Sutra 7

Devanagari script

दर्शने प्रसीदति वाक्यं प्रतिगृह्णाति आसनं ददाति विविक्तो दर्शयते शङ्कास्थाने नातिशङ्कते कथायां रमते परिज्ञाप्येष्ववेक्षते पथ्यमुक्तं सहते स्मयमानो नियुङ्क्ते हस्तेन स्पृशति श्लाघ्ये नोपहसति परोक्षं गुणं ब्रवीति भक्ष्येषु स्मरति सह विहारं याति व्यसनेऽभ्युपपद्यते तद्भक्तीन्पूजयति गुह्यमाचष्टे मानं वर्धयति अर्थं करोति अनर्थं प्रतिहन्ति इति तुष्टज्ञानम् ॥ कZ_०५.५.०७ ॥

Transliteration

darśane prasīdati vākyaṃ pratigṛhṇāti āsanaṃ dadāti vivikto darśayate śaṅkāsthāne nātiśaṅkate kathāyāṃ ramate parijñāpyeṣvavekṣate pathyamuktaṃ sahate smayamāno niyuṅkte hastena spṛśati ślāghye nopahasati parokṣaṃ guṇaṃ bravīti bhakṣyeṣu smarati saha vihāraṃ yāti vyasane'bhyupapadyate tadbhaktīnpūjayati guhyamācaṣṭe mānaṃ vardhayati arthaṃ karoti anarthaṃ pratihanti iti tuṣṭajñānam

Translation

అతడు సంతుష్టుడై ఉన్నాడని తెలిపే లక్షణాలు ఇవి: కలిసినప్పుడు స్నేహంగా పలకరిస్తాడు; మాటలను స్వీకరిస్తాడు; కూర్చోడానికి స్థానం ఇస్తాడు; ఏకాంతంగా దర్శనం/సమావేశం కల్పిస్తాడు; అనుమానాస్పద స్థితిలో అతిగా అనుమానించడు; సంభాషణలో ఆసక్తి చూపుతాడు; తెలుసుకోవలసిన విషయాలపై దృష్టి పెడతాడు; హితవచనాన్ని సహిస్తాడు; చిరునవ్వుతో పనులు అప్పగిస్తాడు; చేతితో తాకుతాడు (అనుగ్రహ సూచన); ప్రశంసనీయం అయినదాన్ని ఎగతాళి చేయడు; వెనుకనూ గుణాలను చెబుతాడు; భోజన/నైవేద్యాలలో గుర్తు పెట్టుకుంటాడు; కలిసి విహారానికి వెళ్తాడు; కష్టకాలంలో తోడుంటాడు; అతని అనుచరులను గౌరవిస్తాడు; రహస్య విషయాలను పంచుకుంటాడు; గౌరవాన్ని పెంచుతాడు; ప్రయోజనాన్ని కలిగించి హానిని అడ్డుకుంటాడు—ఇలా సంతృప్తి గుర్తించబడుతుంది.

Word by Word

दर्शनेat the sight / on meeting

प्रसीदतिis pleased / becomes gracious

वाक्यम्speech; words; statement

प्रतिगृह्णातिaccepts; receives (what is said/offered)

आसनम्a seat

ददातिgives

विविक्तःbeing in private / in seclusion

दर्शयतेshows; reveals (privately)

शङ्का-स्थानेin a matter/place of suspicion

नnot

अति-शङ्कतेsuspects excessively

कथायाम्in conversation; in talk

रमतेtakes delight

परिज्ञाप्येषुin matters that should be ascertained / after being informed

अवेक्षतेobserves; considers; looks into

पथ्यम्wholesome; beneficial; proper

उक्तम्said; spoken

सहतेendures; tolerates

स्मयमानःsmiling

नियुङ्क्तेappoints; employs; assigns

हस्तेनwith the hand

स्पृशतिtouches

श्लाघ्येin a matter deserving praise

नnot

उपहसतिmocks; ridicules

परोक्षम्in absence; behind one’s back; indirectly

गुणम्a merit; good quality

ब्रवीतिspeaks; says

भक्ष्येषुin foods; in edible items

स्मरतिremembers; is mindful

सहtogether with

विहारम्recreation; outing; pastime

यातिgoes

व्यसनेin adversity; in misfortune

अभ्युपपद्यतेcomes to help; stands by; supports

तत्-भक्तीन्those devoted to him; his loyal followers

पूजयतिhonours; worships; treats with respect

गुह्यम्a secret; confidential matter

आचष्टेtells; discloses; communicates

मानम्honour; esteem

वर्धयतिincreases; promotes

अर्थम्benefit; wealth; interest

करोतिdoes; accomplishes; brings about

अनर्थम्harm; loss; mischief

प्रतिहन्तिstrikes back; wards off; prevents

इतिthus

तुष्ट-ज्ञानम्the understanding (signs) of satisfaction/contentment

Entities Mentioned

superior/patron

attendant/counsellor

FAQs

How can these ‘signs of satisfaction’ be used administratively?

As a diagnostic checklist to gauge whether counsel is trusted, whether access is secure, and whether one’s position is strengthening or at risk.