్రతారలు దాని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయి. ఇప్పుడు రా; అక్కడికి వెళ్లుటకు నీవు స్వాగతార్హుడవు।

Verse 26

अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित् । आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णो: परमं पदम् ॥ २६ ॥

హే ధ్రువరాజా! నీ పితరులు గానీ, మరెవ్వరూ గానీ ఎప్పుడూ ఆ లోకాన్ని పొందలేదు. స్వయంగా శ్రీ విష్ణువు నివసించే విష్ణులోకం సమస్త లోకాలలో అత్యున్నతమై, సర్వ జగత్తుకు వందనీయమైనది. రా, దానిని అధిష్ఠించు; అక్కడ నిత్యంగా నివసించు।

Verse 27

एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना । उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि ॥ २७ ॥

హే అమరుడా! ఎన్నుకున్న స్తోత్రాలతో పూజింపబడే, సమస్త జీవుల శిరోమణి అయిన ఉత్తమశ్లోక భగవానుడు ఈ విశిష్ట విమానాన్ని పంపించాడు. దీనిపై అధిరోహించుటకు నీవు యోగ్యుడవు।

Verse 28

मैत्रेय उवाच निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययो- र्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रिय: । कृताभिषेक: कृतनित्यमङ्गलो मुनीन् प्रणम्याशिषमभ्यवादयत् ॥ २८ ॥

మైత్రేయుడు పలికెను—భగవంతునికి అత్యంత ప్రియుడైన ధ్రువ మహారాజు, వైకుంఠంలోని ప్రధాన పార్షదుల మధుర వాక్యాలను విని వెంటనే పవిత్ర స్నానం చేసి, తగిన అలంకారాలు ధరించి, నిత్య మంగళకర్మలను ఆచరించాడు. అనంతరం అక్కడున్న మునులను నమస్కరించి వారి ఆశీర్వాదాన్ని స్వీకరించాడు।

Verse 29

परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च । इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम् ॥ २९ ॥

ఎక్కే ముందు ధ్రువ మహారాజు ఆ శ్రేష్ఠ విమానాన్ని పూజించి, దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి, విష్ణు పార్షదులకు నమస్కరించాడు. అంతలోనే అతని దేహం కరిగిన బంగారంలా ప్రకాశించింది. ఈ విధంగా అతడు దివ్య విమానంపై అధిరోహించుటకు పూర్తిగా సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 30

तदोत्तानपद: पुत्रो ददर्शान्तकमागतम् । मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम् ॥ ३० ॥

అప్పుడు ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు మృత్యురూప అంతకుడు సమీపించుట చూచెను. మృత్యువును లెక్కచేయక అతని శిరస్సుపై పాదం ఉంచి గృహప్రమాణమైన దివ్య విమానమును అధిరోహించెను.

Verse 31

तदा दुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवादय: । गन्धर्वमुख्या: प्रजगु: पेतु: कुसुमवृष्टय: ॥ ३१ ॥

అప్పుడు ఆకాశమున దుందుభులు, మృదంగాలు, పణవాలు ఘోషించెను. ప్రధాన గంధర్వులు గానము చేసిరి; దేవతలు ధ్రువ మహారాజుపై వర్షధారలవలె పుష్పవృష్టి కురిపించిరి.

Verse 32

स च स्वर्लोकमारोक्ष्यन् सुनीतिं जननीं ध्रुव: । अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये त्रिविष्टपम् ॥ ३२ ॥

ధ్రువుడు దివ్య విమానమున కూర్చొని స్వర్గలోకమునకు బయలుదేరబోతుండగా తన దయనీయ తల్లి సునీతిని స్మరించెను. “నేను ఒంటరిగా వైకుంఠమునకు ఎలా వెళ్తాను? నా పేద తల్లిని విడిచి?” అని ఆలోచించెను.

