Mantra 6

Sukta 1

Sanskrit (Devanagari)

नूनं तदस्य काव्यो हिनोति महो देवस्य पूर्व्यस्य धाम । एष जज्ञे बहुभि साकमित्था पूर्वे अर्धे विषिते ससन्नु

IAST Transliteration

nū́naṃ tád asya kāvyó hinoti mahó devásya pū́rvyasya dhā́ma | eṣá jajñé bahúbhis sā́kam itthā́ pūrvé árdhe víṣite sasannu

English Translation (Griffith/Whitney)

Surely now the inspired utterance impels his might, the ancient god’s established ordinance. This one was born with many together; thus in the former portion, in the settled domain, they sat them down.

Translation

ఇప్పుడు నిశ్చయంగా అతని కావ్యవాక్యం (ప్రేరిత స్తుతి) ఆ ప్రాచీన దేవుని మహత్తర ధామం/నియమాన్ని ప్రవర్తింపజేస్తుంది. ఇతడు అనేకులతో కలిసి ఒకేసారి జన్మించాడు; ఈ విధంగా పూర్వ భాగంలో, స్థిరంగా నిర్ణయించిన పరిధిలో, వారు కూర్చున్నారు.

Word by Word

• नूनम्: now; indeed
• नूनम्: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम्

• तत्: that (thing)
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्

• अस्य: of him/its
• अस्य: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (एतद्-प्रातिपदिक) → अस्य

• काव्यः: the wise/poet-like (one)
• काव्यः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: काव्य (प्रातिपदिक) अथवा कवि-सम्बन्धी

• हि: for; indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• निनोति: leads; drives; impels
• निनोति: —
• Type: Verb
• Root: नी (नयति) / निनोति (वेदिक-प्रयोग)

• महो: greatness; the great (power)
• महो: Karma
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) → महः/महो (वेदिक रूप)

• देवस्य: of the god
• देवस्य: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• पूर्व्यस्य: of the former/primeval
• पूर्व्यस्य: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: पूर्व्य (प्रातिपदिक; ‘ancient, primeval’)

• धाम: abode; seat; splendor
• धाम: Karma
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• एषः: this (one)
• एषः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक) → एषः

• जज्ञे: was born; has arisen
• जज्ञे: —
• Type: Verb
• Root: जन्

• बहुभिः: with many (companions/means)
• बहुभिः: Karaṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• साकम्: together (with)
• साकम्: Karaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: साकम्

• इत्था: thus; in this manner
• इत्था: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था

• पूर्वे: in the former
• पूर्वे: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• अर्धे: in the half/portion
• अर्धे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)

• विषिते: when arranged/appointed; in the set (place)
• विषिते: Adhikaraṇa
• Type: Participle (past passive) used adjectivally
• Root: वि-षि/शि (धातु) → विषित (कृदन्त ‘स्थापित/नियोजित/विन्यस्त’)

• ससन्नु: they have sat down/settled (indeed)
• ससन्नु: —
• Type: Verb (with particle)
• Root: सद् (सीदति) / सद् + नु (वेदिक निपात) → ससन्नु

Attribution

Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa (anukramaṇī-dependent)

Devata: Bṛhaspati/Brahman-power as ancient ordinance (contextual)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by edition)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: vira