Sutra 12
Devanagari script
रथिकानीकस्थचिकित्सकाश्वदमकवर्धकयो योनिपोषकाश्च द्विसाहस्राः ॥ कZ_०५.३.१२ ॥
Transliteration
rathikānīkasthacikitsakāśvadamakavardhakayo yonipoṣakāś ca dvisāhasrāḥ
Translation
రథికులు, సైనిక దళాల్లో నియమిత వైద్యులు, గుర్రాల శిక్షకులు మరియు గుర్రాల వృద్ధికర్తలు, అలాగే పశువుల ప్రজনకులు/పోషకులకు వేతనం రెండు వేల (పణాలు).
Word by Word
रथिकcharioteers / chariot-corps men
रथिक:
TypeNoun
Rootरथ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (गणना-वाचक पद)
अनीकस्थmen stationed in a troop/formation (rank-and-file in the corps)
अनीकस्थ:
TypeNoun
Rootअनीक + स्थ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; अनीके (सेनाव्यूहे/दल-समूहे) स्थिताः
चिकित्सकphysicians / medical attendants
चिकित्सक:
TypeNoun
Rootचिकित्सा
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
अश्वदमकhorse-trainers / breakers
अश्वदमक:
TypeNoun
Rootअश्व + दमक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; अश्वान् दमयन्ति इति
वर्धकrearers / attendants who promote growth (keepers)
वर्धक:
TypeNoun
Rootवृध्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक (ण्वुल्)
योनि-पोषकbreeding-support attendants / those who maintain the breeding stock
योनि-पोषक:
TypeNoun
Rootयोनि + पोषक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; योनिं (प्रजनन-स्थान/गर्भ/प्रजनन-सम्बन्ध) पोषयन्ति इति
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
द्विसाहस्राःtwo thousand (in number)
द्विसाहस्राः:
TypeNumeral (Adjective used substantively)
Rootद्वि + सहस्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘द्विसहस्र’ (=2000) संख्या-वाचक, पूर्वपदानुसार समास
Entities Mentioned
R
rathikaA
anīkastha-cikitsakaA
aśvadamakaV
vardhakaY
yonipoṣakaFAQs
The army is a system with sustaining institutions—healthcare, training, and reproduction of animal capital—requiring regularized administrative support.