Sutra 9
Devanagari script
चतुर्थे विष्टिर्नायको मित्रामित्राटवीबलं स्वपुरुषाधिष्ठितम् ॥ कZ_१०.१.०९ ॥
Transliteration
caturthe viṣṭirnāyako mitrāmitrāṭavībalaṃ svapuruṣādhiṣṭhitam
Translation
నాలుగవ ప్రాకారంలో విష్టి (బెగారు/బాధ్య శ్రమ), నాయకులు (మార్గదర్శకులు/నేతలు), మరియు మిత్ర లేదా అమిత్ర అటవీబలం (అరణ్య దళాలు)—ఇవన్నీ రాజు తన మనుషుల పర్యవేక్షణలో ఉంచాలి।
Word by Word
चतुर्थेin the fourth (case/section)
चतुर्थे:
TypeAdjective (used substantively)
Rootचतुर्थ
Formसप्तमी एकवचनम् (पुं/नपुं); ‘चतुर्थे (अवस्थायाम्/प्रकरणे)’ = in the fourth (case/section)
विष्टिःcorvée / forced labour service
विष्टिः:
TypeNoun
Rootविष्टि
Formप्रथमा एकवचनम् स्त्रीलिङ्गम्
नायकःleader; overseer (in charge)
नायकः:
TypeNoun
Rootनायक
Formप्रथमा एकवचनम् पुल्लिङ्गम्
मित्रामित्राटवीबलम्the military force of allies, enemies, and forest-tribes
मित्रामित्राटवीबलम्:
TypeNoun
Rootबल
Formप्रथमा/द्वितीया एकवचनम् नपुंसकलिङ्गम्; समासः = मित्र + अमित्र + आटवी + बल (मित्रामित्राटवीबलम्)
स्वपुरुषाधिष्ठितम्controlled/managed by one’s own men
स्वपुरुषाधिष्ठितम्:
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootअधि√स्था (स्था)
Formभूतकृदन्त (क्त) नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; समासः = स्व + पुरुष + अधिष्ठित (स्वपुरुषैः अधिष्ठितम्)
Entities Mentioned
C
corvée labor (viṣṭi)G
guides/leaders (nāyaka)F
forest forces (āṭavī-bala)K
king’s agents/controllers (svapuruṣa)FAQs
High-risk groups (labor gangs, auxiliaries, frontier forces) must be controlled by embedded loyal supervisors—an early doctrine of counter-subversion and compliance monitoring.