Verse 33

इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ । दर्शयामासतुर्देवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ॥ ३३ ॥

ధ్రువ మహారాజుని మనస్సును గ్రహించిన వైకుంఠలోకపు మహాపార్షదులు నంద, సునందులు అతనికి తన తల్లి సునీతి మరొక విమానమున ముందుగా సాగుచున్నదని చూపించిరి.

Verse 34

तत्र तत्र प्रशंसद्‌भि: पथि वैमानिकै: सुरै: । अवकीर्यमाणो दद‍ृशे कुसुमै: क्रमशो ग्रहान् ॥ ३४ ॥

ధ్రువ మహారాజు అంతరిక్షమార్గమున సాగుచుండగా క్రమక్రమముగా గ్రహములను చూచెను. మార్గమున విమానస్థ దేవతలు స్తుతిస్తూ వర్షధారలవలె పుష్పములను కురిపించిరి.

Verse 35

त्रिलोकीं देवयानेन सोऽतिव्रज्य मुनीनपि । परस्ताद्यद् ध्रुवगतिर्विष्णो: पदमथाभ्यगात् ॥ ३५ ॥

ధ్రువ మహారాజు దేవయానమున త్రిలోకమును, సప్తర్షుల లోకములనుకూడా అతిక్రమించి, ఆపై పరమంగా విష్ణు పాదమైన ధ్రువగతిరూప నిత్యధామమును పొందెను।

Verse 36

यद्भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो ह्यनु विभ्राजन्त एते । यन्नाव्रजञ्जन्तुषु येऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशम् ॥ ३६ ॥

స్వయంజ్యోతితో ప్రకాశించే వైకుంఠ లోకాల వెలుగుచేతనే త్రిలోకమంతా ప్రకాశిస్తుంది; ప్రాణులపై కరుణలేని వారు ఆ లోకాన్ని చేరలేరు. నిత్యం భూతహిత కార్యాలలో నిమగ్నులైనవారే అక్కడికి చేరుతారు।

Verse 37

शान्ता: समद‍ृश: शुद्धा: सर्वभूतानुरञ्जना: । यान्त्यञ्जसाच्युतपदमच्युतप्रियबान्धवा: ॥ ३७ ॥

శాంతులు, సమదృష్టులు, శుద్ధులు, సర్వభూతానురంజకులు, అచ్యుతప్రియ భక్తులతోనే బంధుత్వం కలిగినవారు—వారే సులభంగా అచ్యుతపదమును చేరుతారు।

Verse 38

इत्युत्तानपद: पुत्रो ध्रुव: कृष्णपरायण: । अभूत्‍त्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामल: ॥ ३८ ॥

ఇలా ఉత్తానపాద మహారాజుని పుత్రుడైన, కృష్ణపరాయణుడైన ధ్రువ మహారాజు, త్రిలోకాల స్థితుల శిఖరమున నిర్మల చూడామణివలె విరాజిల్లెను।

Verse 39

गम्भीरवेगोऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् । यस्मिन् भ्रमति कौरव्य मेढ्यामिव गवां गण: ॥ ३९ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ కౌరవ వంశజుడైన విదురా! ఎద్దుల గుంపు కంబాన్ని కుడివైపు చుట్టుకొనినట్లు, విశ్వాకాశంలోని సమస్త జ్యోతిష్కమండలము గంభీర వేగంతో, ఆగకుండా ధ్రువ మహారాజు ధామమును పరిభ్రమిస్తుంది।

Verse 40

महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषि: । आतोद्यं वितुदञ्श्लोकान् सत्रेऽगायत्प्रचेतसाम् ॥ ४० ॥

ధ్రువ మహారాజు మహిమను దర్శించి భగవాన్ ఋషి నారదుడు వీణను మ్రోగిస్తూ ప్రచేతసుల యజ్ఞసభకు వెళ్లి పరమానందంతో క్రింది మూడు శ్లోకాలను పాడాడు।

Verse 41

नारद उवाच नूनं सुनीते: पतिदेवताया- स्तप:प्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् । दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपा: ॥ ४१ ॥

నారదుడు అన్నాడు—పతివ్రత సునీతి కుమారుడైన ధ్రువుడు తన తపస్సు ప్రభావం మరియు ఆధ్యాత్మిక ఉन्नతితో అటువంటి పరమ గతిని పొందాడు; దానిని ఉపాయాలు తెలిసిన వేదవాదులకైనా పొందడం సాధ్యం కాదు, సాధారణ మనుష్యుల సంగతి ఏమనాలి!

