Mantra 21

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

पार्थिवा दिव्याः पशव आरण्या ग्राम्याश्च ये। अपक्षाः पक्षिणश्च ये ते जाता ब्रह्मचारिणः

IAST Transliteration

pārthívā divyā́ḥ paśáva āraṇyā́ grāmyā́ś ca yé | apakṣā́ḥ pakṣíṇaś ca yé té jātā́ brahmacā́riṇaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The beasts of earth, the beasts of heaven, the wild and those of village-home; the wingless things and birds that fly—these all are born of the vowed Student.

Translation

భూమి యొక్క పశువులు, దివ్య (స్వర్గీయ) పశువులు, అరణ్యమైనవి మరియు గ్రామ్యమైనవి—ఏవైతే ఉన్నాయో; రెక్కలేని జీవులు మరియు ఎగిరే పక్షులు—అవి అన్నీ వ్రతధారి బ్రహ్మచారినుండే జన్మిస్తాయి.

Word by Word

• पार्थिवाः: earthly (beings/animals)
• पार्थिवाः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः) / विषय-निर्देशः
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पार्थिव (पृथिवी-सम्बन्धी) प्रातिपदिक

• दिव्याः: heavenly (beings/animals)
• दिव्याः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः) / विषय-निर्देशः
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दिव्य (दिव्-सम्बन्धी) प्रातिपदिक

• पशवः: animals, cattle
• पशवः: कर्तृ / विषयः
• Type: Noun
• Root: पशु प्रातिपदिक

• आरण्याः: wild, forest(-dwelling)
• आरण्याः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: आरण्य (अरण्य-सम्बन्धी) प्रातिपदिक

• ग्राम्याः: domestic, village(-dwelling)
• ग्राम्याः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: ग्राम्य (ग्राम-सम्बन्धी) प्रातिपदिक

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• ये: who/which
• ये: कर्तृ (यः-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अपक्षाः: wingless (creatures)
• अपक्षाः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-पक्ष (न पक्षः यस्य) प्रातिपदिक

• पक्षिणः: winged ones; birds
• पक्षिणः: कर्तृ (समुच्चित-विषयः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पक्षिन् प्रातिपदिक

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• ये: who/which
• ये: कर्तृ (यः-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: those
• ते: कर्तृ (मुख्य-विषयः)
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जाताः: born; arisen
• जाताः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Participle (past passive; used adjectivally)
• Root: √जन् (जायते) → जात (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

• ब्रह्मचारिणः: brahmacārins; observers of sacred discipline
• ब्रह्मचारिणः: कर्तृ-समानााधिकरण (ते … ब्रह्मचारिणः)
• Type: Noun (agent noun)
• Root: ब्रह्मचारिन् प्रातिपदिक

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (AV 11.5 brahmacarya cycle)

Devata: Brahmacārin/Brahmacarya as generative-protective principle

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From vast inventory of life → settled assurance of generative order.","listener_experience":"Calm confidence that one’s household life and resources are held within sacred discipline.","intensity":4}