Sutra 4
Devanagari script
राज्योपघातिनस्तु वल्लभाः संहता वा ये मुख्याः प्रकाशमशक्याः प्रतिषेद्धुं दूष्याः तेषु धर्मरुचिरुपांशुदण्डं प्रयुञ्जीत ॥ कZ_०५.१.०४ ॥
Transliteration
rājyopaghātinastu vallabhāḥ saṃhatā vā ye mukhyāḥ prakāśamaśakyāḥ pratiṣeddhuṃ dūṣyāḥ teṣu dharmarucirupāṃśudaṇḍaṃ prayuñjīta
Translation
కానీ రాష్ట్రానికి హానికరమైన ప్రియపాత్రులు లేదా సంఘటిత ప్రధానులు—వారిని బహిరంగంగా అడ్డుకోలేకపోయినా, అపకీర్తి/కలంకం ద్వారా కుదిపేయగలిగితే—వారిపై ‘ధర్మరుచిగా’ (ధర్మసమ్మతంగా కనిపించే) గోప్య శిక్షను ప్రయోగించాలి.
Word by Word
राज्योपघातिनःthose who harm the state
राज्योपघातिनः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootउप-हन् (हन्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; विशेषण (वल्लभाः इत्यस्य) — ‘राज्यस्य उपघातिनः’
तुhowever / but
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात; विरोध/विशेषार्थे
वल्लभाःfavorites (close, influential persons)
वल्लभाः:
TypeNoun
Rootवल्लभ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन
संहताःunited / banded together
संहताः:
TypeAdjective (past participle)
Rootसम्-हन् (हन्) / संहत (ppp)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; विशेषण (वल्लभाः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपात; विकल्पार्थे
येwho / those who
ये:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; सम्बन्धक (येषां विषये)
मुख्याःprincipal / leading
मुख्याः:
TypeAdjective
Rootमुख्य
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; विशेषण (ये/वल्लभाः)
प्रकाशम्openly / in public
प्रकाशम्:
TypeNoun (used adverbially)
Rootप्रकाश
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (‘openly’)
अशक्याःnot possible (to be) / impossible (to)
अशक्याः:
TypeAdjective (gerundive sense)
Rootशक्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘न शक्याः’ = अशक्याः; विशेषण (ये)
प्रतिषेद्धुम्to prevent / to forbid
प्रतिषेद्धुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootप्रति-षिध्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त; क्रियार्थक-नपुंसक; ‘to prevent/forbid’
दूष्याःto be discredited / to be corrupted (as a measure)
दूष्याः:
TypeAdjective (gerundive sense)
Rootदूष्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; विधेय-विशेषण (ये) — ‘दूषयितुं योग्याः’
तेषुagainst them / in their case
तेषु:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक; सप्तमी-बहुवचन; अधिकरण (‘in/against them’)
धर्मरुचिम्(a) ‘dharma-pleasing’ / appearing righteous (as an epithet of the covert punishment)
धर्मरुचिम्:
TypeNoun (proper/technical epithet)
Rootधर्मरुचि
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; उपांशुदण्डम् इत्यस्य विशेषणम् (धर्मरुचि-नामक/धर्माभास-रुचि-युक्त)
उपांशुदण्डम्a covert/secret punishment
उपांशुदण्डम्:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; ‘उपांशु’ (=गुप्तम्) इति विशेषणेन समासः
प्रयुञ्जीतshould employ / should apply
प्रयुञ्जीत:
TypeVerb
Rootप्र-युज्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष-एकवचन; ‘he should employ/apply’ (राजा/राजकार्यकर्ता)
Entities Mentioned
V
vallabha (favorite)R
rājya (state)FAQs
Discreet neutralization framed as lawful/morally acceptable, used when open confrontation would be politically costly or infeasible.