Verse 42

य: पञ्चवर्षो गुरुदारवाक्शरै- र्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता । वनं मदादेशकरोऽजितं प्रभुं जिगाय तद्भक्तगुणै: पराजितम् ॥ ४२ ॥

కేవలం ఐదేళ్ల వయసులోనే సవతి తల్లి కఠిన వాక్యబాణాలతో హృదయం చీలిపోయి బాధతో వనానికి వెళ్లాడు. నా ఆదేశానుసారం తపస్సు చేసి, అజేయుడైన ప్రభువును కూడా భక్తుల ప్రత్యేక గుణాలతో జయించాడు।

Verse 43

य: क्षत्रबन्धुर्भुवि तस्याधिरूढ- मन्वारुरुक्षेदपि वर्षपूगै: । प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ॥ ४३ ॥ षट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पै:

భూమిపై కేవలం క్షత్రబంధువైన వాడైనా అనేక సంవత్సరాల తపస్సుతో కూడా ఆ ఉన్నత పదాన్ని ఎక్కలేడు. కాని ధ్రువుడు వైకుంఠనాథుని ప్రసన్నం చేసి ఐదు-ఆరు ఏళ్ల వయసులోనే, కొద్ది రోజుల సాధనతో, ఆ పదాన్ని పొందాడు।

Verse 44

मैत्रेय उवाच एतत्तेऽभिहितं सर्वं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । ध्रुवस्योद्दामयशसश्‍चरितं सम्मतं सताम् ॥ ४४ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ప్రియమైన విదురా, ధ్రువ మహారాజు యొక్క అపార యశస్సు మరియు చరిత్ర గురించి నీవు అడిగినదంతా నేను ఇక్కడ నీకు విస్తారంగా వివరించాను. మహాసాధువులు మరియు భక్తులు ధ్రువ మహారాజు కథలను వినడం ఎంతో ఇష్టపడతారు।

Verse 45

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् । स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ॥ ४५ ॥

ధ్రువ మహారాజు కథను వినడం ధన్యకరం, యశస్సును మరియు ఆయుష్షును పెంచేది, మహాపుణ్యమూ మంగళకరమూ. దీని వల్ల స్వర్గప్రాప్తి గాని ధ్రువలోకసిద్ధి గాని కలుగుతుంది; దేవతలు ప్రసన్నులవుతారు, పాపఫలాలను నశింపజేసే శక్తి దీనికి ఉంది.

Verse 46

श्रुत्वैतच्छ्रद्धयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् । भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्‍क्‍लेशसङ्‌क्षय: ॥ ४६ ॥

శ్రద్ధతో పదేపదే అచ్యుతప్రియుడైన ధ్రువ మహారాజు చరిత్రను విని, దాని శుద్ధ స్వభావాన్ని గ్రహించేందుకు యత్నించే వానికి భగవంతునిపై శుద్ధ భక్తి కలుగుతుంది. ఆ భక్తిచేత భౌతిక జీవన క్లేశాలు క్షీణిస్తాయి.

Verse 47

महत्त्वमिच्छतां तीर्थं श्रोतु: शीलादयो गुणा: । यत्र तेजस्तदिच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम् ॥ ४७ ॥

ధ్రువ మహారాజు కథను వినేవాడు ఆయనవలె శీలాది ఉత్తమ గుణాలను పొందుతాడు. మహత్త్వం, తేజస్సు లేదా ప్రభావం కోరువారికి ఇది తీర్థసమానమైన మార్గం; మనస్వులు గౌరవం కోరితే వారికి కూడా ఇదే సముచిత ఉపాయం.

