Mantra 1

Sukta 116

Sanskrit (Devanagari)

मा भूम निष्ट्या इवेन्द्र त्वदरणा इव । वनानि न प्रजहितान्यद्रिवो दुरोषासो अमन्महि

IAST Transliteration

mā́ bhūma niṣṭyā̀ iva índra tvád araṇā́ iva | vánāni ná prajahítāny adrivo duróṣāso amánmahi

English Translation (Griffith/Whitney)

Let us not be as homeless men, O Indra, as helpless ones apart from thee; not as forests left forsaken—O stone-bearer—we deem ourselves ill-housed.

Translation

ఇంద్రా! మేము గృహహీనులు (నిష్ట్య) లాగా కాకూడదు; నిన్ను విడిచి అసహాయుల్లా కూడా కాకూడదు. అద్రివః (పాషాణ/వజ్రధారీ)! విడిచిపెట్టబడిన అడవుల్లా మమ్మల్ని మేము భావించకూడదు; మమ్మల్ని ‘దురోషాసః’—చెడు ఆశ్రయమున్నవారు—అని అనుకోకూడదు.

Word by Word

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध) / mā́

• भू॒म्: be (you)!
• भू॒म्: —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• निष्ट्या॑: as (by) destruction/ruin
• निष्ट्या॑: Karaṇa (उपमान-तृतीया) / Adverbial
• Type: Noun
• Root: निष्ट्या (प्रातिपदिक) < नि-√स्था/स्था? (वेद. ‘निष्ट्या’ = नाश/विनाश/क्षय)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• त्वत्: from you
• त्वत्: Apādāna
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अरणा: as (by) estrangement/being far
• अरणा: Karaṇa (उपमान-तृतीया) / Adverbial
• Type: Adjective
• Root: अरणा (प्रातिपदिक) < अरण (वेद. ‘अरण’ = दूर/पराङ्मुख/असहाय?)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• वना॑नि: forests/woods
• वना॑नि: Kartā
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• प्र: forth, away (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र

• जहि: leave, abandon
• जहि: —
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• तानि: those (things)
• तानि: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अद्रिवः: O wielder of the stone/bolt (Indra)
• अद्रिवः: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: अद्रिवस् (प्रातिपदिक) < अद्रि + वस्

• दुरोषासः: (we) helpless/ill-protected ones
• दुरोषासः: Kartā (of ‘अमन्महि’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दुरोषस् (प्रातिपदिक) < दुर् + ओषस्/ओषा (वेद. ‘ओषस्/ओषा’ = सहायता/आश्रय/रक्षा?)

• अमन्महि: we thought/considered
• अमन्महि: —
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)

Attribution

Rishi: RV-derived communal voice

Devata: Indra (Adrivat)

Chandas: RV praise-meter; requires verification against RV original.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From fear of abandonment to calm assurance of protection.","listener_experience":"Grounding, relief, a sense of being held by a stronger order.","intensity":5}