Mantra 8

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

आचार्यऽ स्ततक्ष नभसी उभे इमे उर्वी गम्भीरे पृथिवीं दिवं च । ते रक्षति तपसा ब्रह्मचारी तस्मिन् देवाः संमनसो भवन्ति

IAST Transliteration

ācā́ryas tatákṣa nábhasī ubhé imé urvī́ gambhīré pṛthivī́ṃ diváṃ ca | té rakṣati tápasā brahmacārī́ tásmin devā́ḥ saṃmánaso bhavanti

English Translation (Griffith/Whitney)

The Teacher fashioned these two firmaments, both wide and deep—earth and heaven. Those the Brahmacārin guards by his tapas; in him the Gods become of one accord.

Translation

ఆచార్యుడు ఈ రెండు నభస్సులను—విస్తారమైనవి, గంభీరమైనవి—పృథివి మరియు ద్యౌ (స్వర్గం/ఆకాశం)గా మలిచాడు. వాటిని బ్రహ్మచారి తన తపస్సుతో రక్షిస్తాడు; అతనిలో దేవతలు ఏకమనస్సుతో, ఏకసంకల్పంతో ఉంటారు.

Word by Word

• आचार्यः: the teacher
• आचार्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आचार्य (प्रातिपदिक)

• ततक्ष: fashioned, constructed
• ततक्ष: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• नभसी: the two skies (heavens)
• नभसी: कर्म
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)

• उभे: both
• उभे: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमे: these
• इमे: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• उर्वी: broad, wide
• उर्वी: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• गम्भीरे: deep
• गम्भीरे: विशेषण (कर्मणः)
• Type: Adjective
• Root: गम्भीर (प्रातिपदिक)

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• दिवम्: the heaven
• दिवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ)

• च: and
• च: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• रक्षति: protects
• रक्षति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)

• तपसा: by austerity, by tapas
• तपसा: करण
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)

• ब्रह्मचारी: the brahmacārin (religious student)
• ब्रह्मचारी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचारिन् (प्रातिपदिक)

• तस्मिन्: in him / in that (one)
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• संमनसः: of one mind, concordant
• संमनसः: विशेषण (कर्तुः)
• Type: Adjective
• Root: संमनस् (प्रातिपदिक)

• भवन्ति: become, come to be
• भवन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attribution variable)

Devata: Ācārya/Brahmacārin as sacral agents; dyāvāpṛthivī as cosmic supports; gods as beneficiaries

Chandas: Triṣṭubh-like/irregular Atharvanic

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Wonder at cosmic crafting → calm assurance of protection → quiet harmony.","listener_experience":"Grounded calm and trust in guidance; sense of inner faculties agreeing.","intensity":4}