Verse 48

प्रयत: कीर्तयेत्प्रात: समवाये द्विजन्मनाम् । सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत् ॥ ४८ ॥

మైత్రేయ ముని ఉపదేశించాడు: బ్రాహ్మణులు లేదా ఇతర ద్విజుల సమాజంలో, ఎంతో శ్రద్ధతో మరియు ఏకాగ్రతతో, ఉదయం మరియు సాయంత్రం—రెండు వేళలా—పుణ్యశ్లోకుడైన ధ్రువ మహారాజు మహాచరిత్రను కీర్తించాలి.

Verse 49

पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा । दिनक्षये व्यतीपाते सङ्‌क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ॥ ४९ ॥ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रय: । नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ॥ ५० ॥

పౌర్ణమి, అమావాస్య, ఏకాదశి తర్వాతి ద్వాదశి, శ్రవణ నక్షత్రం, తిథి ముగింపు, వ్యతీపాత, సంక్రాంతి, మాసాంతం లేదా ఆదివారం—ఈ సందర్భాలలో, ప్రభువు పాదపద్మాశ్రయుడైన భక్తుడు శ్రద్ధావంతులైన శ్రోతల ముందు ధ్రువ మహారాజు కథను పఠింపజేయాలి. పారితోషికం తీసుకోకుండా నిష్కామంగా చేస్తే వక్తా-శ్రోతలు ఇద్దరూ సంతుష్టులై సిద్ధిని పొందుతారు.

Verse 50

पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा । दिनक्षये व्यतीपाते सङ्‌क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ॥ ४९ ॥ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रय: । नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ॥ ५० ॥

భగవంతుని కమలపాదాలను పూర్తిగా ఆశ్రయించినవారు ధ్రువ మహారాజు కథను పారితోషికం ఆశించకుండా శ్రద్ధావంతులకు వినిపించాలి. పౌర్ణమి లేదా అమావాస్య, ఏకాదశి తరువాత ద్వాదశి, శ్రవణ నక్షత్రం, తిథి క్షయం, వ్యతీపాతం, సంక్రాంతి, మాసాంతం లేదా ఆదివారం వంటి శుభకాలాల్లో అనుకూల శ్రోతల ముందు పఠనం చేయాలి. వృత్తి భావం లేకుండా చేస్తే పఠకుడూ శ్రోతలూ సిద్ధిని పొందుతారు।

Verse 51

ज्ञानमज्ञाततत्त्वाय यो दद्यात्सत्पथेऽमृतम् । कृपालोर्दीननाथस्य देवास्तस्यानुगृह्णते ॥ ५१ ॥

పరమ తత్త్వాన్ని తెలియని వారికి సత్యమార్గంలో నడిపించే అమృతస్వరూప జ్ఞానాన్ని కరుణతో అందించే వాడు, దీన జీవులకు నాథుడై రక్షకుడిగా బాధ్యత వహించే వాడు—అటువంటి వానిపై దేవతలు స్వయంగా అనుగ్రహిస్తారు. ధ్రువ మహారాజు కథ అమరత్వసాధనకు శ్రేష్ఠ జ్ఞానం।

Verse 52

इदं मया तेऽभिहितं कुरूद्वहध्रुवस्य विख्यातविशुद्धकर्मण: । हित्वार्भक: क्रीडनकानि मातु-र्गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम ॥ ५२ ॥

హే కురువంశశ్రేష్ఠుడా (విదురా), ధ్రువ మహారాజు యొక్క ప్రపంచప్రసిద్ధమైన, అత్యంత పవిత్రమైన కర్మలను నేను నీకు వివరించాను. బాల్యంలోనే ఆయన బొమ్మలు, ఆటలు వదిలి, తల్లి గృహరక్షణను కూడా త్యజించి, గంభీరంగా పరమపురుషుడైన విష్ణువును శరణు పొందాడు. కాబట్టి, ప్రియ విదురా, ఈ కథనాన్ని ఇక్కడ ముగిస్తున్నాను; దాని వివరాలన్నీ నీకు చెప్పాను।