Sutra 10
Devanagari script
भिषग्भैषज्यागारादास्वादविशुद्धमौषधं गृहीत्वा पाचकपेषकाभ्यामात्मना च प्रतिस्वाद्य राज्ञे प्रयच्छेत् ॥ कZ_०१.२१.१० ॥
Transliteration
bhiṣagbhaiṣajyāgārād āsvādaviśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācakapeṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet ।
Translation
వైద్యుడు ఔషధశాల నుండి రుచి‑పరీక్ష ద్వారా శుద్ధి (ధృవీకరణ) అయిన ఔషధాన్నే తీసుకోవాలి; తరువాత వంటకారుడు, పేషకుడు (ఔషధం సిద్ధం చేసే వాడు) మరియు తాను కూడా మళ్లీ రుచి చూసి, ఆపై రాజుకు అందించాలి.
Word by Word
भिषक्physician
भिषक्:
TypeNoun
Rootभिषज्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/पञ्चमी एकवचन (समासपूर्वपद)
भैषज्यागारात्from the dispensary / medicine-store
भैषज्यागारात्:
TypeNoun
Rootभैषज्य + आगार
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन; भैषज्यस्य आगारम् = औषधागारः
आस्वाद-विशुद्धम्purified/verified by tasting
आस्वाद-विशुद्धम्:
TypeAdjective
Rootआस्वाद + विशुद्ध
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; औषधम् इति विशेषणम्
औषधम्medicine
औषधम्:
TypeNoun
Rootऔषध
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्म
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
TypeVerb (absolutive)
Rootग्रह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
पाचक-पेषकाभ्याम्by the cook and the grinder/pounder
पाचक-पेषकाभ्याम्:
TypeNoun
Rootपाचक + पेषक
Formपुंलिङ्ग, तृतीया द्विवचन; करणम् (by/with the cook and the grinder/pounder)
आत्मनाby himself / personally
आत्मना:
TypeNoun (pronoun-like)
Rootआत्मन्
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; करणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
प्रतिस्वाद्यhaving tasted (to verify)
प्रतिस्वाद्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootस्वद् (with प्रति-)
Formल्यप्/क्त्वान्त-प्राय (absolutive): ‘प्रति-स्वाद्य’ = tasting in return/again (as a check)
राज्ञेto the king
राज्ञे:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी एकवचन; सम्प्रदानम्
प्रयच्छेत्should give/hand over
प्रयच्छेत्:
TypeVerb
Rootदा (प्र + यम्/यच्छ् as present stem)
Formलोट्/विधिलिङ्? — विधिलिङ् (optative) परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन; आदेश/विधानार्थः
Entities Mentioned
P
physician (bhiṣak)D
dispensary (bhaiṣajyāgāra)C
cook (pācaka)G
grinder/drug-preparer (peṣaka)K
king (rājan)FAQs
A multi-layer verification and handling protocol (dispensary verification plus independent re-testing by designated staff and the physician) before medicine reaches the king.
High risk of poisoning or adulteration by insiders; hence redundancy and separation of roles to reduce single-point compromise.