Sutra 68

Devanagari script

प्रत्यासन्नो वा दूष्यस्य सत्त्री प्रणिहितमभिषेकभाण्डममित्रशासनं च कापटिकमुखेनाचक्षीत कारणं च ब्रूयात् ॥ कZ_०५.२.६८ ॥

Transliteration

pratyāsanno vā dūṣyasya sattrī praṇihitam abhiṣekabhāṇḍam amitraśāsanaṃ ca kāpaṭika-mukhena ācakṣīta kāraṇaṃ ca brūyāt.

Translation

లేదా దూష్య/సందేహితుడికి సమీపంగా నియమించబడిన మహిళా గూఢచారి, వేషధారి మోసగాడి నోటితో, నాటిన అభిషేక పాత్రను (అధికార హరణానికి సిద్ధతను సూచించే సాక్ష్యం) మరియు అనుకున్న శత్రు ఆదేశాన్ని బయటపెట్టి, దానికి ఒక నమ్మదగిన ‘కారణ’ కథనాన్ని కూడా చెప్పాలి.

Word by Word

• प्रत्यासन्नः: one who is nearby / in close proximity
• Type: Adjective
• Root: प्रति-आस् (आसँ उपवेशने)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; विशेषणम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• दूष्यस्य: of the corruptible/one to be suborned
• Type: Noun
• Root: दूष्य
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन

• सत्त्री: a spy / secret agent
• Type: Noun
• Root: सत्त्री
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन

• प्रणिहितम्: planted / stationed / placed
• Type: Participle
• Root: प्र-नि-धा (धा धारणे)
• Form: कर्मणि-भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; ‘(something) placed/appointed’

• अभिषेकभाण्डम्: a coronation vessel/utensil
• Type: Noun
• Root: भाण्ड
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अभिषेकस्य भाण्डम्

• अमित्रशासनम्: an enemy’s command/edict
• Type: Noun
• Root: शासन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अमित्रस्य शासनम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• कापटिकमुखेन: through the mouth/agency of a deceitful person
• Type: Noun (instrumental phrase)
• Root: कापटिक + मुख
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-एकवचन; ‘कापटिकस्य मुखेन’ = by means of a fraudulent person’s mouth (i.e., through a rogue’s agency)

• आचक्षीत: should inform / should report
• Type: Verb
• Root: आ-चक्ष् (चक्षँ दर्शने/आख्याने)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• कारणम्: a reason / cause / pretext
• Type: Noun
• Root: कारण
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• ब्रूयात्: should say / should state
• Type: Verb
• Root: ब्रू (ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Entities Mentioned

• sattrī (female agent)
• kāpaṭika (impostor/decoy)
• dūṣya (suspect person)
• amitra (enemy)

More Details

FAQs

What administrative purpose does the ‘abhiṣekabhāṇḍa’ serve here?

It functions as a symbolic trigger/evidence item to test whether a suspect is entertaining usurpation or can be induced to reveal disloyal intent.

Why use a kāpaṭika (impostor) as the ‘mouth’?

To preserve deniability and compartmentalize the operation: the message appears to come from an untraceable intermediary rather than the state.